ارز مشترک برای بریکس یک واقعیت دور است. در نظر گرفتن یک ارز واحد احتمالی برای بریکس هنوز زمان میبرد. یوفن، اقتصاددان چینی خاطرنشان میکند که یکی از چالشها، تنوع زیاد بین کشورهای بریکس است. «تاکنون، ارز رایج مشترک در میان کشورهایی ایجاد شده است که دارای مرزها، تاریخ، مذهب یا ساختار سیاسی، و ساختار کلان-اقتصادی مشترک بودهاند. در نتیجه، آنها نقاط مشترک زیادی دارند و اینها پیش شرطهای ایجاد یک ارز مشترک است.». این پیششرطها در مورد بریکس وجود ندارد، و با گسترش این گروه سناریو متنوعتر میشود.
تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: برزیل د فاکتو
نویسنده: مائورو راموس
۲۵ سپتامبر ۲۰۲۴
احتمالات و چالشهای دلارزدایی از اقتصادهای جنوب جهانی چیست؟
به گفته کارشناسانی که در مناظره اخیر سازماندهی شده توسط «باشگاه پکن برای گفتگوی بینالمللی» شرکت کردند، ارز مشترک بریکس هنوز یک احتمال دور در نظر گرفته میشود. این سازمان یک اتاق فکر چینی است که در سال ۲۰۲۳ تأسیس شد.
با این حال، گروه بریکس بر این نظر است که روند دلارزدایی را پیش ببرد. به گفته آندری میخائیلیشین، رئیس گروه کاری «خدمات مالی شورای بازرگانی بریکس»، نشست بعدی بریکس که در پایان اکتبر سال جاری در شهر کازان روسیه برگزار میشود، احتمالاً میتواند اقدامات جدیدی را «برای ایجاد یک سیستم مالی بینالمللی فراگیر» اعلام کند.
در ماه ژوئن، وزرای خارجه کشورهای بریکس در یکی از جلسات مقدماتی اجلاس آتی بر اهمیت بهبود استفاده از ارزهای محلی در مبادلات تجاری و مالی بین اعضای این بلوک تاکید کردند.
چین کشوری است که بیشترین پیشرفت را در استفاده از پول خود – یوان – برای تجارت بینالمللی داشته است. سهم یوان از پرداختهای بینالمللی در ماه ژوئیه به بالاترین حد خود رسید. پول چین به پنجمین ارز بزرگ جهان برای ذخایر، پرداختها و تجارت، و سومین ارز بزرگ برای تامین مالی تجاری تبدیل شده است. در آمریکای لاتین، بولیوی یکی از تازهترین کشورهایی است که از یوان برای مبادلات تجاری استفاده میکند.
سال گذشته، دوره آوریل تا ژوئن، اولین سه ماههای بود که در آن استفاده از یوان در تجارت دوجانبه چین از دلار پیشی گرفت. تحریمها علیه روسیه تا حدی این تغییر را توضیح میدهد.
در برزیل، دلار آمریکا همچنان غالب است. سال گذشته، دلار ۹۵٫۸۴ درصد از کل صادرات و ۸۰ درصد واردات برزیل را به خود اختصاص داده است.
جایگزینها برای سیستم پرداخت و ذخایر بینالمللی
لی یوفن، مشاور ارشد «مرکز جنوب برای همکاری و توسعه مالی جنوب-جنوب»، در مصاحبه با [خبرگزاری مردمی] «برزیل د فاکتو» گفت علاوه بر استفاده بیشتر از ارزهای ملی در تجارت درون بریکس، یکی دیگر از اقداماتی که کشورها – نه فقط کشورهای بربکس، بلکه کل جنوب جهانی – باید اجام دهند این است که باید بتدریج کاستن از وابستگی خود به سیستم سوئیفت را آغاز نمایند.
سوئیفت توسط بیش از ۱۱ هزار بانک و مؤسسه مالی در بیش از ۲۰۰ کشور جهان برای تبادل اطلاعات در مورد تراکنشهای مالی بکار گرفته میشود. در سال ۲۰۱۵ چین «سیستم پرداخت بین بانکی فرامرزی» (CLIP) را ایجاد کرد که با یوان کار میکند. این سیستم با پرکاربردترین ارزها کار میکند، اما استفاده از دلار آمریکا در ماههای اخیر حدود ۴۷ درصد باقی مانده است، و یورو بهعنوان ارز دوم، بسیار عقبتر است (برای مثال، در ماه مارس، سهم جهانی یورو ۲۲ درصد بود). در سال ۲۰۲۲، هفت بانک روسی به عنوان بخشی از تحریمهای اعمال شده به دلیل بحران اوکرائین، از سیستم سوئیفت محروم شدند.
لی یوفن، اقتصاددان، معتقد است که سیستم پرداخت و تسویه جایگزین برای سوئیفت به شکلگیری یا ظهور یک ارز مشترک مرتبط نیست، بلکه راهی برای بررسی اقداماتی است که در کوتاه مدت برای کاهش وابستگی بیش از حد به دلار انجام میشود.
به نظر او، اگر وابستگی به سیستم سوئیفت ادامه یابد، «سلاحسازی دلار قطعاً ادامه خواهد داشت». او میگوید این روند تشدید شده است: «این فقط تحریمهای تجاری، تحریمهای مالی نیست، در حال حاضر به مرحله مصادره داراییهای کشورهای تحریمشده رسیده است.»
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه اخیراً گفت که دلارزدایی هدف سازمانها و برخی کشورها نیست، بلکه یک واقعیت است، «زیرا دلار به یک ارز مشکلساز تبدیل شده است»
لی یوفن میگوید از آنجایی که واحد پول ایالات متحده هنوز بسیار مسلط است، تغییرات باید تدریجاً انجام شوند.
او معتقد است که بریکس میتواند جایگزینی برای کاهش وابستگی بیش از حد به سیستم سوئیفت ایجاد کند. «کشورهای بریکس میتوانند یک نوع سیستم را ایجاد نمایند و به تدریج یک زیرساخت جایگزین برای این نوع تجارت بوجود خواهد آمد.».
یوفن خاطرنشان میکند که تنوع داراییها و ذخایر ارزی نیز یک نیاز است. «شما همه تخم مرغهای خود را در یک سبد قرار نمیدهید. شما میتوانید نه فقط از دلار، بلکه از دیگر ارزها، و همچنین از طلا استفاده کنید، و درنتیجه ذخایر ارزی خود را متنوع نمایید.».
قیمت طلا در اوایل هفته گذشته به بالاترین حد خود رسید، که بخشی از آن ناشی از کاهش نیم درصدی نرخ بهره، اولین کاهش از سال ۲۰۲۰، در ایالات متحده بود. حتی این احتمال وجود دارد که فدرال رزرو، بانک مرکزی ایالات متحده، نرخ بهره vh بیشتر کاهش دهد. از آنجایی که بهره به طلا نعلق نمیگیرد، هزینه مالکیت طلا کاهش مییابد و تقاضا برای آن افزایش مییابد.
اولگ بارابانوف، یکی از اعضای گروه بحث «والدای»، با نیاز به تنوع بخشیدن به ذخایر ارزی موافق است. او در مصاحبه با «برزیل د فاکتو»، به عنوان مثال، به مسدود کردن حدود ۳۰۰ میلیارد دلار دارایی روسیه در کشورهای شمال جهان (و سنگاپور)، و بلوکه کردن غیرقانونی ۳۲ تن طلای ونزوئلا توسط بانک انگلستان از سال ۲۰۱۸ اشاره میکند.
مسدود کردن داراییهای ونزوئلا به این دلیل اتفاق افتاد که دولت انگلیس، در سال ۲۰۲۰خوان گوایدو، نماینده سابق پارلمان را به عنوان رئیسجمهور به رسمیت شناخت.
بارابانوف میگوید آنچه مهم است کنترل حاکمیتی بر ذخایر است. «ذخائر باید یا در قلمرو خود دولتها یا در قلمرو برخی از کشورهای دوست نگهداری شوند.» تحلیلگر روسی میگوید: «در میان اقتصاددانان و سیاستمداران در جنوب جهانی بحثهایی پیرامون چگونگی اجتناب از این وضعیت در آینده وجود دارد و دستورالعمل روشن این است که وابستگی به غرب را کنار بگذاریم.»
ارز بریکس چه میشود؟
در نظر گرفتن یک ارز واحد احتمالی برای بریکس هنوز زمان میبرد. یوفن، اقتصاددان چینی خاطرنشان میکند که یکی از چالشها، تنوع زیاد بین کشورهای بریکس است. او به نمونه یورو و واحد پول رایج «شرق آفریقا» اشاره میکند که اجرای آن تا سال ۲۰۳۱ به تعویق افتاده است.
«تاکنون، ارز رایج مشترک در میان کشورهایی ایجاد شده است که دارای مرزها، تاریخ، مذهب یا ساختار سیاسی، و وساختار کلان-اقتصادی مشترک بودهاند. در نتیجه، آنها نقاط مشترک زیادی دارند و اینها پیش شرطهای ایجاد یک ارز مشترک است.».
این پیششرط ها در مورد بریکس وجود ندارد، و با گسترش این گروه سناریو متنوعتر میشود. او مجدداً تأکید میکند که راه به جلو در این مورد «حرکت گام به گام» است. نزدیکترین گزینه باید همچنان استفاده از ارزهای محلی در میان کشورهای بریکس، از جمله امکان ارزهای دیجیتال باشد
این شامل ارزهای دیجیتال و ارزهای دیجیتال بانک مرکزی میشود. «اکنون پارلمان روسیه در حال تصویب قانونی برای تنظیم ارز دیجیتال بانک مرکزی است. همین روند در چین نیز جریان دارد.»
او معتقد است که در حال حاضر این میتواند گزینه بهتری باشد: یک «سبد» از ارزهای دیجیتال از کشورهای عضو و دیگر کشورهای جنوب جهانی.
«عدم وابستگی به دلار یا یورو، به سیستم تراکنشهای مالی سوئیفت، و در عین حال، اعمال کنترل حاکمیتی بر ارزها میتوان مفید باشد.»
دولت برزیل، و چندین کشور دیگر، در حال ایجاد ارز دیجیتال (Drex) خود است، که اخیراً وارد دومین مرحله آزمایشی خود شده است.