تارنگاشت عدالت – بایگانی دورۀ دوم

ع. سهند
سه‌شنبه، ۱۰ بهمن‌ماه ۱۳۸۵

انسان داووس، انسان جنوب

 

حدود ۴۰ سال پيش، پرفسور «کلاس شواب» طرح تاسيس انجمنی متشکل از سرمايه‌داران و بازرگانان غيردولتی را با هدف تقويت آزادی فردی در عرصه فعاليت‌های اقتصادی مطرح کرد. پرفسور «شواب» برای اولين بار در سال ۱۹۷۱ فکر خود را به اجرا گذاشت و اجلاسی با شرکت ۴۴۲ بازرگان و سرمايه دار، در روستای «داووس» سوئيس برگزار نمود. در آن اجلاس فکر تاسيس «همايش اقتصادی جهان» (World Economic Forum)  که مقر دائم آن در ژنو است، پديد آمد.

در دوران جنگ سرد، «همايش اقتصادی جهان» وسيله‌ای برای حل مشکلات و بحران‌های بلوک سرمايه‌داری به شمار می‌آمد. اردوگاه سوسياليستی و دول مستقل جهان سوم، اين باشگاه را دارای ماهيتی سرمايه‌دارانه ارزيابی کرده و برای آن اهميتی قائل نبودند.

پس از فروپاشی اتحادشوروی، «همايش اقتصادی جهان» جانی دوباره گرفت و فعاليت خود را گسترش داد. اکنون اجلاس دوره‌ای اين باشگاه علاوه بر سرمايه‌داران و روشنفکران مورد استقبال سياستمداران نيز قرار می‌گيرد. اين باشگاه اکنون مقابله با دولت‌ها و جنبش‌هايی که مخالف خصوصی‌سازی هستند را در راس اهداف خود قرار داده است.

ساموئل هانتيگتون، يکی از نظريه‌پردازان سرمايه‌داری جهانی، در باره باشگاه داووس می‌نويسد: «هر سال نزديک به هزار تاجر، بانکدار، مقام دولتی، روشنفکر و روزنامه‌نگار از کشورهای مختلف در باشگاه جهانی اقتصاد در داووس سوئيس جمع می‌شوند. همه اين افراد دارای مدارک دانشگاهی در علوم اجتماعی، علوم طبيعی، تجارت يا حقوق بوده، انگليسی را روان صحبت می‌کنند، در استخدام دولت‌ها، شرکت‌ها و يا مؤسساتی آکادميک هستند و در امور بين‌المللی شديداً درگير بوده و زود به زود به خارج از کشورهای خود سفر می‌کنند. اين افراد عموماً در باور به فردگرايی و اقتصاد بازار که در بين مردم تمدن غربی هم مرسوم است، شريکند.» (برخورد تمدن ها، ص. ۵۷).

«همايش اقتصادی جهان» در واقع يک باشگاه سرمايه‌داری است که در آن ثروتمندترين سرمايه‌داران براحتی با هم داد و ستد کرده و با قدرتمندترين سياستمداران جهان ملاقات و گفتگو می‌کنند. باشگاه اقتصادی داووس يکی از نخبه گراترين گروه‌هايی است که سياست‌های دموکراتيک را دور زده و تصميم‌گيری‌های غيررسمی و غيرشفاف را تشويق می‌کند.

اعضای باشگاه اقتصادی جهان، اعضای هيات امناء و شرکت‌کنندگان در اجلاس سالانه آن، عمدتاً متشکل از نمايندگاه کشورهای اروپای غربی، آمريکا و  کشورهای صنعتی آسيا هستند. بر اساس آمار موجود برای سال ۲۰۰۲، هزار شرکت عضو  که برای حضور در اجلاس سالانه باشگاه اقتصادی جهان دعوت شده بودند، هريک حداقل يک ميليارد دلار درآمد داشتند. در نتيجه، شرکت‌های کشورهای در حال توسعه در اجلاس سالانه باشگاه داووس، حضور چندانی ندارند. در سال ۲۰۰۲، ۷۵ در صد کل شرکت‌کنندگان در اجلاس سالانه باشگاه داووس از اروپا (۳۹ درصد) و از آمريکا (۳۶ در صد) بودند، که رويهم ۷ در صد جمعيت جهان را در بر می‌گيرد. در حالي‌که ۶۰ در صد جمعيت جهان در آسيا زندگی می‌کند، در سال ۲۰۰۲، تنها ۷.۷ درصد شرکت‌کنندگان در اجلاس داووس آسيايی بودند.

تا سال ۲۰۰۱، صددرصد  اعضای نهادهای اصلی تصميم‌گيری باشگاه يعنی «هيات مديره» و «شورای هيات مديره» باشگاه، مرد بودند. در آن‌سال باشگاه اقتصاد جهانی «برنامه مديران زن» خود را اعلام کرد و هدف افزايش مشارکت زنان در فعاليت‌های باشگاه را در برابر خود قرار داد. باشگاه داووس اکنون ادعا می‌کند که بين ۸ تا ۱۳ در صد شرکت‌کنندگان در اجلاس سالانه آن را زنان تشکيل می‌دهند.

پديده جديد در ارتباط با فعاليت های باشگاه داووس، شرکت سياستمداران مختلف از کشورهای در حال توسعه در اجلاس سالانه آن است. علاوه بر نقش رهبران سياسی اين کشورها در پيشبرد برنامه‌های تعديل ساختاری در کشورهای مطبوع‌شان، دليل ديگر برای حضور آن‌ها بجای نمايندگاه بخش خصوصی  کشورهای در حال توسعه، شهريه و حق عضويت بالايی است که باشگاه از اعضاء و شرکت کنندگان در اجلاس خود دريافت می‌کند.

در سال ۲۰۰۲، هر شرکت اقتصادی عضو داووس حق عضويت سالانه معادل ۱۲۵۰۰ دلار، و هزينه ثبت نام سالانه معادل ۶۲۵۰ دلار می‌پرداخت. با اين وجود، برای اين‌که يک شرکت اقتصادی بتواند در تصميم‌گيری پيرامون برنامه‌های اجلاس سالانه باشگاه شرکت کند و لقب « شريک نهادی» و يا «شريک دانشی» را دريافت نمايد، بايد سالانه ۲۵۰ هزار دلار بپردازد؛ شهريه  سالانه «شريک اجلاس سالانه» شدن، حدود ۷۸۰۰۰ دلار برای هر نفر است. باشگاه اقتصادی جهان معيار گزينش «شريک» را چنين تعريف می‌کند: «توانايی کمک به ماموريت باشگاه و توانايی بهره‌ور شدن از آن». درآمد باشگاه اقتصادی جهان در سال ۲۰۰۱، حدود ۱۰۴ ميليون دلار بود که ۳۸ ميليون دلار آن شهريه و حق عضويت دريافتی تشکيل می‌داد.

برگزارکنندگان اجلاس سالانه باشگاه اقتصادی داووس، جهت دادن حداکثر پوشش خبری به فعاليت‌های آن، ترتيبی داده‌اند که روزنامه‌نگاران به رايگان و بطور رسمی در همه برنامه‌های آن شرکت کنند. در واقع، بخش عمده روزنامه‌نگاران و گزارشگران خبرگزاری‌ها و رسانه‌های عمده جهان (بطور متوسط ۲۵۰ روزنامه نگار)، همانند شرکت‌کنندگان رسمی از دسترسی کامل و آزاد به جلسات همايش برخوردارند. با اين وجود، آن‌ها اجازه شرکت در بسياری از مذاکران خصوصی و غيررسمی و حضور در کلاس‌های کارآموزی برای مديران اجرايی شرکت‌های اقتصادی و رهبران نهادها و موسسات مالی بين‌المللی را ندارند. برگزاری نشست‌ها و جلسات غيررسمی در جوار همايش، که خبرنگاران از حضور در آن‌ها منع شده و اغلب بدون مجوز مجالس ملی برگزار می‌شوند، يکی از مظاهر غيردموکراتيک و غيرشفاف بودن فعاليت‌های اين باشگاه اقتصادی است.

باشگاه داووس برای پنهان کردن ماهيت نخبه‌گرای خود، در سال ۲۰۰۰ از تعدادی سازمان‌های اجتماعی بين‌المللی دعوت به شرکت در نشست سالانه خود کرد. در همايش آن سال، سازمان‌های زير شرکت داشتند: «کودکان را نجات دهيد»، «صندوق سراسری جهانی برای طبيعت»، «شفافيت بين‌الملی»، «اوکسفام»، «دوستان زمين»، «تمرکز بر جنوب جهانی». سال بعد، «دوستان  زمين» و «تمرکز بر جنوب جهانی» به علت انتقادات شديدشان از عملکرد باشگاه داووس، به نشست سالانه آن دعوت نشدند. در سال ۲۰۰۱، چند سازمان اجتماعی از کشورهای در حال توسعه دعوت شدند: مارتين خور از «شبکه جهان سوم» در مالزی، وندانا شيوا از «بنياد تحقيقاتی برای علوم، تکنولوژی و  محيط زيست» در هند و ويکی تايولی  از طرف« انترناسيونال خلق‌های بومی» در فليپين.  البته به علت انتقاد شديد اين سه سازمان از عملکر باشگاه داووس، از آن به بعد از آنها دعوت نشد. باشگاه داووس علناً از سازمان هايی که از ماموريت نئوليبرالی آن حمايت نکنند، برای شرکت در نشست سالانه خود، دعوت نمی کند. «صلح سبز» (Greenpeace)  پس از دو سال تلاش برای همکاری با«همايش اقتصادی جهان» به اين دليل که باشگاه داووس آماده همکاری نیست، در سال ۲۰۰۲ رابطه خود را با آن قطع کرد. کلاس شواب طی نامه‌ای گفت تقاضاهای «صلح سبز» در نشست ۲۰۰۱ از صنايع اتوموبيل سازی «موجب دردسر شد».

آمريکايی‌ها در مهمانی داووس
«آمریکایی‌ها، البته اعضای برجسته اين “مهمانی داووس” هستند که برای ادامه برنامه خود بر توان مالی و نظامی ابرقدرت آمريکا تکيه دارد. در عوض، اعضای آمريکايی مهمانی داووس، جای ويژه‌ای برای خود و پروژه‌های خود بدست می‌آورند. خواه در داووس، خواه در مقر ناتو يا در اتاق هيات مديره صندوق بين ‌لمللی پول، وقتی آمريکايی‌ها حرف می‌زنند، سرها بر می‌گردند و افراد با دقت بيش‌تری گوش می دهند.

“انسان داووس” اصطلاحی که ساموئل هانتيگتنون رايج کرد، فراحزبی است. دموکرات‌ها با سمينارهای غيررسمی همايش و عناوين دهن پرکنی مانند فقر جهانی، تنوع فرهنگی و فشار روحی مديريت، راحت ترند. بيل کلينتون اغلب شرکت می‌کند، ال گور، جان کری، رابرت رابين، مادلين آلبريت، جو بايدن، و ديگر دموکرات‌های برجسته، چهره‌های آشنايی هستند. جمهوري‌خواهان معمولاً محل‌های خصوصی‌تر را ترجيح می‌دهند. جورج دبليو بوش، البته، هيچ کار فی‌البداهه‌ای نمی‌کند. اما افرادی مانند ديک چينی، نيوت گينگريچ، جان مک-کين و کونداليزا رايس همگی در شبکه داووس فعال بوده‌اند.»

«اين‌که اقتصاد گلوبال، طبقه حاکمه گلوبال را بوجود می‌آورد، نبايد باعث تعجب کسی شود… با جهانی‌شدن بازارهای داخلی، سرمايه‌گذاران بنحو فزاينده‌ای تقريباً در همه جا کارگران، مشتريان و شرکای تجاری پيدا می‌کنند. تعجب آور نيست که آن‌ها با همتاهای خود در کشورهای ديگر دارای منافع بيش‌تر هستند تا با افرادی که مليت آن‌ها را دارند. آن‌ها در فرار از محدوديت‌هايی که قرارداهای اجتماعی داخلی در برابرشان قرار داده است نيز منفعت مشترکی دارند. سياست‌های طبقاتی اين نظام نو اقتصادی جهان در پوشش زبانی که بحث جهانی‌سازی را فيلتر می‌کند، از انظار پنهان می شود…» («مهمانی داووس»، نوشته: جف فاکس، Nation http://www.thenation.com/doc/20060213/faux )

ايرانی‌ها در مهمانی داووس
بعد از دولت مير حسين موسوی و شروع سياست‌های تعديل ساختاری در زمان رياست جمهوری هاشمی رفسنجانی، دولتمردان جهوری اسلامی همه ساله با صرف هزينه‌های سنگين در همايش‌های سالانه داووس شرکت کرده‌اند. از ميان شرکت کنندگان ايرانی در نشست‌های داووس از ولايتی، نوربخش، محمد جواد لاريجانی و محمد خاتمی می‌توان نام برد. نکته جالب توجه در باره ترکيب هيات ايرانی شرکت‌کننده در نشست‌های سالانه باشگاه داووس، ترکيب فراجناحی آن است.

همايش اجتماعی جهان
جنبش‌ها اجتماعی مردمی و احزاب و سازمان‌ها و جمعيت‌های مترقی از سال ۲۰۰۱ به اين‌سو، «همايش اجتماعی جهان» (World Social Forum) را برگزار می‌کنند. «همايش اجتماعی جهان» جنبشی است برای هماهنگ کردن کارزار جهانی عليه جهانی‌سازی نئوليبرالی. شرکت‌کنندگان در اين همايش که هم‌زمان با برگزاری اجلاس داووس در ژانويه هر سال برگزار می‌شود، ضمن بحث استراتژی‌های بکار گرفته شده از طرف بخش‌های مختلف جنبش ضد- جهانی‌سازی، پيرامون موضوعات مربوط به جنبش‌های خود تبادل نظر می‌کنند. هم‌زمانی «همايش اجتماعی جهان» با «همايش اقتصادی جهان» تصادفی نيست، و انتخاب زمان برگزاری «همایش اجتماعی جهان» دانسته دو هدف را دز نظر دارد: مقابله با آرامش و سکوت پليسی برقرار شده در داووس و مشکلات برپا کردن تظاهرات گسترده در محل برگزاری اجلاس سالانه داووس، و مقابله با پوشش خبری رسانه‌ها از «همايش اقتصادی جهان».

اولين «همايش اجتماعی جهان» از ۲۵ تا ۳۰ ژانويه ۲۰۰۱ با حمايت حزب کارگر برزيل در پورتو آلگره برگزار شد. حزب کارگر برزيل در آن‌زمان الگوی جديدی را در اداره دولت‌های محلی تجربه می‌کرد، الگویی که بر ترکيب نهادهای انتخابابی و انجمن‌های مشارکتی باز مردم بنا شده است. در اولين «همايش اجتماعی جهان» دوازده هزار نفر از کشورهای مختلف جهان شرکت کردند.

«همايش اجتماعی جهان» سريعاً اقدام به سازماندهی همايش‌های اجتماعی منطقه‌ای نمود، بعنوان مثال، همايش اجتماعی اروپا، همايش اجتماعی آسيا، همايش اجتماعی مديترانه؛ وبسياری همايش‌های اجتماعی ملی و محلی، مانند همايش اجتماعی ايتاليا، همايش اجتماعی ليورپول، همايش اجتماعی بوستون و غيره.

در سال ۲۰۰۶، «همايش اجتماعی جهان» در شهرهای مختلف جهان برگزار شد، از آن‌جمله، در کاراکاس ونزوئلا، باماکو مالی، کراچی پاکستان. هفتمين «همايش اجتماعی جهان» از ۲۰ تا ۲۷ ژانويه ۲۰۰۷، با شرکت فعالين جنبش‌ها، شبکه‌ها، ائتلاف‌ها اجتماعی، و احزاب کمونيست و کارگری و ديگر نيروهای مترقی جهان در نايروبی کنيا برگزار شد.

حزب کمونيست‌های ايتاليا، در جوار هفتمين «همايش اجتماعی جهان» در نايروبی اقدام به برگزاری سميناری، تحت عنوان«اطلاعات و درگيری‌ها در آفريقا» نمود. در اين سمينار گروه‌ها و افراد علاقمند به مباحث مربوط به آفريقا، حل مناقشات، مبارزه ضد- امپرياليستی، عدالت جهانی، اطلاعات و رسانه‌های جهانی، مبارزه عليه جرائم «قانونی» و «غيرقانونی» شرکت داشتند.

جهت اطلاع بيش‌تر از برنامه‌ها و فعاليت‌های «همايش اجتماعی جهان» در نايروبی، نگاه کنيد به:

http://wsf2007.org/

جهت اطلاع از بحثهای سمينار حزب کمونيستهای ايتاليا در جوار همايش اجتماعی نايروبی نگاه کنيد به:

http://www.solidnet.org/cgi-bin/agent?news/055italiancomm17jan07.doc