تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
یکشنبه، ۱۷ خرداد ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: جان کویومجوغلو
یکشنبه، ۷ ژوئن ۲۰۲۶
ارمنستان پای صندوقهای رای میرود: سایه تنشهای روسیه و غرب بر انتخابات
حدود ۲.۵ میلیون نفر واجد شرایط رأیدهی در ارمنستان در تاریخ ۷ ژوئن برای انتخابات پارلمانی پای صندوقهای رأی خواهند رفت. ۱۸ حزب و ائتلاف در این انتخابات رقابت میکنند که حزب «پیمان مدنی» به رهبری نخستوزیر نیکول پاشینیان، قویترین رقیب محسوب میشود.
در مقابل پاشینیان، ائتلاف «ارمنستان قوی» با حمایت سامول کاراپتیان (میلیاردر معروف به روابط نزدیک با روسیه و ارمنستان)، ائتلاف «ارمنستان» به رهبری روبرت کوچاریان (رئیسجمهور سابق) و حزب «ارمنستان شکوفا» به رهبری گاگیک تساروکیان (بازرگان ارمنی) قرار دارند.
جستجو برای یافتن مسیر پس از قرهباغ
این انتخابات در میان بحران عمیق سیاست ارمنستان پیرامون مسأله «امنیت» برگزار میشود؛ بحرانی که پس از کنترل کامل ناگورنو-قرهباغ توسط آذربایجان در سال ۲۰۲۳ و آوارگی بیش از ۱۰۰ هزار ارمنی از این منطقه شکل گرفت. دولت پاشینیان با این استدلال که روسیه در قبال تحولات قرهباغ بیعمل بوده، به سمت کاهش وابستگی خود به مسکو حرکت کرده است. در این مسیر، ایروان همچنین مشارکت خود در سازمان پیمان امنیت جمعی به رهبری روسیه را به حالت تعلیق درآورده است.
خط «صلح» پاشینیان
پاشینیان بخش عمدهای از مبارزات انتخاباتی خود را بر پایه ادبیات «صلح» بنا کرده است. اهداف دولت شامل «دستیابی به توافق صلح نهایی با آذربایجان، پیشبرد روند عادیسازی روابط با ترکیه و تنوعبخشی به گزینههای سیاست خارجی ارمنستان» معرفی میشود.
اما، این رویکرد بحثهای شدیدی را در داخل ارمنستان برانگیخته است. اپوزیسیون پاشینیان را به «امتیازدهی بیش از حد به آذربایجان و ناامن رها کردن کشور از طریق انزوا از روسیه» متهم میکند. در مقابل، پاشینیان بر این باور است که بازگشت حلقههای قدرت قدیمی و نیروهای نزدیک به روسیه میتواند کشور را به یک جنگ جدید بکشاند.
به یک معنا، این انتخابات یک همهپرسی دوفاکتو در مورد موضع پاشینیان در قبال توافق صلح با آذربایجان و نزدیکی به غرب است. در حالی که انتظار میرود حزب پیمان مدنی به عنوان بزرگترین حزب ظاهر شود، هنوز مشخص نیست که آیا اکثریت لازم برای اصلاحات قانون اساسی را به دست خواهد آورد یا نه. بر اساس گزارشها، آذربایجان برای نهایی کردن توافق صلح، خواهان تغییراتی در قانون اساسی ارمنستان است
تصویری از یک تجمع سیاسی که در آن پاشینیان قبل از انتخابات پارلمانی در میدان جمهوری ایروان برای حامیان خود سخنرانی کرد.
فشارهای اقتصادی مسکو
یکی از مهمترین موضوعات در این انتخابات، روابط با روسیه است.
ارمنستان از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، در زمینههای امنیت، انرژی و تجارت تا حد زیادی به مسکو وابسته بوده است. با این حال، موضع روسیه در طول جنگهای ناگورنو-قرهباغ و حملات آذربایجان به خاک ارمنستان، منجر به زیر سوال رفتن ساختار امنیتی در ایروان شده است.
از سوی دیگر، روسیه به طور علنی نسبت به نزدیکی دولت پاشینیان به اتحادیه اروپا و ایالات متحده واکنش نشان میدهد. مسکو هشدار داده است که میتواند به رفتار ترجیحی خود در تامین گاز طبیعی ارزانقیمت، فرآوردههای نفتی و الماسهای فرآورینشده برای ارمنستان پایان دهد و همچنین اعلام کرده است که ارمنستان باید بین هدف خود برای عضویت در اتحادیه اروپا و عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا یکی را انتخاب کند.
روسیه با فشارهای اقتصادی و هشدارهای علنی، در پاسخ به حمایتهای سیاسی غرب از پاشینیان، در فرآیند انتخابات مداخله کرد. مسکو با این استدلال که حرکت ارمنستان به سمت اتحادیه اروپا هزینه سنگینی برای اقتصاد این کشور خواهد داشت، از ایروان میخواهد که یک همهپرسی برای انتخاب بین اتحادیه اروپا و اتحادیه اقتصادی اوراسیا برگزار کند.
حمایت غرب از پاشینیان
در پاسخ به فشارهای روسیه، فشارهایی نیز از جبهههای دیگر وجود دارد. به نظر میرسد ایالات متحده و اتحادیه اروپا نیز پیش از انتخابات، به طور علنی از دولت پاشینیان حمایت میکنند. ارمنستان به تازگی توافقنامههای مشارکت راهبردی با آمریکا، فرانسه، بریتانیا و چین امضا کرده است. دولت همچنین در حال انجام مذاکرات برای لغو روادید و رایزنیهای امنیتی-سیاست خارجی با اتحادیه اروپا است.
در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مدت کوتاهی قبل از انتخابات به طور علنی از پاشینیان حمایت کرد، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در سفر خود به ایروان توافقنامههای مختلفی را با طرفین امضا نمود. روابط اتحادیه اروپا و ارمنستان نیز پیش از انتخابات به طور محسوسی تقویت شد. این تحولات نشان میدهد که انتخابات ارمنستان صرفاً یک رقابت سیاسی داخلی نیست، بلکه بخشی از مبارزه برای کسب نفوذ در قفقاز جنوبی به شمار میرود.
کارت روسیه در دست اپوزیسیون
وجه مشترک بلوکهای ضد پاشینیان این است که روابط با مسکو باید ترمیم شود. ائتلاف «ارمنستان قوی» با حمایت سامول کاراپتیان (بازرگان روسی-ارمنی)، ائتلاف «ارمنستان» به رهبری روبرت کوچاریان (رئیسجمهور سابق) و حزب «ارمنستان شکوفا» به رهبری گاگیک تساروکیان، همگی خواهان آن هستند که روسیه بار دیگر به عنوان ضامن در روند صلح با آذربایجان نقشآفرینی کند.
این وضعیت باعث شده است که انتخابات به دوگانه «غرب یا روسیه» محدود شود.
با این حال، برخی ارزیابیها در داخل ارمنستان نشان میدهد که این چارچوب، واقعیت را بیش از حد ساده میکند. دولت پاشینیان رویکرد خود را یک «سیاست خارجی متوازن و ثباتآفرین» تعریف میکند؛ به این معنی که هدف آن تقویت روابط با غرب بدون قطع کامل تمامی پیوندها با روسیه است.
در سال ۲۰۲۳، به دنبال اقدام آذربایجان برای کنترل ناگورنو-قرهباغ، تظاهراتی در ایروان برگزار شد که خواستار استعفای نیکول پاشینیان بود.
اکنون همه چشمها به معادله پس از انتخابات دوخته شده است
اگر پاشینیان در انتخابات پیروز شود، انتظار میرود ارمنستان به رویکرد نزدیکی به غرب و روند عادیسازی روابط با آذربایجان ادامه دهد. با این حال، ناکامی دولت در کسب اکثریت لازم برای تغییر قانون اساسی در پارلمان میتواند به معنای مذاکرات جدید در مورد توافق صلح و همچنین جهتگیری سیاست خارجی باشد.
تقویت جایگاه اپوزیسیون میتواند نفوذ مسکو را در سیاست ارمنستان افزایش دهد. بنابراین، این انتخابات نه تنها اهرم قدرت در ایروان، بلکه فضای گشوده شده توسط غرب در برابر کاهش نفوذ روسیه در قفقاز جنوبی را به آزمون خواهد گذاشت.