تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
سهشنبه، ۱۶ تیر ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: آتیلا اوزسوِر
دوشنبه، ۶ ژوئیه ۲۰۲۶
از پیمان ناتو تا سندیکالیسم: رویکرد ضدکمونیستی
در پی جنگ جهانی دوم، قدرتهای امپریالیستی غرب و در راس آنها ایالات متحده آمریکا، برای حفاظت از نمافع اقتصادی و نظامی خود سازمانی را تحت عنوان «سازمان پیمان آتلانتیک شمالی» (ناتو) پایهگذاری کردند.
اجلاس سران ناتو در روزهای ۷ و ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۷ و ۱۸ تیر ۱۴۰۵) در آنکارا برگزار خواهد شد. حزب کمونیست ترکیه به همراه بسیاری از احزاب سوسیالیست، سازمانها و نهادهای چپگرا، اقدامات و تجمعات گوناگونی را در اعتراض به ناتو سازماندهی کردهاند. در مقابل، دولت «حرب عدالت و توسعه» گویی که حکومت نظامی اعلام کرده باشد، برگزاری تظاهرات را در بسیاری از شهرها، بهویژه در آنکارا ممنوع اعلام نموده و شمار زیادی از معترضان بازداشت و دستگیر شدهاند.
این ساختار نظامی که تحت عنوان «پیمان دفاعی» شناخته میشد، در واقع با هدف مقابله با اتحاد شوروی، یک کشور سوسیالیستی، و کمونیسم پایهگذاری گردید. هدف بنیادین این سازمان، جلوگیری از گسترش کمونیسم در سطح جهان بود. افزون بر این، ناتو در کشور ما به عنوان ابزاری جهت هدایت کودتاهای نظامی، ترورهای سیاسی و پیشبرد جنگ روانی علیه کمونیسم عمل کرد.
پایهگذاری در سال ۱۹۴۹
این سازمان که در سال ۱۹۴۹ تأسیس شد، ذاتاً ماهیتی ضد کمونیستی داشت؛ تا جایی که ایالات متحده آمریکا به عنوان نیروی محرکه و اصلی ناتو، سیاستها و اقداماتی را در پیش گرفت که از این ایدئولوژی ضد کمونیستی در تمامی عرصهها، از جمله فعالیتهای سندیکایی، پشتیبانی میکرد.
از سال ۱۹۵۱ به بعد، تأثیر ایالات متحده آمریکا بر سندیکالیسم و اتحادیههای کارگری ترکیه آشکار گردید. در دوران جنگ سرد، یک رویکرد صنفی-اتحادیهای در آمریکا که مبارزه سیاسی را نفی میکرد، رویکردی مصالحهآمیز داشت و صرفاً بر «سندیکالسم دستمزد-محور» (Wage Unionism) تمرکز مینمود، در ترکیه و همچنین در آمریکای لاتین و آسیای شرقی نفوذ پیدا کرد.
پس از جنگ جهانی دوم، اتحادیههای کارگری در آلمان و ژاپن نیز توسط نیروهای اشغالگر آمریکایی پایهگذاری شدند. سندیکالیسم آمریکایی رویکردی غیرحزبی را اتخاذ کرد که محوریت اصلی آن، پذیرش همین نگرش «سندیکالسم دستمزد-محور» بود
سندیکالیسم ضد کمونیستی
«یلدریم کوچ»، کارشناس و پژوهشگر مسائل کارگری، در کتاب خود تحت عنوان «چرا تورک-ایش اینگونه است؟ چگونه تغییر خواهد کرد؟» (انتشارات آلان، ۱۹۸۶)، ویژگیهای سندیکالیسم آمریکایی و پیوند آن با کنفدراسیون «تورک-ایش» را اینگونه خلاصه میکند:
طبقات حاکم در ایالات متحده آمریکا تلاش کردند از طریق «فدراسیون کار آمریکا» (AFL) و تا حدودی با بهرهگیری از «کنفدراسیون بینالمللی اتحادیههای کارگری آزاد» (ICFTU)، جنبشهای کارگری را که در کشورهای توسعهنیافته در حال قدرت گرفتن بودند، تحت کنترل و هدایت خود درآورند.
دوران جنگ سرد، مبارزه با کمونیسم در سازمانهایی مانند «کنفدراسیون بینالمللی اتحادیههای کارگری آزاد» و «فدراسیون کار آمریکا» به طور برجستهای مطرح شد. بندهایی به اساسنامه اتحادیهها اضافه شد که بر اساس آنها، کمونیستها نمیتوانستند به عنوان رهبر یا حتی عضو اتحادیه فعالیت کنند.
این کنفدراسیون در کنگره سال ۱۹۵۱ خود تصمیم گرفت جنبش اتحادیههای کارگری را، بهویژه در کشورهای توسعهنیافته، برای مبارزه با کمونیسم گسترش دهد و بودجهای ۷۰۰,۰۰۰ دلاری را برای یک دوره سهساله به این امر اختصاص داد.
مامور «سیا» در اتحادیه
بوریس شیشکین، فعال اتحادیههای کارگری از «ایافال»، در سال ۱۹۵۱ به ترکیه آمد و اعلام کرد که کنفدراسیون کارگری تازهتأسیس، تحت طرح مارشال بودجه دریافت خواهد کرد.
اروینگ براون که او نیز به عنوان مدیر روابط بینالملل «ایافال» خدمت میکرد و متهم به عضویت در سازمان «سیا» بود، اظهار داشت که اگر کنفدراسیون تازهتأسیس ترکیه (ترک-ایش) به «کنفدراسیون بینالمللی اتحادیههای کارگری آزاد» بپیوندد، نیازی به پرداخت حق عضویت نخواهد داشت و کمکهای مالی نیز دریافت خواهد کرد
اروینگ براون در سپتامبر ۱۹۵۱ به ترکیه آمد و دو تن از فعالان اتحادیههای کارگری را برای آموزش به ایالات متحده برد. در نتیجه این رابطه و همکاریهای مشابه، نفوذ آمریکا بر اتحادیههای کارگری ترکیه رو به افزایش گذاشت.
کنفدراسیون «ترک-ایش» به طور رسمی در ۳۱ ژوئیه ۱۹۵۲ تأسیس شد. شعبان ییلدیز، اولین دبیرکل این سازمان، اعلام کرد که اروینگ براون پیشنهادهای مختلفی برای کمک مالی ارائه داده بود، اما «ترک-ایش» آنها را نپذیرفت.
براون در کنگره کنفدراسیون کارگری ترکیه (ترک-ایش)
فاتح گونگور در مقالهای با نقل قولی از سخنرانی اروینگ براون در مجمع عمومی «کنفدراسیون اتحادیههای کارگری ترکیه» (ترک-ایش) در سال ۱۹۵۲، به بررسی جنبشهای کارگری و دموکراسی در این کشور طی سالهای ۱۹۴۶-۱۹۶۰ میپردازد. این نقل قول در کتاب «توسعه مفهوم دموکراسی در جنبشهای اتحادیههای کارگری در ترکیه» (۱۹۹۴) منتشر شده است
«سندیکالیسم ضدکمونیستی در ترکیه اهمیت شگرفی در منطقه خاورمیانه خواهد داشت.: (روزنامه ظفر، ۷ سپتامبر ۱۹۵۲)
وزیر کار وقت، نوری اوزسان، نیز در همان مجمع عمومی سخنرانی کرد و اظهار داشت که «کنفدراسیون اتحادیههای کارگری ترکیه (ترک-ایش) مطلقاً هیچ گونه تحملی برای کمونیسم ندارد و شکی نیست که دارای ماهیتی صد در صد میهنپرستانه و ضدکمونیستی است.»
تجمعات «ضد کمونیستی»
پس از این کنگره، «ترک-ایش» در ۲۲ فوریه ۱۹۵۳ یک گردهمایی «ضد کمونیستی» در اسکیشهر ترتیب داد.
در واقع، طی دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، بسیاری از اتحادیههای کارگری، میتینگها یا تجمعاتی را در محکومیت کمونیسم سازماندهی کردند یا در آنها حضور یافتند. در مه ۱۹۵۲، «اتحادیه سندیکاهای کارگری استانبول» تجمعی را در محکومیت کمونیسم در «مرکز فرهنگی امیناونو» برگزار کرد. در اکتبر ۱۹۵۳ نیز «اتحادیه کارگران نساجی»، تجمع بزرگی را در محکومیت کمونیسم در میدان تقسیم برپا داشت.
در سال ۱۹۶۲، سیفی دمیرسوی، دبیرکل «ترک-ایش»، در سخنرانی خود به مناسبت دهمین سالگرد تأسیس این کنفدراسیون اظهار داشت: «فعالان اتحادیههای کارگری و تمام کارگران ترکیه به دستور آتاتورک بزرگ وفادار هستند که فرمود: “کمونیسم در هر کجا که دیده شود، سرکوب خواهد شد.” من از همه میخواهم قاطعانه باور داشته باشند که ما [به این راه] وفادار خواهیم ماند.» (احمد ماکال، «روابط کار در دوره چندحزبی در ترکیه: ۱۹۴۶-۱۹۶۲»، انتشارات ایمگه کیتاباوی، ۲۰۰۲).
در واقع، بعدها مشخص شد که آتاتورک هرگز چنین چیزی نگفته بود.
کمک مالی از ایالات متحده
پروفسور دکتر آلپاسلان ایشیکلی، از چهرههای برجسته در حوزه اتحادیههای کارگری، در کتاب خود با عنوان «سندیکالیسم و سیاست» (انتشارات اؤتکی، ۱۹۹۵) به تفصیل به بررسی نفوذ آمریکا بر اتحادیههای کارگری ترکیه پرداخته است.
پروفسور ایشیکلی بر اساس گزارشهای کنگره «ترک-ایش» فاش کرد که «آژانس توسعه بینالمللی ایالات متحده »(USAID) بین سالهای ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰، مبلغ ۱۳,۴۴۸,۰۰۰ لیر ترکیه به «ترک-ایش» اهدا کرد.
برای درک اهمیت این مبلغ، بررسی حق عضویتهای پرداختشده به «ترک-ایش» توسط اتحادیههای عضو در همین دوره مفید است. آن مبلغ نیز تقریباً به همان اندازه است: ۱۳ میلیون و ۵۴۵ هزار لیر.
اعزام ۶۰۰ عضو اتحادیه به آمریکا
آلپاسلان ایشیکلی خاطرنشان کرد که نهتنها کمکهای مالی، بلکه یک ایدئولوژی خاص کارگری نیز به «ترک-ایش» تحمیل میشد. ایشیکلی اشاره کرد که بین سالهای ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۱، تعداد ۶۰۰ فعال اتحادیههای کارگری برای آموزش به ایالات متحده فرستاده شدند. در نتیجه این آموزشها، گرایشهای ضدکمونیستی در جنبش کارگری ترکیه گسترش یافت.
پروفسور دکتر ایشیکلی اشاره کرد که «مؤسسه کارگری آزاد آسیا-آمریکا» (AAF-LI) پس از توافق با «ترک-ایش» در ۲۵ مه ۱۹۷۱ (بلافاصله پس از کودتای ۱۲ مارس)، فعالیتهای آموزشی خود را افزایش داد. این رویداد در بستر سرکوبهای سیاسی پس از کودتای نظامی ۱۲ مارس ۱۹۷۱ در ترکیه صورت گرفت.
به دلیل نارضایتیهای روزافزون ناشی از روابط با «مؤسسه کارگری آزاد آسیا-آمریکا»، «ترک-ایش» در شانزدهمین مجمع عمومی خود که در دسامبر ۱۹۹۲ برگزار شد، به روابط خود با این سازمان پایان داد. (آلپاسلان ایشیکلی: «سازماندهی واقعی: سندیکالیسم»، انتشارات ایمگه کیتاباوی، ۲۰۰۳).
نه به ناتو!
همانطور که میتوان دید، تأسیس ناتو نیز با تزریق ایدئولوژی ضدکمونیستی بر سندیکالیسم ترکیه تأثیر گذاشت. اگرچه نفوذ ضدکمونیسم امروزه به اندازه گذشته قوی نیست، اما میتوان گفت هنوز رهبران کارگری بسیاری وجود دارند که «سندیکالیسم طبقاتی» را نمیپذیرند و در نتیجه به درک آمریکایی از فعالیتهای صنفی وفادار ماندهاند.
بنابراین، مخالفت با هزینههای نظامی ناتو، توسعهطلبی آن، حضور پایگاههایش در کشور ما و ماهیت وجودی آن به عنوان یک «سازمان جنگی» روز به روز اهمیت بیشتری مییابد؛ همچنین تلاش برای ارتقای آگاهی طبقه کارگر با تأکید بر اینکه بودجههای صرفشده برای تسلیحات باید به کارگران اختصاص یابد، امری ضروری است…
https://haber.sol.org.tr/yazarlar/atilla-ozsever/natodan-sendikaciliga-antikomunizm-411439