حمله اسرائیل به لبنان همچنین برای کسانی که مبارزه در جهان و منطقه را فقط با چشم «قدرتهای بزرگ» میبینند و توصیه میکنند که مقاومت باید همیشه به این قدرتها تکیه کند، پر از درس است: روسیه و چین بیشرمانه بیطرف ماندند. حمایت ایران از حزبالله در طول جنگ محدود بود. مقاومت لبنان با وجود نداشتن یک کشور دیگر در کنار یا پشت خود توانست اسرائیل را ۲ ماه و ۳ روز به زانو درآورد. جنگ اسرائیل علیه لبنان این پرسش را برجسته میکند که مرزهای جبهه بینالمللی موسوم به «محور مقاومت» از کجا شروع میشود، به کجا ختم میشود، و چقدر واقعی است؟
تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
۸ آذر ۱۴۰۳
تحلیل «عدالت» از توافق آتشبس اسرائیل- حزبالله: چه کسی پیروز شد؟ اکنون چه خواهد شد؟
محل اصابت موشک حزبالله در تل آویو
نخستین واکنشها وضعیت را آشکارا نشان میدهد. نتانیاهو آمریکا را مقصر دانست و گفت: «آمریکا ما را تهدید کرد، پس مجبور شدیم امضا کنیم» و دولت آمریکا سخنان نتانیاهو را تکذیب کرد. ندیم جمایل، نماینده نسل جدید فالانژیستهای همدست اسرائیل در لبنان، با حضور در یک برنامه تلویزیونی، تقریباً در حالی که اشک میریخت، گفت: «اسرائیل ما را با حزبالله تنها خواهد گذاشت.» حماس این آتشبس را یک پیروزی برای مردم لبنان توصیف کرد.
در این تردیدی نیست که آتشبس یک شکست برای اسرائیل است. البته آتشبس امضا شده، تضمینی برای عدم تشدید دوباره تجاوزات اسرائیل به لبنان و یا عدم وجود تلاشهای جدید برای تهاجم نیست. اشغال فلسطین ادامه دارد، اسرائیل ممکن است تجاوزات خود را در سوریه افزایش دهد و تحرکات جدیدی را علیه ایران انجام دهد.
در هر صورت، برای فکر کردن به اتفاقات بعدی در جبهه لبنان، باید با دقت بیشتری به نتایج جنگ نگاه کرد.
شرایط آتشبس
خود توافق آتشبس یک شکست برای اسرائیل است. متن کامل هنوز علنی نشده است، اما اطلاعات به بیرون درز کرده از سوی کسانی که با محتوای آن آشنا هستند نشان میدهد که این توافق موازی با قطعنامه ۱۷۰۱ سازمان ملل است که پس از شکست حمله اسرائیل در سال۲۰۰۶ اجرا شد. اسرائیل زمانی که پشت میز مذاکره نشست، با هدف تحمیل شرایطی مشابه قطعنامه ۱۵۵۹ سازمان ملل در سال ۲۰۰۴، پیشنهادات و شرایط بیشتری را مطرح کرد. اما نتوانست.
در نتیجه، حزبالله از شمال رودخانه لیتانی عقب مینشیند، اما اسرائیل بطور کامل از لبنان عقبنشینی میکند و ارتش لبنان در جنوب لبنان مستقر میشود. به نیروهای بینالمللی هیچ نقشی داده نشد، بلکه همه اختیارات مستقیماً به ارتش لبنان داده شد. دولت نتانیاهو هرگز با این خواست فرانسه ماکرون که یکی از طرفین توافق باشد، موافق نبود. اسرائیل از این توافق چیزی بیشتر از اینکه «حزبالله کمی دورتر از مرز باشد» به دست نیاورد.
اهداف اعلام شده اسرائیل
شکست واقعی اسرائیل تاثیر «تصویر بزرگ» توافق است. دولت نتانیاهو تا آنجا پیش رفته بود که ادعا میکرد «ما خاورمیانه جدیدی ایجاد خواهیم کرد»: غزه از نقشه محو خواهد شد، کرانه باختری ضمیمه خواهد شد، بخشهایی از لبنان ضمیمه خواهد شد و رژیم آن تغییر خواهد کرد، سوریه و یمن خنثی خواهند شد، و رژیم ایران نابود خواهد شد. این ادعای بزرگ ضربه بزرگی خورده است. حتا اهداف اعلام شده برای لبنان نیز محقق نشد. برای مرحله بعد، اکنون همه منتظر آغاز کار دولت ترامپ خواهند بود.
تلفات نظامی
مقاومت لبنان پیروز شده است، اما در مقایسه با سال ۲۰۰۶ هزینه سنگینتری پرداخته است. وزارت بهداشت لبنان تلفات آنرا از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حدوداً ۳۸۰۰ کشته و ۱۵۷۰۰ مجروح تخمین میزند. حزبالله تعداد رزمندگان شهید خود را حدود ۵۰۰ تن اعلام کرد. تعداد تلفات حزبالله در پی حمله زمینی مشخص نیست. «مؤسسه مطالعات امنیت ملی دانشگاه تل آویو» تعداد کشته شدگان حزبالله را ۲۴۵۰ نفر اعلام کرده است. اسرائیل تعداد کشته شدگان خود را ۷۳ نفر اعلام کرده است، اما تعداد واقعی احتمالاً بیشتر است.
در جنگ سال ۲۰۰۶، اسرائیل ۱۲۱ سرباز، و مقاومت لبنان حدود ۳۰۰ فدایی را از دست داد.
هنوز آمار کاملی از خسارات تجهیزات نظامی در دست نیست. به نظر میرسد که اسرائیل اینبار، نسبت به سال ۲۰۰۶، تجهیزات نظامی بیشتری را از دست داده است. حزبالله برخی از انبارهای موشکی خود را در حملات هوایی از دست داده است – اسرائیل ادعا میکند که نیمی از آنرا نابود کرده است. بخش قابلتوجهی از مهماتی که حزبالله در اختیار داشت در جنگ مصرف شد. زیرساختهای لجستیک در جنوب و در امتداد مرز سوریه متحمل خسارات زیادی شده است. اما از این لحاظ، آتشبس همچنین برای حزبالله فضای تنفس و زمان برای جایگزین کردن تجهیزات از دست داده را فراهم میکند.
زور آزمایی از نظر ظرفیت نظامی
اسرائیل برتری بی چون و چرای خود را در هوا نشان داده است. اسرائیل نه فقط به بخش جنوبی لبنان، بلکه به شمالیترین بخش، از جمله به بیروت حمله کرد، و غیرنظامیان را هدف حملات هوایی قرار داد.
اسرائیل توانایی برتر خود را در زمینه اطلاعاتی ثابت کرده است. کشته شدن حسننصرالله ضایعه بزرگی برای حزبالله و مقاومت است. کشتن بسیاری از شخصیتهای رهبری حزبالله علاوه بر نصرالله و اقداماتی مانند حمله «پیجری» که یک اقدام تروریستی گسترده بود، توانایی اطلاعاتی اسرائیل را نشان داده است.
اسرائیل، اما، نتوانست از ضد-حمله موشکی حزبالله جلوگیری کند. بیش از ۶۰ هزار اسرائیلی مجبور به ترک شمال اسرائیل شدند. بقیه نتیجه عملیات حزبالله را احساس کردند: به مدت دو ماه دائماً از پناهگاهها استفاده میشد. در چند ساعت پیش از اجرای آتشبس، حزبالله مجدداً چندین حمله موشکی به شمال اسرائیل انجام داد. دستاوردهای جزئی از برخی عملیات پهپادی نیز نشان داده است که حزبالله ظرفیت خود را برای حمله به اسرائیل متنوع کرده است.
بر روی زمین ارتش اسرائیل بار دیگر شکست خورد. لحظهای که آنها به نزدیکترین فاصله از رودخانه لیتانی رسیدند ادعا کردند که بلافاصله وارد روستای مرزی دیر میماس خواهند شد، و برای تخفیف استیصال خود از راه دور از رودخانه عکس گرفتند.
نیروی نظامی فعال حزبالله حدود ۳۰ هزار رزمنده و نیروی ذخیره آن حدود ۲۰ هزار نفر تخمین زده میشود. در اینمورد، علیرغم اینکه حزبالله اینبار نسبت به سال ۲۰۰۶ تلفات بیشتری را متحمل شده است، اسرائیل نتوانسته قدرت رزمی حزبالله را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. رزمندگان نسل جدید حزبالله «حمله کردند» و در رویارویی با سربازان اسرائیلی که دائماً درگیر جنگ فعال علیه فلسطین هستند، تجربه قابلتوجهی اندوختهاند.
هدفِ قرار دادن مردم لبنان علیه یکدیگر
همانطور که در گذشته در «عدالت» گزارش دادهایم، هدف سیاسی اسرائیل برای لبنان از بین بردن حزبالله، از طریق دامنزدن به اختلافات فرقهای، و ایجاد یک دولت ائتلافی بود که با آن همکاری کند. این هدف شکست خورده است. حامیان اسرائیل مشروعیت خود را بیشتر از دست دادهاند. ثابت شده است که نفوذ حزبالله را نمیتوان در هم شکست.
مهمتر از آن، در میان تودهها، نه خصومت، بلکه برادری وجود داشت. به ویژه، فعالیتهای «انجمن امداد مردمی» کمونیستهای لبنان، از بیش از یک میلیون لبنانی که مجبور به ترک خانههای خود شدهاند در سراسر کشور حمایت کرده است.
ویرانی و بازسازی
اگرچه مقاومت لبنان در این جنگ پیروز شد، اما لبنان با یک وضعیت اقتصادی بسیار جدی روبهرو است. بانک جهانی هزینه فقط ساختمانهای ویران شده را، که حدود ۹۹ هزار واحد مسکونی است، ۲٫۸ میلیارد دلار تخمین میزند.
خسارت مستقیم به کشاورزی ۱۲۴ میلیون دلار برآورد شده است. خسارات وارد به برداشت و احشام و خسارات ناشی از آوارگی کشاورزان ۱٫۱ میلیارد دلار برآورد شده است. بانک جهانی کل خسارات وارده به لبنان تا ۱۴ نوامبر را ۸٫۵ میلیارد دلار برآورد کرده است.
در سال ۲۰۰۶، اقتصاد لبنان از یک ثبات نسبی برخوردار بود. اینبار، ویرانی در حالی رخ داد که کشور سالها با یک بحران اقتصادی روبهرو بود.
موضوع بازسازی نامشخص است. در سال ۲۰۰۶، ویرانی به جنوب لبنان محدود میشد. حزبالله با ارائه کمک ۱۲ هزار دلاری به خانوادههایی که پس از پایان اشغال سال ۲۰۰۶ خانههایشان ویران شده بود، بازیگر اصلی التیام زخمها شد. اینبار، ویرانی در مقیاسی است که هیچ بازیگری، از جمله دولت لبنان، به تنهایی نمیتواند از عهده آن برآید.
رهیف فیاض، معمار لبنانی که پس از سال ۲۰۰۶ در روند بازسازی نقش داشت، در مصاحبهای که امروز در «الاخبار» منتشر شد، برآورد کرد که هزینه بازسازی به ۳ میلیارد دلار خواهد رسید. به گفته فیاض، دولت لبنان باید این روند را هماهنگ کند، اما این بدون حمایت کشورهای خارجی تقریباً غیرممکن است.
بازیگران بین المللی
آتشبس باعث کاهش بیشتر مشروعیت اسرائیل در عرصه بینالمللی خواهد شد. در واقع، دولت نتانیاهو برای جلوگیری از این سعی میکرد به این دلیل که دولت فرانسه کاملاً طرفدار اسرائیل نیست از مشارکت فرانسه در توافق جلوگیری کند و آنرا در حاشیه قرار دهد.
از سوی دیگر، حمله اسرائیل به لبنان همچنین برای کسانی که مبارزه در جهان و منطقه را فقط با چشم «قدرتهای بزرگ» میبینند و توصیه میکنند که مقاومت باید همیشه به این قدرتها تکیه کند، پر از درس است: روسیه و چین بیشرمانه بیطرف ماندند. حمایت ایران از حزبالله در طول جنگ محدود بود. مقاومت لبنان با وجود نداشتن یک کشور دیگر در کنار یا پشت خود توانست اسرائیل را ۲ ماه و ۳ روز به زانو درآورد. جنگ اسرائیل علیه لبنان این پرسش را برجسته میکند که مرزهای جبهه بینالمللی موسوم به «محور مقاومت» از کجا شروع میشود، به کجا ختم میشود، و چقدر واقعی است؟