تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
شنبه، ۶ دی ۱۴۰۴
منبع: دمکراسی مردم، نشریه حزب کمونیست هند (مارکسیست)
نویسنده: اوتسا پاتنایک
یکشنبه، ۲۱ دسامبر ۲۰۲۵
معجزه بانک جهانی: چگونه میتوان افزایش فقر را به عنوان کاهش فقر نشان داد
اخیراً، چندین مقاله دانشگاهی و نوشتار رسانهای پیرامون ادعای بانک جهانی در مورد کاهش شدید فقر مطلق در جهان، به ویژه در آسیا تا سال ۲۰۲۵ منتشر شده است. اگر این ادعا درست بود، عالی میشد، اما اینطور نیست. این ادعا جعلی است، و ناشی از یک ترفند آماری است که بانک جهانی و دولتها برای دههها بدون توجه به همه انتقادات به کار گرفتهاند. آنها به مدت نیم قرن بارها و بارها مخارج خط فقر را کمتر از حد واقعی تخمین زدهاند، تا اینکه اکنون خطوط فقر آنها چنان پایین است که امکان بقای انسان را از بین میبرد. بانک جهانی با استفاده از خط فقر ۶۲ روپیه در روز، اعلام کرده است که ۵.۲۵ درصد از جمعیت هند در فقر مطلق به سر میبرند. «نیتی آیوگ» با اعمال خط فقر ۵۷/۶۹ روپیه در روز برای مناطق روستایی/شهری هند، به نسبت فقر کلی ۵ درصدی خود برای سالهای ۲۰۲۲-۲۰۲۳ رسیده بود. این مبالغ میتوانست روزانه قدری کمتر از ۲.۹/۳.۵ لیتر از ارزانترین آب آشامیدنی بطریشده را خریداری کند، در حالی که قرار است خط فقر تمام هزینههای روزانه غذایی و غیرغذایی (پزشکی، آب و برق، تولید، اجاره، حمل و نقل) را پوشش دهد. همه به جز متکدیان بیخانمان پیش از رسیدن به این سطوح مخارج، میمیرند. میتوانیم انتظار داشته باشیم که تا سال آینده، زمانی که هیچ بازماندهای در خط فقر وجود نداشته باشد، این ادعا مطرح شود که فقر مطلق در هند به صفر رسیده است. خط فقر واقعی که در آن میتوان به حداقل سطح تغذیه دست یافت، حداقل سه برابر خط فقر رسمی است و حداقل ۶۵ درصد از جمعیت زیر آن قرار دارند.
بانک جهانی تحت عنوان «برنامه ظرفیتسازی» خود، مشاورانی را به کشورهای در حال توسعه اعزام کرده است تا اقتصاددانان آنها را پیرامون رویه تخمین فقر آموزش دهند. خط فقر چین با توصیه بانک جهانی و با در نظر گرفتن خط فقر ۱۰۰ یوان در سال ۱۹۷۸، که با افزودن مخارج غیرغذایی به آن در سال ۱۹۹ به روز شد، تعیین گردید. ادعای چین در سال ۲۰۱۹ مبنی بر «فقر صفر» از خط فقر رسمی ۸.۸ یوان در روز استفاده کرد، که میتوانست ۲.۱ لیتر آب آشامیدنی بطریشده، و هیچ چیز دیگری را در آنجا بخرد. هیچ بازماندهای در این سطح مخارج مصنوعی و هرگز مشاهدهشده باقی نماند، و این تعداد صفر نفر مشاهدهشده به طور نادرستی به عنوان دستاورد «فقر مطلق صفر» تفسیر شد. بلافاصله پس از این، خط فقر برای سال ۲۰۲۰ به ۱۱ یوان در روز افزایش یافت. تحلیلگران آگاه در چین میگویند که حداقل یک پنجم جمعیت قادر به تأمین حداقل معاش خود که حدود ۱۰۰۰ یوان در ماه، سه برابر خط فقر رسمی است، نیستند. بنابراین، هیچ دستاورد واقعی در هند برای فقر ۵ درصدی و در چین برای فقر صفر وجود ندارد.
با این حال، اخیراً، چین طرح عظیمی را برای اعزام هزاران فرد آموزشدیده، بهویژه به مناطق روستایی، آغاز کرده است تا با کمک جوامع محلی، محرومترین خانوادهها را شناسایی فیزیکی کنند و کمکهای مالی زیادی را برای کاهش واقعی و در نهایت ریشهکن کردن فقر ارائه داده است. در مقیاس کوچکتر، کرالا در هند سیاست مشابهی را دنبال کرده و با شبکههای اجتماعی قوی و داوطلبان خود، در شناسایی و توانبخشی خانوادههای بیبضاعت موفق بوده است.
بانک جهانی از خطوط فقر پول ملی چندین کشور فقیر استفاده میکند، و صرفاً آنها را بر اساس قدرت خرید به دلار آمریکا به سمت بالا تعدیل میکند و به طور متوسط خط فقر جهانی فعلی خود را که ۳ دلار در روز است، به دست میآورد. هنگام اعمال این خط به یک کشور مشخص، مثلاً هند، تعدیل معکوس انجام میدهد، و نرخ ارز اسمی روپیه به دلار را حدود ۰.۲۸ کاهش میدهد تا به معادل ۳ دلار به روپیه برسد، که همیشه بسیار نزدیک به خط فقر رسمی هند است.
چرا همه خطوط فقر رسمی در واقع به صورت مصنوعی ساخته میشوند، نتیجه کاذبِ کاهش فقر را نشان میدهند، و در نهایت پایینتر از سطح بقا قرار میگیرند؟ زیرا برای دهههای متمادی، طبق توصیهی بانک، خطوط فقر رسمی بدون هیچ توضیحی، از تأمین هرگونه استاندارد تغذیهای جدا شدهاند. فقط نخستین تخمین فقر در هر کشور به درستی بر اساس به دست آوردن «خط فقر»ی بود که جمعیت را قادر میساخت به یک استاندارد تغذیهای مشخص برسد؛ هر تخمین بعدی نادرست بود زیرا صرفاً یک شاخص قیمت «لاسپیر» را بر رقم اولیه اعمال میکرد تا آن را به سالهای بعد منتقل کند، بدون اینکه هرگز این سؤال را بپرسد که آیا هنجار تغذیه همچنان رعایت میشود یا نه. شاخص لاسپیرز بر اساس مقادیر وزنی سال پایه محاسبه میشود، یعنی سبد مصرفی اقلام و مقادیر کالاها و خدمات خریداری شده در خط فقر در سال پایه ثابت نگه داشته میشود و مقدار آن صرفاً با تغییر قیمتها بهروز میشود.
سال پایه در هند و چین به ترتیب ۱۹۷۳ و ۱۹۷۸ بود، که اکنون ۵۲ سال و ۴۷ سال از آن گذشته است. فرض کنید دولتهای هند و چین هنگام تهیه نخستین تخمینهای فقر خود در سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۸ اعلام میکردند که مخارج بهروز شده یک سبد مصرفی را که به ترتیب در سالهای ۱۹۲۱ و ۱۹۳۱ رایج بود، در نظر میگیرند، آنها حتماً مورد تمسخر قرار میگرفتند. اما امروزه دولتها و بانک جهانی به راحتی از فقر کنونی بر اساس یک سبد نیم قرن پیش صحبت میکنند، بدون اینکه هیچ انتقادی را برانگیزند، زیرا مردم تحصیلکرده از پوچی روش تخمینی که آنها استفاده میکنند هیچ اطلاعی ندارند.
در سال ۱۹۷۳، در مناطق روستایی هند، برای رسیدن به هنجار تغذیهای ۲۲۰۰ کالری در روز، به ازای هر نفر، ۴۹ روپیه در ماه لازم بود، و ۵۶.۴ درصد از افرادی که کمتر از این مقدار هزینه میکردند، درصد رسمی و درست فقر بود. تا سال ۲۰۱۱-۲۰۱۲، تأمین همان هنجار تغذیهای مستلزم ۱۳۲۰ روپیه در ماه بود، و ۶۶.۸ درصد از افراد زیر این میزان بودند که یک افزایش قابلتوجه نسبت به ۵۶.۴ درصد اولیه را نشان میداد. اما برآوردکنندگان رسمی پس از سال ۱۹۷۳، هنجار تغذیهای را بیسروصدا کنار گذاشتند، و صرفاً رقم سال پایه را که ۸۱۶ روپیه به عنوان خط فقر رسمی با ۲۵.۷ درصد افراد زیر آن بود، شاخصگذاری کردند، در حالی که ارقام صحیح ۱۳۲۰ روپیه و ۶۶.۸ درصد بود. آشکارا، میزان کالری دریافتی در خط فقر رسمی بسیار کمتر بود، و جعلی بودن ادعای کاهش فقر را نشان میداد، زیرا فقرا زیر یک استاندارد تغذیهای رو به کاهش و نه ثابت، شمارش میشدند. به همین ترتیب، خط فقر شهری صحیح در سال ۱۹۷۳، معادل ۵۶.۶ روپیه بود، که هنجار تغدیهای ۲۱۰۰ کالری را تأمین میکرد، و یک نسبت ۴۹ درصد را بدست میداد که تا سال ۲۰۱۱-۲۲۱۲، با همان استاندارد ۲۱۰۰ کالری به نیاز به خرج کردن ۲۱۳۰ روپیه، افزایش یافت. خط فقر رسمی برای سالهای ۲۰۱۱-۲۰۱۲ فقط ۱۰۰۰ روپیه بود که نسبت فقر فقط ۱۳.۷ درصد را بدست میداد، و فقط ۱۷۷۵ کالری در روز را در نظر میگرفت، فاکتی که هرگز به آن اشاره نشد.
در طول زمان هر خط فقر رسمی جدید، میزان دریافت مواد تغذیهای را کمتر و کمتر کرد، تا اینکه اکنون (همانطور که در مقالهای در سال ۲۰۱۳ پیشبینی کردم) به پوچی نهایی، یعنی خط فقری زیر سطح بقای فیزیکی، رسیدهایم. و فقدان مشاهدات به این دلیل که هیچکس زنده نمیماند، به عنوان فقر شدید صفر جشن گرفته میشود! توجه داشته باشید که بسیاری از کشورهای آفریقایی تخمین فقر را دیر شروع کردند، سالهای پایه آنها بیش از یک دهه قبل نیست، و بنابراین آنها سطح بالایی از فقر را، نزدیک به سطوح واقعی فقر، ثبت میکنند.
پذیرش یک سبد مصرفی ثابت از نیم قرن پیش، مانند هند، معادل پذیرش حذف فقر است، زیرا دقیقاً تغییرات در دسترسی به کالاها و خدمات ضروری است که باعث تغییر در سبد موجود میشود و برای این پرسش که آیا فقر افزایش مییابد یا کاهش مییابد، مهم است. خدمات درمانی، آب و برق و آموزش که باید از محل بودجه عمومی ارائه میشدند، به سرعت به حوزه تأمین خصوصی منتقل شدهاند، و تحت اصلاحات بازارمحور سه دهه گذشته، قیمتگذاریهای بسیار بالاتری را تجربه کردهاند. بخش فزایندهای از خانوارها قادر به تأمین این هزینههای بالاتر و حفظ استاندارد تغذیهای خود نیستند، زیرا درآمد آنها به اندازه کافی افزایش نیافته است. افزایش بدهی خانوارها در هند یک شاخص گویا است. خانوارهایی که از ابتدا فقیر نبودند، به فقر سقوط کردهاند، در حالی که خانوارهایی که از قبل فقیر بودند، دچار کاهش بیشتر تغذیه شدهاند. دادههای مصرف «طرح خدمات اجتماعی» هند نشان میدهد که در طول زمان، میانگین مصرف انرژی و پروتئین به ازای هر نفر در مناطق روستایی و شهری کاهش یافته است.
اگر یک ورزشکار پرش ارتفاع المپیک ادعا میکرد که با پایین آوردن مداوم میله، عملکردش بهبود یافته است، به دلیل تقلب مادامالعمر محروم میشد؛ اگر مدیر مدرسهای ادعا میکرد که درصد رفوزه شدهها از ۴۰ درصد به صفر کاهش یافته است، و مشخص میشد که این کاهش ناشی از کاهش نمره قبولی از ۵۰ از ۱۰۰ به ۲ از ۱۰۰ بوده است، مدیر اخراج میشد. اما به نظر هیچ نهاد بینالمللی وجود ندارد که بانک جهانی را به پیروی از رویه تخمین منطقی و اخلاقی، و کنار نهادن رویه غیرمنطقی و نادرستی که عملاً بکار میبرد وادار نماید، رویهای که خط فقر در آسیا را به زیر سطح بقا کاهش داده است. بانک جهانی پیش از این، گزارش (۲۰۲۰) فیلیپ آلستون، که به عنوان «گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در فقر مطلق و حقوق بشر» منصوب شده بود رد کرد، این گزارش نسبت به خط فقر غیرواقعی مورد استفاده بانک جهانی اظهار نگرانی کرده بود. بدون تردید بانک جهانی همچنان به تمسخر فقرا ادامه خواهد داد، و به آنها خواهد گفت که میلیونها نفر از آنها «از فقر مطلق رهایی یافتهاند»، در حالی که در واقعیت، خانوارهای بیشتری با هزینههای سرسامآور پزشکی و سایر هزینهها روبهرو هستند و در بدهی و تغذیه پایینتری فرو میروند.
https://peoplesdemocracy.in/2025/1221_pd/world-bank-miracle-how-show-rising-poverty-declining
—————————————-
عدالت: همچنین نگاه کنید به «در یک انتخابات فرضی، به این «چپ» رأی خواهید داد یا به ریاست محترم اتاق بازرگانی؟»
«مروری بر مؤسسه ملی تحول هند(نیتی آیوگ)، ریاست جمهوری-مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت»