تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
چهارشنبه، ۲۰ آبان ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: اِرِن کورکماز
سه‌شنبه، ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
کنفرانس تغییرات اقلیمی سرمایهداری آغاز شد
بحث‌های مطرح‌شده در «کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل» همچنین بینش‌های مهمی درباره سیاست‌های کنونی سرمایهداری و وضعیت طبقه کارگر ارائه می‌دهند. بخش قابل‌توجهی از مسائل کلیدی این نشست به طبقه کارگر و اقتصادهای ملی مربوط می‌شود.
«کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد»، روز گذشته در آنتالیا آغاز شد. این کنفرانس که به میزبانی ترکیه از ۹ تا ۲۰ نوامبر برگزار می‌شود، تقریباً همه بازیگران و نهادهای سرمایهداری جهانی را گرد هم خواهد آورد.
با خروج دولت ترامپ از توافق‌نامه پاریس، ایالات متحده در «کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد» حضور ندارد، و این توصیف اولیه این نشست به‌عنوان «اجلاس تغییرات اقلیمی سرمایهداری» را تا حدودی زیر سؤال می‌برد. با این حال، آمریکا روند مذاکرات را از نزدیک زیر نظر دارد (پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات اخیر نیز می‌تواند به تغییر روندهای کنونی منجر شود) و مذاکرات و چانه‌زنی‌ها با در نظر گرفتن مواضع آمریکا و قدرت این کشور برای متقاعد کردن دیگران انجام می‌شود. بنابراین، ایالات متحده به‌نوعی در این روند دخیل است. برای مثال، موضوعاتی مانند اتخاذ تصمیم‌های مشترک میان انگلستان، اتحادیه اروپا و چین در برخی مسائل و کوشش برای متقاعد کردن آمریکا به پذیرش این تصمیم‌ها، به‌ویژه از طریق چین، مطرح می‌شود. اینکه در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ، چین نسبت به اتحادیه اروپا از نفوذ بیش‌تری در دولت برخوردار است، خود موضوعی جداگانه و قابل بررسی است.
علم هست، راه‌حل هست، اما منفعتی نیست
با این حال، حتی بدون حضور رسمی آمریکا، با کنفرانسی روبه‌رو هستیم که همه بازیگران سرمایهداری جهانی در آن گرد هم می‌آیند. دولت‌ها، شرکت‌ها، نهادهای مالی، سازمان‌های غیردولتی، و دانشگاه‌ها، هر یک منافع و رویکردهای خود را در قبال بحران اقلیمی دنبال می‌کنند. از این منظر، با وجود مشارکت فعال دانشگاه‌ها و نهادهای بین‌المللی، نمی‌توان این نشست را یک کنفرانس علمی دانست. همچنین این نشست محلی نیست که مطالبات اصلاح‌طلبانه در آن برجسته باشد و فعالیت‌های کنشگرانه بر فضای آن غالب باشد. البته اعتراضاتی برگزار می‌شوند و گزارش‌های علمی نیز منتشر می‌شوند، اما محور اصلی مباحث کنفرانس این است که دولت‌ها در رویارویی با بحران اقلیمی بر سر چه مسائلی با یکدیگر همکاری خواهند کرد، و چه موضوعاتی در حوزه‌های مالی و اقتصادی در دستور کار قرار خواهند گرفت. از این منظر، این کنفرانس رویدادی مهم به شمار می‌رود. برگزاری این کنفرانس برای سی‌ویکمین بار و میزبانی آن توسط ترکیه در سال جاری را نیز می‌توان نوعی موفقیت برای دولت ترکیه تلقی کرد؛ رویدادی که به این کشور امکان می‌دهد در بحث‌و‌گفت‌وگوهای جهانی درباره تغییرات اقلیمی، صدا و نفوذ داشته باشد.
پژوهش‌های علمی گسترده‌ای درباره بحران اقلیمی انجام شده است. همچنین فرصت‌های بسیار بیش‌تری برای مشاهده و پیش‌بینی تغییرات در این حوزه فراهم آمده است. منابع داده‌ای مانند اطلاعات ماهواره‌ای و هوش مصنوعی، امکان تحلیل سناریوهای مختلف و ارائه پیش‌بینی‌ها را فراهم می‌کنند. امکان جلوگیری از وخیم‌تر شدن بحران اقلیمی و حتی معکوس کردن روند تشدید آن وجود دارد. برای این منظور، راه‌حل‌های علمی، فناورانه و روش‌شناختی در دسترس هستند. مانع اصلی در مسیر اجرای این راه‌حل‌ها آن است که هزینه‌بر هستند یا از نظر اقتصادی، سودآوری کافی ندارند.
یک دلیل این آن است که بحران اقلیمی در کشورهای مختلف، با شدت و ابعاد متفاوتی تجربه می‌شود. برای مثال، چند ماه پیش در نپال، بخش‌هایی از یخچال‌های طبیعی فرو ریخت و در پی آن، بهمن‌های یخی و گل‌ولای به راه افتاد که به‌سرعت روستاها و شهرها را دربر گرفت. در پاکستان، ذوب شدن یخچال‌های طبیعی موجب جاری شدن سیل در بخش قابل‌توجهی از کشور شد. پیش‌بینی می‌شود بسیاری از کشورهای جزیره‌ای به زیر آب بروند. همچنین تعداد و شدت پدیده‌های جوی مانند طوفان‌های سهمگین در کشورهایی نظیر اندونزی و فیلیپین افزایش یافته است. آتش‌سوزی جنگل‌ها خسارات گسترده‌ای در کشورهای مختلف به بار آورده و بسیاری از کشورها، از جمله کشور خود ما، اکنون بیش از گذشته با پدیده‌های شدید جوی، خشکسالی و سیل مواجه هستند. این مسائل اکنون بیش از پیش در دستور کار و مباحث عمومی ما قرار گرفته‌اند.
«سی‌ویکمین کنفرانس اعضای کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییرات اقلیمی» (کوپ۳۱)، مهم‌ترین نهاد جهانی در مبارزه با تغییرات اقلیمی، در محل برگزاری اجلاس در آنتالیا و با میزبانی ترکیه برای نخستین بار، همچنان در حال برگزاری است. نخستین روز این رویداد با برگزاری برنامه‌های مختلف به پایان رسید.
روشن است که بحران اقلیمی جهانی محصول سرمایهداری است. نمی‌توان این بحران را صرفاً به‌عنوان مشکلی ناشی از فعالیت‌های انسانی به‌طور کلی تعمیم داد؛ زیرا تغییرات اقلیمی در پیوند با فرایندهای تولید و مصرف سرمایه‌دارانه رخ می‌دهن. از سوی دیگر، سرمایهداری معاصر، با وجود برخورداری از دانش، تجربه، توان مالی و راه‌حل‌های فناورانه و علمی، همچنان به دلیل نگاه سودمحور خود از یافتن راه‌حلی جامع و مشترک ناتوان مانده است. یکی از دلایل این ناکامی آن است که پیامدهای بحران اقلیمی در مناطق جغرافیایی مختلف، ابعاد و اشکال متفاوتی دارند. سرمایهداری حتی می‌کوشد از فرصت‌های جدیدی که در پی این بحران پدید می‌آیند، مانند ایجاد مسیرهای دریایی کوتاه‌تر در نتیجه ذوب شدن یخچال‌های طبیعی، بهره‌برداری کند. با این حال، از آنجا که هر بخش اقتصادی، شرکتی و دولتی رویکرد متفاوتی دارد، باید از نگاهی یک‌جانبه به هر کشور پرهیز کرد. بنابراین، کنفرانس‌های تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد از این جهت اهمیت دارند که سالی یک‌بار به ما امکان می‌دهند همه این تناقض‌ها، تضاد منافع و ائتلاف‌ها را در چارچوب مسأله تغییرات اقلیمی مشاهده و بررسی کنیم.
دو کنفرانس جداگانه در «کوپ» : منطقه آبی و منطقه سبز
در کنفرانس‌های «کوپ»، در واقع دو کنفرانس مجزا به‌طور هم‌زمان برگزار می‌شوند. «منطقه آبی» تحت نظارت سازمان ملل متحد قرار دارد و مذاکرات دیپلماتیک در آن انجام می‌شود. ورود به این منطقه فقط برای افراد دارای دعوت‌نامه ویژه و مجوز رسمی امکان‌پذیر است. شرکت‌کنندگان به مدت دو هفته سعی می‌کنند بر سر متن‌های مختلف به توافق برسند. مسائل و تصمیم‌گیری‌های اصلی در همین بخش شکل می‌گیرند. در مقابل، «منطقه سبز» برای عموم آزاد است و جمعیت زیادی را به خود جذب می‌کند. شرکت‌ها و سازمان‌های غیردولتی در این منطقه غرفه‌هایی برپا می‌کنند و هزاران برنامه و رویداد مختلف برگزار می‌شود. در این بخش می‌توان دریافت که شرکت‌ها چه اقداماتی انجام داده‌اند و سازمان‌های غیردولتی بر چه کارزارهایی تمرکز کرده‌اند. بسیاری از شرکت‌ها نیز به‌طور مشخص برای برگزاری نشست‌های تجاری و انجام معاملات اقتصادی در این رویداد حضور پیدا می‌کنند. طبیعتاً چندان واقع‌بینانه نیست که انتظار داشته باشیم این فضا را به‌عنوان میدان اصلی مبارزه در نظر بگیریم و از طریق آن بر سیاست‌گذاری‌ها تأثیر بگذاریم. به همین دلیل، مطالبات اجتماعی و سیاست‌های ضدسرمایه‌داری معمولاً در مکان‌های دیگری در سطح شهر میزبان اجلاس «کوپ» گرد هم می‌آیند؛ با این حال، این حرکت‌ها نمی‌توانند تأثیر قابل‌توجهی بر روند اصلی مذاکرات و تصمیم‌گیری‌ها بگذارند.
در حالی که اجلاس بستری برای گفت‌وگوی سرمایهداری جهانی درباره مسائل مرتبط با تغییرات اقلیمی است، محور اصلی مباحث آن بر حوزه‌هایی مانند گذار سبز در صنعت، انرژی (سوخت‌های فسیلی، انرژی‌های تجدیدپذیر و امنیت انرژی)، بیمه و امور مالی، امنیت و تداوم زنجیره‌های تأمین و مواد معدنی حیاتی متمرکز است. موضوعات محوری دیگری مانند اقیانوس‌ها و جنگل‌ها نیز به دلیل تأثیرگذاری آن‌ها بر اقتصاد جهانی، در همین چارچوب اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند. برای مثال، زمانی که صحبت از کاهش خسارات ناشی از طوفان‌ها و بلایای طبیعی و سازگار کردن کشورهای توسعه‌نیافته آسیب‌دیده با شرایط اقلیمی جدید به میان می‌آید، ائتلاف‌های مورد انتظار شکل نمی‌گیرند و منابع مالی موردنیاز نیز تأمین نمی‌شوند. اما زمانی که جامائیکا اوراق قرضه فاجعه (Catastrophe Bonds)منتشر می‌کند، ناگهان توجه «سرمایه‌گذاران» به آن جلب می‌شود.
بر اساس این سازوکار، سرمایه‌گذاران این اوراق قرضه را خریداری می‌کنند و به مدت سه سال درآمدی مشخص از محل سود آن به دست می‌آورند. اگر طی این سه سال، بلای طبیعی با شرایط از پیش تعیین‌شده در قرارداد رخ دهد، دولت جامائیکا می‌تواند منابع مالی موجود در صندوق را دریافت کند و در مقابل، سرمایه‌گذار بخشی از سرمایه خود را از دست می‌دهد. اما اگر هیچ فاجعه‌ای رخ ندهد، سرمایه‌گذاران می‌توانند پس از کسب سود قابل‌توجه، اصل پول خود را برداشت کنند. با این حال، از آنجا که در این اوراق قرضه جزئیاتی مانند سرعت باد نیز به‌عنوان معیار تعیین‌کننده در نظر گرفته می‌شود، ممکن است برای مثال، اگر سرعت باد در توفانی که شهری را ویران کرده، کم‌تر از میزان تعیین‌شده در قرارداد باشد، هیچ مبلغی به جامائیکا پرداخت نشود. در اینجا، یک «راه‌حل» مبتنی بر بازار و نوعی بازی جدید با شانس شکل می‌گیرد؛ سرمایه‌گذاران وارد این بازی می‌شوند و از آن لذت می‌برند، در حالی که دولت جامائیکا تلاش می‌کند در صورت وقوع فاجعه، هرچه سریع‌تر به منابع مالی دسترسی پیدا کند؛ زیرا رسیدن کمک‌های بلاعوض و بدون قیدوشرط به مقصد، زمان زیادی می‌برد. در نمونه‌ای دیگر، اگر امکان سرمایه‌گذاری شرکت‌های خارجی برای سازگار شدن با شرایط اقلیمی جدید فراهم باشد، شرکت‌های بسیاری برای ورود به این عرصه صف می‌کشند. اما اگر راه‌حل پیشنهادی شما مبتنی بر مالکیت عمومی یا همبستگی اجتماعی باشد، توجه چندانی به آن جلب نمی‌شود.
«پل اقلیمی» با تأمین منابع مالی ساخته خواهد شد
بنابراین، در نشست‌های «کوپ»، سیاست و اقتصاد جهانی از منظر ارتباط آن‌ها با مسأله تغییرات اقلیمی مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. این روند می‌تواند به وضع مالیات‌های جدید، ایجاد موانع گمرکی و تشکیل صندوق‌های بین‌المللی منجر شود.
برای مثال، اولویت ترکیه این است که چه میزان منابع مالی می‌توان از طریق حوزه تأمین مالی اقلیمی به کشور جذب کرد.
با این حال، پیشرفت‌ها در مسیر دستیابی به راه‌حل، کم‌تر از حد انتظار بوده است و اکنون می‌دانیم که هدف تعیین‌شده در توافق‌نامه پاریس، یعنی محدود نگه داشتن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد، عملاً پشت سر گذاشته شده است. در صورت افزایش دمای زمین به ۲ درجه سانتی‌گراد، انتظار می‌رود بلایای طبیعی بسیار گسترده‌تر و شدیدتری رخ دهند و ما با سرعت در حال حرکت به سمت این هدف هستیم. از همین رو، ترکیه اعلام کرد که این کنفرانس قرار است یک «اجلاس اجرایی» باشد. تأکید شد که این بار نباید همان وضعیتی تکرار شود که همواره در نشست‌های «کوپ» وجود داشته است.
در همین راستا، مفهومی با عنوان «پل اقلیمی» (Climate Bridge) مطرح شد. از «کوپ» انتقاد می‌شود که در آن «حرف بسیار، عمل اندک» است. با اشاره به نقش جغرافیایی ترکیه به‌عنوان پلی میان مناطق مختلف جهان، گفته می‌شود که قرار است در «کوپ۳۱» پلی میان تئوری و عمل زده شود. این پل قرار است از طریق تأمین منابع مالی ساخته شود.
مذاکرات گسترده‌ای پیرامون تأمین مالی تغییرات اقلیمی در «کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل» برگزار خواهد شد. این مذاکرات نهادها و دیدگاه‌های مختلفی را در بر می‌گیرد؛ از جمله بانک‌های توسعه، بانک‌های متعارف، شرکت‌های بیمه، سرمایه‌گذاران، وزرای دارایی، کشورهای سرمایه‌دار پیشرفته، کشورهای در حال توسعه، کشورهایی که به‌شدت و به‌صورت فوری تحت تأثیر بحران اقلیمی قرار گرفته‌اند و کشورهایی که هنوز تا این حد شدید آسیب ندیده‌اند. این موضوع فقط به توسعه ابزارهای مالی جدید محدود نمی‌شود، بلکه صنعت بیمه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به‌عنوان مثال، در بسیاری از کشورها شرکت‌های بیمه از بیمه کردن خانه‌ها و کسب‌وکارها در مناطقی که در یک بازه زمانی کوتاه چندین بار در معرض سیل قرار می‌گیرند، خودداری می‌کنند. بانک‌ها نیز تمایلی به وام دادن به سرمایه‌گذاری‌هایی ندارند که پیش‌بینی می‌شود خشکسالی در آن‌ها طی ۱۰ سال آینده تشدید شود. بنابراین، نشست «کوپ» برای شرکت‌های مالی و بیمه از نظر تحلیل و مدیریت ریسک اهمیت زیادی دارد. دولت‌ها و شرکت‌های سرمایه‌گذار باید این ریسک‌ها را درک کنند، بر اساس آن‌ها تصمیم بگیرند و اقدامات احتیاطی لازم را انجام دهند.
مباحث مطرح‌شده در «کوپ» همچنین بینش‌های مهمی درباره سیاست‌های کنونی سرمایهداری و وضعیت طبقه کارگر ارائه می‌دهد. بخش قابل‌توجهی از مسائل کلیدی به طبقه کارگر و اقتصادهای ملی مربوط می‌شود. به‌عنوان مثال، برخی کشورهای صنعتی‌شده مانند ترکیه بر تحول سبز صنعت تمرکز کرده‌اند. به دلیل سیاست‌های اتحادیه اروپا همچون سازوکار «تعدیل کربن در مرزها» (CBAM) و اعمال تعرفه‌های سبز، شرکت‌ها – به‌ویژه در بخش‌هایی که محیط‌زیست را بیش‌تر آلوده می‌کنند مانند فلزات، سیمان، معدن و شیشه – در حال انجام سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی، اجرای راهکارهایی در حوزه‌های مختلف از مدیریت پسماند گرفته تا انرژی‌های تجدیدپذیر، نظارت بر تولید و اندازه‌گیری ردپای کربن خود و همچنین انتشار گزارش‌های پایداری هستند. هیچ‌یک از این اقدامات ناشی از کنشگری یا فرهنگ «بیداری اجتماعی» (Woke) یقه سفیدها نیست و صرفاً به بازاریابی، روابط عمومی و «سبزشویی» نیز محدود نمی‌شود. اگرچه ممکن است چنین شعارهایی به چشم بخورد، اما در واقعیت، این موضوع برای بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و شرکت‌های جهانیِ مدیریت‌کننده زنجیره‌های تأمین اهمیت زیادی دارد تا روندهای تولید و لجستیک را کنترل کنند، موقعیت‌های انحصاری خود را حفظ نمایند و ریسک‌ها را مدیریت کنند؛ آن‌ها از طریق همین گزارش‌ها و داده‌ها، تمام روندهای شرکت‌های حاضر در زنجیره تأمین خود را ردیابی می‌کنند.
در این بستر، اعطای وام به بسیاری از بخش‌های اقتصادی در ترکیه در دستور کار قرار گرفته است. به‌ویژه، بانک جهانی، «بانک اروپایی بازسازی و توسعه» (EBRD)، بانک توسعه آسیایی (که به‌تازگی دفتری در کشور ما افتتاح کرده است) و بسیاری دیگر از بانک‌های جهانی دارای دفتر نمایندگی، محصولات مالی مختلفی را در حوزه تأمین مالی اقلیمی ارائه می‌دهند. برخی از آن‌ها اعلام می‌کنند که ۵ میلیارد دلار و برخی دیگر ۲۰ میلیارد دلار برای تحول سبز کشور اختصاص می‌دهند. با این حال، در عمل این موضوع تأثیر مستقیمی ندارد. بخش قابل‌توجهی از این بودجه‌های اعلام‌شده محقق نمی‌شود، زیرا شرکت‌ها خودشان باید برای دریافت آن‌ها درخواست دهند.
دسترسی به این وام‌های بلندمدت و کم‌بهره با شرایط سخت‌گیرانه درخواست و روندهای کنترلیِ پس از آن، مانند ارزیابی اثرات، همراه است. بزرگ‌ترین هلدینگ‌های کشور معمولاً این روند جامع را با بهره‌گیری از یک تیم جدی و شرکت‌های مشاوره‌ای پیش می‌برند. بنگاه‌های کوچک و متوسط به دلیل نداشتن چنین منابعی اصلاً درخواستی ثبت نمی‌کنند و در نتیجه، بودجه‌های اعلام‌شده وارد کشور نمی‌شود. با این وجود، ما در حال گذر از دوره‌ای هستیم که چنین سرمایه‌گذاری‌هایی – از جمله بهبود شرایط کاری – برای طبقه کارگر اهمیت روزافزونی پیدا کرده است
پافشاری بر سوخت‌های فسیلی در حوزه انرژی
یکی دیگر از مسائل کلیدی که به ما مربوط می‌شود، در حوزه انرژی است. پرسش‌های متعددی درباره آینده سوخت‌های فسیلی، تداوم استفاده از بنزین، چگونگی گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر، نحوه تأمین امنیت انرژی، چگونگی حفاظت از زیرساخت‌های انرژی در هنگام وقوع بلایای طبیعی و همچنین ریسک‌های موجود در این مسیر در حال بحث و بررسی است. اگرچه گام‌های بلندی در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر برداشته شده، اما تقاضای جهانی برای زغال‌سنگ و فرآورده‌های نفتی نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه در حال افزایش است. بنابراین، در حالی که گذار از سوخت‌های فسیلی به انرژی بادی و خورشیدی در دستور کار برخی کشورهای مشخصی قرار دارد، این موضوع بازتاب‌دهنده روند کلی جهان نیست. بسیاری از کشورها شرایط مناسبی برای تولید انرژی‌های تجدیدپذیر ندارند و کشورهایی هم که از این شرایط برخوردارند، با چالش مضاعف ایجاد زیرساخت‌های جدید انرژی روبه‌رو هستند. علاوه بر این، استخراج معادن – به‌ویژه زغال‌سنگ – همچنان برای سیاست‌های امنیت انرژی کشورها حیاتی باقی مانده است. در مورد محصولاتی مانند خودروهای برقی نیز درگیری‌های ژئوپلیتیکی بر سر مواد معدنی حیاتی در بسیاری از مناطق، به‌خصوص در آفریقا، ادامه دارد و استخراج مواد معدنی مورد استفاده در تولید باتری، مشکلات زیست‌محیطی و اجتماعی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. در حالی که در برخی کشورهای اروپایی، بخشی از جمعیت با خودروهای برقی و ردپای کربن پایین زندگی می‌کنند، در سوی دیگر، کشورهای آفریقایی (مانند جمهوری دموکراتیک کنگو) و آمریکای لاتین (مانند برزیل و شیلی) – که جنگل‌هایشان برای اقلیم سیاره زمین حیاتی است- تخریب گسترده زیست‌محیطی را تچربه می‌کنند.
در حالی که اذعان می‌شود کنار گذاشتن تدریجی سوخت‌های فسیلی و زغال‌سنگ غیرواقع‌بینانه است، تقاضا برای آن‌ها در حال افزایش است و قیمت انرژی در بسیاری از کشورهایی که در حال گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر هستند به دلیل نبود برنامه‌ریزی گران شده است، برخی محافل در دانشگاه‌ها، شرکت‌ها و سازمان‌های غیردولتی فناوری‌های توسعه‌یافته برای جذب، ذخیره‌سازی و حذف کربن از جو را برجسته می‌کنند. آن‌ها استدلال می‌کنند که باید اولویت به راهکارهای توسعه‌یافته در این حوزه داده شود. به‌عنوان مثال، اگر یک شرکت نفتی باعث انتشار مقدار «ایک» کربن در جو شود، ملزم است همان مقدار کربن را جذب، استخراج، ذخیره و از جو حذف کند.
این رویکرد که به کربن به‌عنوان شکلی از مدیریت پسماند می‌نگرد، استدلال می‌کند که همان‌گونه که نهادهای تأمین‌کننده آب منازل، مسئول مدیریت فاضلاب و پسماند نیز هستند، شرکت‌های نفتی هم در حالی که باعث رهاسازی کربنِ زیرزمینی در جو می‌شوند، باید «پسماند کربنی» ناشی از آن را نیز حذف یا ذخیره‌سازی کنند. این واقعیت که نشست‌های «کوپ» در سال‌های اخیر در کشورهایی مانند آذربایجان و امارات متحده عربی برگزار شده است، این که امسال این اجلاس به‌طور مشترک با یک تولیدکننده نفت دیگر یعنی استرالیا سازمان‌دهی می‌شود، سرمایه‌گذاری‌های ترکیه در استخراج زغال‌سنگ، فعالیت‌های لابی‌گری شرکت‌های نفتی و این موضوع که کشورها به دلیل جنگ‌ها – به‌ویژه در تنگه هرمز – روش‌های مختلف انرژی را مد نظر قرار می‌دهند و دست به یک گذار رادیکال نمی‌زنند، همگی بر سیاست‌های «کوپ» تأثیر می‌گذارند.
در این حوزه، کوبا در واقع مهم‌ترین جایگزین را ارائه می‌دهد. نزدیک به یک سال است که مردم و دولت کوبا در برابر ممانعت ایالات متحده از ارسال محموله‌های نفتی به این کشور، مقاومت و تاب‌آوری قابل‌توجهی نشان داده‌اند و با گذار سریع به سمت انرژی خورشیدی به مبارزه خود ادامه می‌دهند. در حالی که افزایش قیمت بنزین در بسیاری از کشورها باعث سرنگونی دولت‌ها می‌شود، کوبا در وضعیتی که نه فقط برای چند ماه، بلکه نزدیک به یک سال است نفت در دسترس نبوده، از طریق راهکارهای خلاقانه و مداخلات فعال، یک تحول ضروری در حوزه انرژی را رقم زده است.
یکی دیگر از کشورهای پیشگام در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، چین است. تا ۱۰ تا ۱۵ سال پیش، چین به دلیل آنکه بخش قابل‌توجهی از تولید جهان را در اختیار داشت و قدرت خرید جمعیت عظیمی را افزایش داده بود، مقصر بحران اقلیمی قلمداد می‌شد. محصولات چینی آلاینده و کم‌دوام تلقی می‌شدند و آلودگی هوا در شهرهای چین به قدری شدید بود که دید تقریباً به صفر می‌رسید. سیاست‌ها و مالیات‌های مربوط به اقلیم و ردپای کربن در اتحادیه اروپا و انگلستان در واقع با هدف قرار دادن و تحت فشار گذاشتن چین وضع شده بودند. با این حال، چین با اتخاذ سیاست‌های متمرکز به‌سرعت توانست این روند را معکوس کند. تولید انبوه و فشرده همراه با سرمایه‌گذاری کلان، هزینه سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی را کاهش داد و شرایط مساعدی را برای بسیاری از کشورها مانند کوبا فراهم کرد تا آن را به کار گیرند و اجرا کنند. چین گام‌های سریعی در تحول سبز صنعت خود برداشت و به لطف همین سرعت و سیاست‌های متمرکز، بر مواد معدنی حیاتی تسلط یافت (هرچند نباید مشکلات زیست‌محیطی ناشی از این امر را نادیده گرفت)، رهبری جهان را در بخش خودروهای برقی به دست آورد، وارد رقابتی جدی با شرکت‌های خودروسازی اروپایی شد و آلودگی هوا را در بسیاری از شهرها از بین برد. این روند تحت تأثیر عوامل اقتصادی و سیاسی بین‌المللی و همچنین هدف چین برای کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و تأثیرات شدید بحران اقلیمی بر برخی مناطق این کشور شکل گرفته است. چین در کنار بخش صنعت، حوزه‌هایی مانند جنگل‌کاری مجدد را نیز در اولویت قرار داده است. بنابراین، چین نه‌تنها سازوکارهایی را که علیه خودش طراحی شده بود به نفع خود به کار گرفت، بلکه به بازیگری کلیدی در جست‌وجو و اجرای راهکارهایی برای جلوگیری از عمیق‌تر شدن بحران اقلیمی تبدیل شده است. این کشور به لطف ظرفیت تولید خود، گسترش سرمایه‌گذاری‌های انرژی خورشیدی و بادی را تسهیل کرده و به یکی از مهم‌ترین بازیگران در اجلاس بدل شده است. به همین دلیل است که احتمال میزبانی «کوپ» توسط چین برای اجلاس در سال ۲۰۲۸ – پس از اتیوپی در سال آینده – در حال بررسی است.
فراتر از سبزشویی: چرا حامیان مالی در آنجا هستند؟
در حالی که بسیاری از سازمان‌های زیست‌محیطی رویکردی انتقادی به این روند دارند، آن‌ها فعالیت‌های روابط عمومی و بازاریابی شرکت‌ها را که با عنوان «سبزشویی» شناخته می‌شود، برجسته می‌کنند. این واقعیت که بزرگ‌ترین حامیان مالی در «کوپ۳۱» شرکت‌هایی هستند که هدف اعتراض جنبش‌های زیست‌محیطی و دهقانی در ترکیه قرار دارند، واکنش‌هایی را در همین راستا برانگیخت. طولانی شدن روند صدور، محدود کردن و حتی رد مجوز ورود برای بسیاری از سازمان‌های دارای رویکرد انتقادی – چه رسد به سوسیالیست‌ها – نیز انتقادهای زیادی به همراه داشت. استدلال می‌شود که شرکت‌ها و نهادهای مالی، در عین حال که در حوزه‌هایی سرمایه‌گذاری می‌کنند که بحران اقلیمی را عمیق‌تر می‌سازد، از حضور خود در چنین رویدادهایی هم برای تبرئه خود و هم برای مانع‌تراشی در مسیر پیشرفت از طریق لابی‌گری استفاده می‌کنند. بی‌تردید بخشی از این ادعا حقیقت دارد. با این حال، این رویکرد نیز محدود است. بانک‌هایی که تأمین مالی معادن زغال‌سنگ یا سرمایه‌گذاری‌های ساخت هتل در مناطق حفاظت‌شده را بر عهده دارند، شرکت‌هایی که این معادن را افتتاح می‌کنند و هتل‌ها را می‌سازند، و سیاست‌های شهرسازی، انرژی و حمل‌ونقل دولت، همگی در وخیم‌تر شدن وضعیت کنونی نقش دارند. از این منظر، انتقاد آن‌ها حائز اهمیت است
از سوی دیگر، مشارکت در اجلاس «کوپ۳۱» و درگیر شدن در این روند از دیدگاه آن‌ها، پیامدهایی بسیار فراتر از صرفاً روابط عمومی دارد. تلاش‌های تحول سبز شرکت‌هایی که صادرات انجام می‌دهند، از نهادهای مالی جهانی وام می‌گیرند و بخشی از زنجیره‌های تأمین جهانی هستند، دارای ارزش تجاری است. این موضوع برای بورژوازی ترکیه هم به معنای رقابت با چین است و هم به معنای حفظ جایگاه خود در بازار اتحادیه اروپا. بنابراین، این امکان به وجود می‌آید که هم‌زمان محیط‌زیست را برای ساخت هتل یا استخراج معدن تخریب کرد و سپس نیروگاه‌های خورشیدی و بادی نصب نمود، محاسبات ردپای کربن انجام داد و گزارش تهیه کرد، و در مدیریت پسماند سرمایه‌گذاری نمود.
بنابراین، کنفرانس «کوپ» همچنان ماهیت خود را به‌عنوان بستری حفظ می‌کند که تناقض‌های سرمایهداری در کلیت آن، تضادهای درونی آن، جنبه‌های فاجعه‌بار آن برای سیاره زمین و بشریت، امتناع مستمر ـن از برداشتن گام‌های جدی، جامع، هماهنگ، عموم‌محور و مبتنی بر همبستگی – با وجود تمام دانش و منابع موجود – و پافشاری آن بر تفسیر این روند از دریچه سودآوری و رقابت بر سر سهم بازار را آشکار می‌سازد و بدین ترتیب، زمینه را فقط برای پیشرفت‌ها و راه‌حل‌های محدود فراهم می‌کند.
https://haber.sol.org.tr/haber/kapitalizmin-iklim-zirvesi-basladi-415960