تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
جمعه، ۲ آبان ۱۴۹۴
منبع: کانتیننت
شمارۀ ۲۱۶، ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵
نویسنده: ریشیکا پاردیکار
آگهی ترحیم
جین گودال، فعال انگلیسی محیطزیست که به خاطر کارش با شامپانزهها در پارک ملی گومبه در تانزانیا مشهور بود، در ۱ اکتبر در سن ۹۱ سالگی درگذشت. آگهیهای ترحیم جهانی از کار او تمجید کردند، اما سکوتهایی را نیز به همراه داشتند. در مورد گودال پرسشهای زیادی وجود دارد.
او به نخستیسانان غذا میداد و آنها را به حضور انسان عادت میداد، روشهایی که ادعای گودال مبنی بر مطالعه رفتار شامپانزهها در طبیعت را تضعیف میکند. موردکای اوگادا، دانشمند حفاظت از محیط زیست اهل کنیا و نویسنده کتاب «دروغ بزرگ حفاظت از محیطزیست» میگوید: «این کار علمی نبود و امروزه ارزیابی و سنجش کارشناسان و متخصصان این حوزه [پیر ریویو] آنرا تأیید نمیکند.»
شهرت گودال تا حدودی ناشی از کار کردن او به عنوان یک زن (سفیدپوست) تنها در جنگلهای آفریقا بود. او به خاطر پرواز به قارهای دیگر، فردی جسور تلقی میشد. با این حال، حتی امروزه نیز اکثر دانشمندان آفریقایی از امتیاز سفر تحقیقاتی برخوردار نیستند.
حرفه او از بسیاری جهات دیگر نیز مظهر امتیاز بود. در سال ۱۹۶۰، زمانی که گودال کار خود را آغاز کرد، تانزانیا تحت استعمار انگلیس بود. او مدرک تحصیلی نداشت، اما لوئیس لیکی، دیرینهشناس، او را برای تحقیق استخدام کرد. او بدون گذراندن تحصیلات کارشناسی، به عنوان دانشجوی دکترا وارد دانشگاه کمبریج شد. و به مدت پنج سال، که طی آن «مؤسسه جین گودال» خود را تأسیس کرد، با درک برایسون، مدیر پارکهای ملی تانزانیا، ازدواج کرد.
تحقیقات گودال تاریخ شفاهی و حکایات آفریقایی درباره حیات وحش را به رسمیت نشناخت، و او را به عنوان کاشف اصلی رفتارهای رایج نخستیسانان، مانند استفاده از ابزار و جنگهای سازمانیافته، معرفی کرد.
بجای آن، چیزی که گودال به آن اذعان کرد، تارزان تخیلی، یک اشرافزاده سفیدپوست بود که برای حیوانات میجنگد، در حالی که سیاهپوستان آنها را شکار میکنند. این افسانههای نژادپرستانه همچنان به تلاشهای حفاظتی شکل میدهند. اوگادا میگوید: «ما از «فضاهای سفید» و برخی گونهها محافظت میکنیم، اما این حفاظت نیست. ما از اکوسیستمها محافظت نمیکنیم و مردم و معیشت آنها را کنار میگذاریم.»
جین گودال یکی از آخرین نمادهای «حفاظت از محیطزیست»ی بود، که از نظر سیاسی، اجتماعی و مالی ناپایدار، و در خصلت استعماری بود.