تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
یکشنبه، ۱۴ تیر ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: فیده لاله دوراک
یکشنبه، ۵ ژوئیه۲۰۲۶
چسباندن پوسترهای ضد ناتو
به دلیل برگزاری نشست سران ناتو، فضای فوقالعادهای در کشور ایجاد شده است. مخالفت با ناتو، اعتراض یا سازماندهی اقدامات علیه آن، تقریباً به خودی خود جرم تلقی میشود. یکی از آخرین نمونههای این وضعیت، بازداشت اعضای حزب کمونیست ترکیه بود، که پوسترهایی را برای دعوت به راهپیمایی علیه ناتو در تاریخ ۵ ژوئیه برای کشورمان و شرفمان آماده کرده بودند. دلیل ارائه شده برای این اقدام با فضای حاکم بر ناتو مرتبط است: «تحریک به ارتکاب جرم.»
نکته جالب این است: در عصری که گفته میشود همه چیز به دنیای دیجیتال منتقل شده و سیاست به صفحهنمایشِ رسانههای اجتماعی محدود شده است، حکومت هنوز از یک پوستر میترسد. این یعنی یک تکه کاغذِ چسباندهشده روی دیوار، هنوز هم میتواند چیزها را تغییر دهد.
برای مدتی طولانی، به مردم گفته شده است که خیابانها بیتاثیرند؛ اگر میخواهید واکنش نشان دهید، به اشتراک بگذارید، لایک کنید، کامنت بگذارید… در حالی که سیاست به درون صفحهنمایشگر کشیده میشود، خیابانها برای نمایشِ قدرتِ صاحبان قدرت رها میشوند. با این حال، پوستری که روی دیوار آویزان شده، دقیقاً عکس این را میگوید. میگوید: «ما اینجا هستیم.» اعلام میکند که یک ایده، یک سازمان، و یک مبارزه در این شهر ریشه دوانده است.
پوسترهای ناتو همه جا هست؛ نشستها را تبلیغ میکنند، تدابیر امنیتی را اعلام میکنند، و شهرها را برای برآوردن نیازهای ناتو بازسازماندهی میکنند. هیچکدام از اینها پروپاگاندا محسوب نمیشود. اما پوستری که دعوت به راهپیمایی علیه ناتو میکند، میتواند «تحریک به ارتکاب جرم» تلقی شود. در چنین شرایطی، آنچه واقعاً باید مورد توجه قرار گیرد، نه خودِ قانون، بلکه نحوه کارکرد سیاست و چگونگی شکلگیری مشروعیت اجتماعی است
اولین برخورد من با یک پوستر ضد ناتو در جریان نشست ۲۰۰۴ استانبول بود. پوستر «اردوی جوانان علیه ناتو» را دیدم که روی دیوار دانشکده فنی و معماری دانشگاه غازی نصب شده بود؛ آن سالها، دورانی بود که من در دانشگاه شروع به سیاسی شدن کرده بودم. مدت کوتاهی پس از آن، خودم هم چسباندن پوسترهای مشابه را شروع کردم.
مدیریت دانشگاه پوسترها را نمیخواست و دانشجویان راستگرا آنها را پایین میکشیدند. سپس ما شروع به نگهبانی از پوسترها کردیم. ما ناتو را برای کسانی که کنجکاو بودند توضیح میدادیم و بروشور پخش میکردیم…
من در آن روزها یک چیز یاد گرفتم: پوستر فقط یک تکه کاغذ نیست. پشت آن کسانی هستند که آن را آماده کردهاند، کسانی که آن را تکثیر کردهاند، کسانی که آن را آویزان کردهاند، و کسانی که از آن دفاع و حمایت کردهاند. آنچه روی دیوار چسبانده میشود جوهر نیست، بلکه یک ارادهٔ سازمانیافته است.
در ترکیه، تاریخچه پوسترهای ضد ناتو تقریباً به اندازه خودِ ناتو قدمت دارد. پربارترین دوره بدون تردید پس از سال ۱۹۶۸ بود. کارگاههای چاپ شابلونی که در دانشگاهها ایجاد شده بود، به سرعت به مراکزی برای تولیدات سیاسی تبدیل شدند؛ جایی که مقاومت ویتنام، اعتراضات علیه ناوگان ششم [آمریکا]، تقاضا برای یک ترکیه کاملاً مستقل و احساسات ضد ناتو، همگی در قالب یک زبان بصری واحد به هم پیوند خوردند
این پوسترها یک ویژگی مهم داشتند: بیشتر آنها بدون امضا بودند. دلیل آن این بود که پوسترها نه محصول یک فرد، بلکه حاصل یک مبارزهٔ سازمانیافته بودند.
بین دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۸۰، عابدین دینو، سایت مادن، تونگوچ یاشار، اینجی توغساوول اوزگودن، ابراهیم نیازاوغلو، محمت سونمز، صادق کارامصطفی و بسیاری از هنرمندان دیگر در این تولید هنری مشارکت داشتند. برخی مستقیماً پوسترها را طراحی میکردند، برخی زبانهای طراحی گرافیک را توسعه میدادند و برخی دیگر در کارگاهها مشغول به کار بودند. رابطه بین هنر و سیاست نه در گالریها، بلکه اغلب در چاپخانهها و پای دستگاههای چاپ شابلونی شکل میگرفت.
اگرچه بخش عمدهای از پوسترها اکنون به صورت دیجیتال تولید میشوند، اما کارکرد آنها همچنان یکسان باقی مانده است. آنها هنوز هم یکی از سادهترین راهها برای مرئی ساختن یک پیام سیاسی هستند.
بنابراین، تصادفی نیست که در دورههای تحرک و پویایی جامعه، شمار پوسترها به شدت افزایش مییابد. زیرا پوسترها به عنوان نشانهای از قدرت سازمانیافته، مردم را به گرد هم آمدن فرامیخوانند، به بحثها دامن میزنند و ارادهٔ سازمانیافته را تقویت میکنند.
بنابراین، موضوع چندان بر سرِ چاپ پوستر نیست، بلکه موضوع اصلی، تقویت همان ارادهٔ سیاسی است که پوستر نمایندهٔ آن است. جلوگیری از پایین کشیدن پوسترها و محافظت از کسانی که آنها را میچسبانند، هر دو بخشهایی از یک مبارزهٔ واحد هستند.
دلیل اینکه امروز از یک پوستر هراس دارند، احتمالِ تواناییِ یک ملت (مردم) برای سازماندهی مجدد خود در پشت آن کاغذ است. شاید این همان چیزی است که باید در جریان نشست سران ناتو، دوباره آن را به یاد بیاوریم
به این مناسبت، بیایید پوستر و فراخوان آن را که صرفاً به دلیل آویزان شدن بر روی دیوار، «تحریک به ارتکاب جرم» تلقی شده است، در اینجا بیاوریم.
https://haber.sol.org.tr/yazarlar/fide-lale-durak/natoya-karsi-afise-cikmak-411389