تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
یکشنبه، ۱۷ خرداد ۱۴۰۵
منبع: هدف، نشریه حزب کمونیست سوئد
یکشنبه، ۷ ژوئن ۲۰۲۶
اصلاح سیستم «هوکو» در چین پس از چند دهه تبعیض
دولت چین از اصلاح سیستم «هوکو» (ثبت نام خانوار) خبر میدهد؛ سیستمی که برای دههها دسترسی کارگران مهاجر به حقوق اجتماعی در شهرهایی که در آنها کار و زندگی میکنند را محدود کرده است. بر اساس دستورالعملهای جدید، موانع موجود بر سر راه مشارکت کارگران مهاجر در سیستمهای تأمین اجتماعی برداشته خواهد شد، و دسترسی فرزندان کارگران مهاجر به خدمات درمانی اساسی و آموزش تسهیل خواهد شد.
سیستم هوکو در دوران مائو در دهه ۱۹۵۰ معرفی شد و به طور مؤثری جمعیت را به دو دسته شهری و روستایی تقسیم کرد. این سیستم بیطرف نبود؛ بلکه برای کنترل جابهجایی جمعیت، نگهداشتن بخش بزرگی از نیروی کار در روستاها، و فراهم کردن امکان صنعتیشدن کشور از طریق هدایت منابع از بخش کشاورزی به صنعت استفاده میشد. از این رو، حتی در دوران سازندگی سوسیالیستی، تضادهای شدیدی میان شهر و روستا، صنعت و کشاورزی، و میان اهداف توسعهای دولت و شرایط زندگی روزمره تودههای کارگر وجود داشت.
اما در دوران دنگ شیائوپینگ و اصلاحات بازار، سیستم هوکو کارکرد جدید و به مراتب سرمایهدارانهتری به خود گرفت. با باز شدن درهای چین به روی نیروهای بازار، سرمایه خارجی، صنایع صادراتمحور و انباشت سرمایه خصوصی، کارگران مهاجر به ارتش عظیمی از نیروی کار ذخیره و ارزان تبدیل شدند. صدها میلیون نفر روستاها را برای ساخت کارخانهها، شهرها، جادهها، بندرگاهها و صنایع صادراتی ترک کردند، اما اغلب از حق تعلق کامل اجتماعی در شهرهایی که نیروی کارشان در آنها تولید ثروت میکرد، محروم ماندند.
دقیقاً همین تضاد است که زیربنای پیشنهادهای اصلاحی امروز را تشکیل میدهد. کارگران مهاجر، توسعه سرمایهداری چین را بر دوش خود حمل کردهاند. آنها کالاها را تولید، زیرساختها را حفظ و چرخ صنایع را گردان نگه داشتهاند؛ در حالی که برای مدتهای طولانی، به عنوان کارگران موقت و بدون حقوق برابر با ساکنان ثبتشده شهری در زمینههای آموزش، بهداشت و درمان و تأمین اجتماعی با آنها برخورد شده است.
این یک موضوع صرفاً اداری نیست، بلکه یک مسأله طبقاتی است. سیستم هوکو به عنوان ابزاری برای سازماندهی و انضباطبخشی به نیروی کار، پایین نگه داشتن هزینهها و جداسازی کارگران از حقوق واقعیشان عمل کرده است. یک کارگر شهری و یک کارگر مهاجر میتوانستند در یک شهر کار مشابهی را انجام دهند، اما با شرایط کاملاً متفاوتی در زمینه مسکن، تحصیل فرزندان، خدمات درمانی و تأمین اجتماعی مواجه شوند.
در عین حال، نباید جنبههای منفی این اصلاحات را نادیده گرفت . این اقدام نه تنها به دلیل نگرانی برای طبقه کارگر، بلکه به دلیل نیاز دولت به تثبیت مصرف، عرضه نیروی کار و تقاضای داخلی انجام میشود. در شرایطی که الگوی اقتصادی چین با مشکلات فزایندهای مواجه است، دولت نیاز دارد بخشهایی از نیروی کار مهاجر را به شکل عمیقتری در اقتصاد شهری ادغام کند. در نتیجه، حقوق اجتماعی کارگران به ابزاری برای تداوم انباشت سرمایهداری تبدیل میشود.
اگر این اصلاحات واقعاً اجرا شود، میتواند زندگی صدها میلیون کارگر و فرزندان آنها را بهبود بخشد؛ اما این موضوع در عین حال نشان میدهد که وقتی دولت و سرمایه به نیروی کار ارزان، متحرک و بدون امنیت اجتماعی نیاز دارند، حقوق اساسی تا چه حد میتواند برای مدتهای طولانی دریغ شود. حق کارگران مهاجر در دسترسی به خدمات درمانی، آموزش و تأمین اجتماعی، هدیهای از سوی دولت نیست؛ بلکه امتیازی اجباری در واکنش به تضادی است که طبقه کارگر برای دههها آن را با گوشت و پوست خود احساس کرده است.
بنابراین، تاریخچه سیستم هوکو دو موضوع را به طور همزمان نشان میدهد: نخست، اینکه چگونه صنعتیشدنِ اولیه در دوران سوسیالیستی بر پایه اولویتبندی سختگیرانه صنعت بر روستا استوار بود؛ و دوم، چگونه اصلاحات بازار این ساختار را به ابزاری برای استثمار سرمایهداری تبدیل کرد. این همان دیالکتیکی است که باید درک شود. بدون دستیابی طبقه کارگر به حقوق کامل خود، سازماندهی آزادانه، و قدرت واقعی بر روند تولید، حتی اصلاحات اداری نیز به اصلاحاتی محدود در سیستمی تبدیل میشوند که کارگران همچنان بار هزینههای توسعه آن را بر دوش میکشند.
https://riktpunkt.nu/2026/06/kina-lattar-pa-hukou-systemet-efter-artionden-av-ojamlikhet/