تارنگاشت عدالت- دورۀ سوم
دوشنبه، ۲۹ تیر ۱۴۰۵
منبع: الاخبار
نویسنده: محمد خواجوی
دوشنبه ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶
اردن و کویت در صدر… و امارات در راه است | ایران خطاب به آمریکا: هیچ جای امنی برای شما وجود ندارد
تهران به شدت به پایگاههای آمریکا در خلیج فارس و اردن واکنش نشان میدهد.
تهران | با سپری شدن ده روز از مواجهه نظامی مداوم میان ایران و ایالات متحده، ویژگیهای میدان نبرد و موقعیتها و اهداف هر دو طرف درگیری، آشکارتر شده است. در حالی که تمامی دادهها نشان میدهند که دور جدید درگیریها پتانسیل ادامه یافتن با شدت بیشتری را در روزهای آینده دارد، بعید به نظر میرسد که در چنین شرایطی، مسیر دیپلماتیک تا زمان فروکش کردن غبار این دوره از درگیری، شاهد تحرکاتی جدی و تاثیرگذار باشد.
در حال حاضر، ایالات متحده حملات خود را بر مناطق ساحلی جنوبی ایران، بهویژه شهرهای بندری مشرف بر تنگه هرمز متمرکز کرده است که مهمترین آنها بندرعباس، مرکز استان هرمزگان، و نیز برخی جزایر درون این تنگه و در رأس آنها جزیره قشم است. هدف اصلی واشنگتن از این حملات، تضعیف توانایی تهران در کنترل «تنگه هرمز» است؛ به همین دلیل، ایالات متحده در کنار هدف قرار دادن تأسیسات ارتباطی و نظامی در آن شهرها، به انهدام زیرساختهای مواصلاتی مانند پلها، جادهها و تونلها روی آورده است تا به توانمندیهای لجستیکی ایران آسیب برساند.
با این حال، با توجه به تحرکات نظامی آمریکا در منطقه، بهویژه تقویت ناوگان هواپیماهای سوخترسان، به نظر میرسد که ایالات متحده در صدد تشدید حملات خود در روزهای آینده و گسترش تدریجی دامنه آن از مناطق ساحلی جنوب به سمت عمق خاک ایران است. هرچند گمانهزنیها درباره سناریوی تهاجم زمینی رواج دارد، اما این سناریو دستکم در آینده پیشرو، بعید به نظر میرسد؛ زیرا هدف اصلی آمریکا در حال حاضر، نابودی توان تهاجمی ایران در تنگه هرمز است و پیاده کردن نیروهای زمینی در این زمینه کارایی بیشتری نسبت به حملات هوایی نخواهد داشت. افزون بر این، اشغال نقاطی مشخص در جنوب مانند سواحل یا جزایر، نیروهای آمریکایی را به اهدافی بیدفاع در برابر حملات ایران تبدیل خواهد کرد.
افزون بر این، ایران دارای یک نوار ساحلی به طول دو هزار کیلومتر است که کنترل کامل بر آن نیازمند پیاده کردن صدها هزار سرباز است؛ آمادگی و حجمی از نیرو که به نظر نمیرسد نیروهای آمریکایی در حال حاضر در منطقه از آن برخوردار باشند. همچنین نباید شرایط اقلیمی کنونی را نادیده گرفت؛ چرا که دمای هوا در بیشتر شهرهای ساحلی جنوبی از چهل درجه سانتیگراد فراتر میرود و میزان رطوبت نیز بالای شصت درصد است، امری که محیط بسیار سختی را برای استقرار نیروهای آمریکایی ایجاد میکند.
با توجه به این امر، میتوان استدلال کرد که تهاجم زمینی به یک هدف برای آمریکا تبدیل نخواهد شد، مگر اینکه تضمینهای محکمی برای محافظت از نیروها در برابر حملات ایران بهدست آید. بر این اساس، تمرکز فعلی آمریکا بر تشدید حملات هوایی علیه تأسیسات نظامی، ارتباطی و زیرساختهای جادهای با هدف کاهش توانایی ایران در کنترل تنگه هرمز است. واشنگتن بیم آن دارد که کنترل تهران بر تنگه هرمز در نتیجه «جنگ چهل روزه» که توسط آمریکا و اسرائیل به راه افتاد، تثبیت شود. اقدامات انجامشده از زمان امضای یادداشت تفاهم، از بازگشایی مسیر جنوبی در آبهای ساحلی عمان گرفته تا تجدید حملات نظامی، همگی بخشی از تلاشها برای مقابله با چنین پیامدی است.
در مقابل، ایران تمام وزن و توانمندیهای خود را به کار گرفته است تا کنترل خود بر تنگه هرمز را حفظ کند، حتی اگر این امر به قیمت ورود به یک جنگ جدید تمام شود. نکته قابل توجه این است که حملات ایران در دو روز گذشته شتاب بیشتری به خود گرفته است که از برجستهترین آنها، حمله به پایگاه آمریکا در اردن بود؛ حملهای که فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) به کشته شدن دو سرباز آمریکایی، مفقود شدن یک تن دیگر و زخمی شدن چند تن دیگر در آن اعتراف کرد. این امر در کنار حملات گسترده به زیرساختهای آب و انرژی در کویت نشان میدهد که حملات اخیر آمریکا نه تنها در کاهش توانایی تهران برای کنترل «تنگه هرمز» موفق نبوده، بلکه این کشور را به گسترش میدان مواجهه و افزایش شدت آن واداشته است.
به نظر میرسد احتمال مشارکت مستقیم اسرائیل در رویارویی با ایران بالا است.
به نظر میرسد استراتژی کنونی ایران بر تشدید تنش، تحمیل هزینههای سنگین به ایالات متحده و متحدانش در خلیج فارس و همچنین گسترش دامنه درگیری به کشورهای دیگر (مانند عربستان سعودی، سوریه، اردن و غیره) و سد کردن راه تلاشهای آمریکا برای تثبیت یک مسیر عبور جایگزین در «تنگه هرمز» استوار است. بر این اساس، ایران حملات خود را به منافع و داراییهای آمریکا از نظر کمی و کیفی گسترش داده است؛ به طوری که در کنار کویت، بحرین، عراق و قطر، پایگاههای آمریکا در اردن نیز هدف ضربات سنگینی قرار گرفتند که آخرین نمونه آن، هدف قرار دادن فرودگاه عقبه در روز گذشته و سقوط ترکشهای ناشی از بمباران آن در فلسطین اشغالی بود. همچنین مواضع آمریکا در سوریه نیز برای نخستین بار در طول دو جنگ اخیر هدف قرار گرفتند.
در خلیج فارس، حملات ایران در روزهای اخیر بر کویت و بحرین متمرکز بوده است. با این حال، منابع آگاه اشاره میکنند که این حملات متناسب با نوع و حجم تجاوزات آمریکا، دامنگیر کشورهای دیگر منطقه نیز خواهد شد. با احتمال گسترش جنگ در روزهای آینده، انتظار میرود که امارات متحده عربی در معرض حملاتی بهمراتب شدیدتر از وضعیت زمان «جنگ چهل روزه» قرار گیرد و نقاط حیاتی جدیدی در آن هدف قرار داده شود. همزمان، جنبش «انصارالله» تحرکات مقدماتی خود را برای ضربه زدن به عربستان سعودی و بستن بابالمندب به روی آن آغاز کرده است؛ تحولاتی که با گسترش دامنه درگیری، پتانسیل رسیدن به نقطه بیبازگشت را دارند. بهطور موازی، ارزیابیهای دستگاههای امنیتی در ایران نشان میدهد که اسرائیل به انبار تجهیزات آمریکایی تبدیل شده است؛ امری که میتواند نشانهای از احتمال ورود آن به رویارویی باشد – بهویژه با تکمیل عملیات تسلیح آن، بهروزرسانی بانک اهدافش و تمایل نخستوزیر آن، بنیامین نتانیاهو، به تشدید تنش – هرچند این احتمال هنوز در حال حاضر بعید به نظر میرسد.
در این میان، مواضع مقامات ایرانی به وضوح نشان میدهد که تهران عزم خود را برای افزایش حملات خود بر اساس یک منحنی صعودی جزم کرده است و هیچ نشانهای از نرمش در ادبیات آن دیده نمیشود؛ چرا که رهبر عالی ایران، سید مجتبی خامنهای، در پیامی مکتوب در شامگاه شنبه، ایالات متحده را به نقض یادداشت تفاهم متهم و تأکید کرد که ایران و محور مقاومت «درسهایی فراموشنشدنی» به این کشور خواهند آموخت. چند ساعت پیش از آن نیز، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در پاسخ به ازسرگیری حملات آمریکا، تعلیق اجرای این یادداشت تفاهم را اعلام کرد. وی تأکید نمود که تهران «تحت هیچ شرایطی» مسیر جنوبی پیشنهادی برای ورود و خروج کشتیها از تنگه هرمز را نخواهد پذیرفت و حاکمیت خود بر این آبراهه را «به هر قیمتی که باشد» اعمال خواهد کرد. او افزود که مسئولیت مینروبی در «سراسر تنگه» منحصراً بر عهده ایران است. غریبآبادی همچنین تأکید کرد که تهران تاکنون هیچگونه مذاکراتی با واشنگتن در چارچوب تفاهمات اسلامآباد انجام نداده است و هیچ درخواستی نیز برای آغاز مذاکرات ارائه نخواهد داد.
در همین راستا، محسن رضایی، مشاور نظامی رهبر عالی ایران، اعلام کرد که سیاست «مذاکره و جنگ همزمان» به پایان رسیده است و هشدار داد: «اگر آمریکاییها در دو یا سه روز آینده به جنگ ادامه دهند، ما وارد مرحله حمله و نابودی کامل خواهیم شد و دیگر به سیاست مقابله به مثل بسنده نخواهیم کرد.»