تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
پنجشنبه، ۱۸ تیر ۱۴۰۵
منبع: الاخبار
نویسنده: محمد نورالدین
پنجشنبه، ۹ ژوئیه ۲۰۲۶
نسخه «ناتو ۳»: ترکیه روابط خود با ایران را به خطر میاندازد
اردوغان به دنبال تقویت روابط خود با ترامپ است.
ترکیه همه مقدمات لازم را فراهم کرد تا اجلاس ناتو در پایتخت خود، آنکارا، به یک «نشست ترکیه» تبدیل شود و از طریق آن، جایگاه مرکزی و نقش محوری خود را در بزرگترین سازمان نظامی جهان نشان دهد. در این زمینه، همانطور که در استقبال فوقالعاده از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در کاخ ریاست جمهوری نشان داده شد، اشتیاق آنکارا برای نشان دادن رابطه «عالی» خود با واشنگتن آشکار بود. این استقبال سربازان «ینی چری» و سربازانی به نمایندگی از شانزده کشوری که ترکها در طول تاریخ خود تأسیس کردهاند، و همچنین شامل جتهای جنگندهای که پرچم آمریکا را در آسمان نقاشی میکردند را شامل میشد. در حالی که روزنامههای طرفدار دولت ترکیه این دیدار را «تاریخی» توصیف کردند و ترامپ را به «بابانوئل» تشبیه کردند که با هدایایی برای ترکیه آمده است، گفتگوی صمیمانه بین دو رئیس جمهور و وعدههای داده شده در طول آن با این تصویر سازگار به نظر میرسید.
ترامپ گفت که «بدون ترکیه، من در این اجلاس شرکت نمیکردم» و طبق معمول از اردوغان و «ارتش قوی» او تمجید کرد. او با یادآوری آزادی کشیش آمریکایی، اندرو برانسون، در سال ۲۰۱۸، خاطرنشان کرد: «ما با اردوغان هماهنگی بسیار خوبی داریم. او رهبر بزرگی است. او مرا دعوت کرد و من پذیرفتم.» او با یادآوری آزادی کشیش آمریکایی، اندرو برانسون، در سال ۲۰۱۸ گفت: «من آن زمان با اردوغان تماس گرفتم و برانسون آزاد شد.»
از سوی دیگر، رئیس جمهور ترکیه خاطرنشان کرد که «حضور دوست عزیز ما ترامپ در اجلاس آنکارا به ما قدرت بیشتری میدهد. میخواهم اهمیت این سفر به آنکارا را بیان کنم.» در حالی که ترکیه به دنبال تقویت قابلیتهای نظامی خود با پیوستن مجدد به برنامه جنگندههای اف-۳۵ است، برنامهای که پس از خرید سامانه اس-۴۰۰ از روسیه پس از کودتای نافرجام ۲۰۱۶ کنار گذاشته شد، ترامپ قول داد که پنج فروند از این هواپیماها را به ترکیه بفروشد و گفت: «چرا که نه؟» اردوغان در پاسخ گفت: «ما قطعاً این را بررسی خواهیم کرد.» او افزود: «او به ما در مورد پنج جت جنگنده اف-۳۵ قول داده است. آقای ترامپ همیشه به قول خود عمل میکند و من معتقدم تصمیم خوبی گرفته خواهد شد.»
با این حال، چنین تصمیمی در اسرائیل و یونان مورد استقبال قرار نخواهد گرفت، زیرا آن را تهدیدی برای برتری هوایی خود در منطقه میدانند. در همین زمینه، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، در مصاحبه با «سیانان» هشدار داد که دادن جتهای جنگنده اف-۳۵ به ترکیه «توازن قدرت در خاورمیانه را از بین میبرد» و «ثبات ایجاد نمیکند، بلکه منجر به تجاوز بیشتر میشود»، و افزود که آنکارا «یک الگوی برای یک متحد آمریکا نیست».
علاوه بر این، بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ نیاز به تأیید کنگره دارد. در سال ۲۰۲۰، کنگره قانونی را تصویب کرد که بازگشت ترکیه به این برنامه را تا زمانی که سامانه موشکی اس-۴۰۰ را نگه دارد، ممنوع میکند. در همین راستا، ۱۸ عضو مجلس نمایندگان، به رهبری دانا تیتوس، نماینده دموکرات، مخالفت خود را با هرگونه معامله احتمالی با آنکارا در مورد اف-۳۵ اعلام کردند. به گفته «اکسیوس»، آنها استدلال کردند که فروش این جتهای جنگنده به ترکیه در حالی که هنوز سامانه روسی را در اختیار دارد، نقض قوانین ایالات متحده و تحریمهای اعمال شده علیه آنکارا خواهد بود. با این حال، ترامپ همچنین اعلام کرد که تحریمهای ایالات متحده در مورد تأمین قطعات یدکی هواپیماهای نظامی ترکیه، معروف به قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریمها» (CAATSA)، که تحریمهایی را بر شرکتهای نظامی ترکیه که با روسیه تجارت میکنند، اعمال میکند، لغو خواهد کرد. او اظهار داشت: «ما نمیخواهیم دوستان خود را تحریم کنیم» و افزود که «ترکیه نسبت به سایر کشورها وفادارتر بوده است»، که به متحدان اروپایی اشاره دارد.
چشمانداز پیوستن ترکیه به ساختار جدید ناتو حتی در داخل این کشور با انتقادات زیادی روبرو است.
این در حالی است که ترکیه به دنبال ارائه تصویری قوی به اعضای ناتو است و این احساس را در آنها ایجاد میکند که نقش آن برای دفاع از آنها در برابر تهدیدات ناشی از جناحهای شرقی و جنوبی ضروری است. با این حال، ترکیه نمیخواهد این نقش را به صورت رایگان یا از روی ترس ایفا کند؛ بلکه میخواهد از آن برای دستاوردهای سیاسی استفاده کند، که از جمله آنها میتوان به از سرگیری گفتگو با اروپا، تسهیل پیوستن به اتحادیه اروپا و مشارکت در برنامههای دفاعی آن اشاره کرد. به گفته آنها، این بلوک همچنان با استناد به استانداردهای دموکراسی، حاکمیت قانون و حقوق بشر که ترکیه آنها را رعایت نمیکند، این عضویت را رد میکند. شایان ذکر است که اروپاییها در حال حاضر هیچ اقدامی در مورد سرکوب مخالفان توسط اردوغان، که شامل دستگیریها، پیگردهای قانونی و استفاده از قوه قضائیه علیه مخالفان برجسته، به ویژه «حزب جمهوریخواه خلق» میشود، انجام نمیدهند. اما بزرگترین چالش پیش روی ترکیه، تغییر این اتحاد از شکل سنتی جنگ سرد آن – که آنکارا در آن نقش مهمی در مقابله با کمونیسم ایفا میکرد- به شکل دوم و ضعیفتر آن از دهه ۱۹۹۰ به بعد، و در نهایت به تلاش برای ایجاد «ناتو ۳» با هدف تغییر تمرکز ناتو به سمت شرق برای مقابله با روسیه و ایران و به تبع آن، با چین است. چشمانداز مشارکت ترکیه در این پیکربندی جدید، حتی در داخل این کشور، با انتقادات قابل توجهی روبرو است، به این دلیل که این ترکیه را درگیر چالشهای غیرضروری با عواقب غیرقابل پیشبینی میکند.
آنچه به این انتقاد دامن میزند این واقعیت است که اردوغان، که تمایل خود را برای ایفای نقش در بهبود روابط ایران و آمریکا اعلام کرده است، جاهطلبی خود برای تصدی مقام رهبری جهانی، بهویژه از طریق ناتو، را پنهان نمیکند. این جاهطلبی، سکوت او را، بهعنوان مثال، در مورد اعلام ترامپ مبنی بر اینکه از خود آنکارا دستور حمله به ایران را دریافت کرده است، و توصیف او از ایرانیان بهعنوان «شیطان و آشغال»، توضیح میدهد. آنکارا با توجه به اینکه بخش زیادی از منابع خود را صرف توسعه قابلیتهای نظامی خود میکند، با درخواست ترامپ برای افزایش سهم خود در هزینههای دفاعی ناتو مخالفتی ندارد. این موضع، ترکیه را با دو چالش مواجه میکند: اختصاص بخش عمدهای از بودجه و منابع خود به هزینههای نظامی در چارچوب ناتو، و وخامت احتمالی روابطش با روسیه و ایران در درجه اول، و چین در درجه دوم، بهویژه از آنجا که با کشورهایی که هدف نسخه جدید اتحاد هستند و انتظار میرود در آن نقش رهبری داشته باشند، هممرز است. این امر پتانسیل تشدید تنشها، وقوع جنگها و خطراتی را برای امنیت و ثبات کشور به همراه دارد
در مورد متحدان اروپایی، اگرچه آنها سعی کردند در برابر درخواست ترامپ برای افزایش سهم کشورهای عضو در هزینههای دفاعی ناتو از ۲ درصد تولید ناخالص داخلی خود به ۳.۵ درصد تا سال ۲۰۲۹ و سپس به ۵ درصد تا سال ۲۰۳۵ مقاومت کنند، اما آنها از قبل شروع به حرکت در این مسیر کردهاند. با این حال، عملکرد آنها خوشایند ترامپ نیست، که همچنان آنها را تهدید میکند که اگر سهم خود را افزایش ندهند، از اوکراین و اروپا دفاع نخواهد کرد و به موضع آنها در مورد جنگ با ایران حمله میکند. در همین زمینه، ترامپ دیروز اعلام کرد «رهبران ناتو بر لزوم افزایش هزینههای دفاعی تأکید کردند» و این نشان میدهد که «ما با رئیسجمهور اوکراین خواهیم دید که چه چیزی میتوانیم به کشورش ارائه دهیم.» در همین حال، بیانیه پایانی اجلاس نشان داد که «رهبران افزایش هزینههای دفاعی را اعلام کردند و متعهد به گسترش قابلیتهای صنعتی نظامی شدند» و اینکه آنها «حمایت خود را از اوکراین تجدید کردند و متعهد شدند که در سال ۲۰۲۶ به آن ۷۰ میلیارد یورو کمک نظامی ارائه دهند.» در این بیانیه همچنین بر «توسعه قابلیتهای نظامی این ائتلاف، از جمله دفاع هوایی و موشکی» تأکید شده و آمده است: «رهبران بر تعهد خود به دفاع جمعی تأکید کردند و هرگونه حمله به یک کشور عضو، حمله به همه متحدان تلقی میشود.»
روزنامه «جمهوریت» در تحلیل خود از این اجلاس اظهار داشت که توافقات حاصل شده «ترکیه را ملزم به ایجاد ساختارهای جدید با محوریت ناتو و ادغام بیشتر سیستم امنیتی کلی ترکیه با این اتحاد میکند. این از ارزشهای رهبر جاهطلبی مانند اردوغان نمیکاهد.» این روزنامه در ادامه خاطرنشان کرد که «آنچه اردوغان را به دنبال کردن این مسیر سوق میدهد، تمایل او به جلب نظر اروپاییها و آمریکاییها، سکوت آنها در قبال اقدامات سرکوبگرانه حزب حاکم در ترکیه علیه مخالفان و آرزوی او برای وادار کردن کردها به پذیرش راهحلهایی است که او به آنها ارائه میدهد – راهحلهایی که به خواستههای آنها برای به رسمیت شناختن هویت فرهنگی و زبانیشان نمیپردازد – که در نهایت به هدف نهایی او، یعنی اصلاح قانون اساسی و تضمین چهارمین دوره ریاست جمهوری، منجر میشود