تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
دوشنبه، ۲۶ مرداد ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: انگین سولاکاوغلو
دوشنبه، ۱۷ اوت ۲۰۲۶
پاییز در روابط با مسکو
جنگ بین روسیه و اوکراین به درازا میکشد. نه تنها مردم اوکراین، بلکه مردم روسیه نیز به طور فزایندهای رنج میبرند. خط مقدم زمینی عملاً فلج شده است. برخلاف انتظارات من، در بهار و تابستان شاهد حملات گسترده نبودیم. اوکراین نیروی اضافی برای اعزام به جبهه ندارد. مأموران رژیم زلنسکی در خیابانها به دنبال شکار سرباز هستند. اوکراینیهایی که برای پناهندگی در اروپا از کشور خود فرار کردهاند، تحت فشار قرار دارند تا «بازگردند و بمیرند». روسیه که مجبور است از ۱۶ میلیون کیلومتر مربع دفاع کند، از اعزام نیروهای بیشتر به این جبهه که تلفات سنگینی در آن رخ میدهد، اجتناب میکند.
در پاسخ، هر شب از هوا بر شهرهای اوکراین و روسیه مرگ میبارد. طرح ناتو که هدف آن چشاندن طعم جنگ به مردم روسیه نیز هست، عمل میکند. هر شهر در غرب اورال میتواند هدف قرار گیرد.
از اواخر سال گذشته، دریای سیاه به دلیل شعلههای جنگ تاریکتر شده است. طرفهای جنگ به طور متقابل به کشتیهای غیرنظامی و بندرگاهها حمله میکنند. شناورهای متعلق به ترکیه یا وابسته به آن به طور مداوم زیر آتش قرار دارند. شمار تلفات در میان کارکنان دریایی کشور ما و سایر ملل در حال افزایش است.
موضع محتاطانه رژیم «حزب عدالت و توسعه – حزب حرکت ملی» حاکم بر ترکیه در آغاز جنگ، بهتدریج در حال تغییر است. به نظر میرسد نظم سرمایهداری ترکیه در تحولات شمال و جنوب، در منازعه رو به رشد و در درگیریهای رو به تشدید، یک جناح را انتخاب کرده است.
در جنگی که ایالات متحده و اسرائیل علیه مردم ایران به راه انداختهاند، این رژیم که از طریق رژیمهای خلیج فارس موضعی خصمانه علیه همسایه هزارساله خود اتخاذ کرده است، اکنون در حال فاصلهگرفتن از یک همسایه دیرینه دیگر یعنی روسیه است.
آنچه اخیراً در این مورد شنیدهایم کاملاً تکاندهنده است. بر اساس گزارش «پایگاه خبری سول» ، دولت «حزب عدالت و توسعه» برای فروش موشکهای بالستیک، سیستمهای راکتانداز و بمبهای خوشهای ساخت ایالات متحده از موجودی انبار خود به اوکراین، درخواست مجوز کرده است.
در این نقطه، برای کسانی که ممکن است بپرسند چرا برای فروش تسلیحاتی که از قبل خریدهایم به اجازه نیاز داریم، شاید برای صدمین بار، لازم است یادآوری کنیم که ما در کشوری هستیم که در آن انبوهی از «کارشناسانِ چماقبهدست» با ارائه تفاسیر ژئوپلیتیک در رسانهها بدون درک این مسأله اساسی، اکسیژن مصرف میکنند.
تقریباً تمام قراردادهای فروش سلاحهای گرم از مفهومی به نام «گواهی کاربر نهایی» (EUC) استفاده میکنند. این گواهی که میتوان آن را به عنوان «سند کاربر نهایی» ترجمه کرد، محدوده استفاده از سلاح گرم خریداریشده را تعیین میکند. گواهی کاربر نهایی شرط میکند که سلاح گرم را نمیتوان بدون اجازه کشور سازنده (کشور مبدا) به خریدار دیگری فروخت یا واگذار کرد.
به همین دلیل است که دقیقاً مانند آتشبارهای اس-۴۰۰ که از روسیه خریدید، نمیتوانید سیستمهای تسلیحاتی را که از ایالات متحده خریدهاید، بدون اجازه به طرفهای ثالث بفروشید.
ما فقط به این دلیل توانستیم از این فروش ۲۸۳ میلیون دلاری به اوکراین مطلع شویم که انجام آن نیازمند مجوز از سوی ایالات متحده بود.
با توجه به پاسخ مثبت دولت ترامپ به درخواست مجوز آنکارا، به نظر میرسد این فروش در اوایل سپتامبر انجام خواهد شد، مشروط بر اینکه کنگره ایالات متحده، به عنوان مرجع نهایی در زمینه فروش تسلیحات، با آن مخالفت نکند. با توجه به ساختار فعلی کنگره، انتظار نمیرود که این درخواست را رد کند.
این نخستینبار نیست که ترکیه به اوکراین که در حال جنگ با روسیه است، حمایت نظامی ارائه میدهد. یک مشارکت دیرینه، بهویژه در زمینه تولید پهپادها و پهپادهای رزمی وجود داشته است. با این حال، این فروش بهشدت با سیاست ناتو مبنی بر گسترش جنگ به خاک روسیه همخوانی دارد. از این رو، مسکو که تا حد زیادی ابتکارات همکاری نظامی گذشته را نادیده گرفته بود، این بار صدای اعتراض خود را بلند کرده است. البته، روند جنگ و این برداشت مسکو که اقدام اخیر آنکارا «قطره آخری بود که پیمانه را لبریز کرد»، ممکن است در سختتر شدن موضع مسکو نیز نقش داشته باشد.
پاسخ رسمی روسیه از سوی زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه مطرح شد. ممکن است اشتباه کنم، اما تا جایی که از روال معمول در اینجا میدانم، نحوه ارائه موضع مسکو توسط زاخارووا – در قالب «پرسش و پاسخ» و نه یک بیانیه مستقیم – میتواند به این صورت تفسیر شود که آنها معتقدند هنوز امیدی برای نجات روابط ترکیه و روسیه وجود دارد. با این حال، محتوای آن فوقالعاده تند است.
زاخارووا در پاسخ خود، با یادآوری تلاشهای میانجیگرانه گذشته ایالات متحده و ترکیه، به طور غیرمستقیم هر دو کشور را به ریاکاری متهم میکند. با در نظر گرفتن لفاظیهای اردوغان و تیم او درباره راهحلهای مسالمتآمیز و ادعاهای ترامپ مبنی بر اینکه «ما میتوانیم جنگ را ظرف یک هفته پایان دهیم»، نمیتوان گفت که او اشتباه میکند.
از یک سو، سالهاست که صحبت از «روابط ریشهدار، دوستی، تجارت و همکاری» در میان است، در حالی که از سوی دیگر، انتقال تسلیحاتی که قطعاً تلفات را در جنگ افزایش میدهد، به نظر میرسد روسیه را خشمگین کرده است. زاخارووا همچنین میگوید که در این زمینه، از ایالات متحده و ترکیه درخواست «توضیح» شده است.
همانند بسیاری از موضوعات دیگر، ما هیچ مطلبی از منابع رسمی در آنکارا در رابطه با این فروش تسلیحات نشنیدهایم. با این حال، به گفته آیدین سزر، تحلیلگر سیاست خارجی که مطبوعات روسیه را بهدقت دنبال میکند، خبرگزاری ریانووستی با ریاستجمهوری ما تماس گرفته است. مقامی که این خبرگزاری با او گفتگو کرده، گفته است: «ما هیچ اطلاعاتی مبنی بر اینکه روسیه در این خصوص درخواست توضیح کرده باشد، در دست نداریم.» ما نمیدانیم این مقام کیست یا چه سطحی از اختیارات را داراست.
دیپلماسی به کنار، در زبان عامیانه به این کار «کلاس گذاشتن» میگویند. نظم سرمایهداری تحت حمایت «حزب توسعه و عدالت-حزب حرکت ملی» کاملاً در جایگاه واقعی خود مستقر شده و خود را با ایالات متحده همسو کرده است. برای این منظور، این نظم در حال رها کردن سیاستِ به دقت حفظشدهاش مبنی بر روابط متوازن با روسیه است. هرچند بعید است، اما اینکه آیا آنکارا مسیر خود را تغییر خواهد داد یا به موضع محتاطانه قبلی خود باز خواهد گشت، در واقع به سیاستهایی بستگی دارد که ایالات متحده اتخاذ میکند.
به بنبست خوردن «طرح گشایش» ترامپ در قبال روسیه، شکست او در قبال ایران و ناکامیاش در دستیابی به نتیجه با محدودیتهای تجاری علیه چین، برای ایالات متحده چارهای جز توسل به تهاجم بیشتر برای غلبه بر بحران هژمونی خود باقی نمیگذارد. بنابراین، گام برداشتن در جای پای ایالات متحده، برای نظم سرمایهداری ترکیه این ضرورت را ایجاد میکند که به بخشی از آن تهاجم تبدیل شود.
همچنین تغییر محسوسی در زمینه تجارت که تضمینکننده عدم سقوط روابط ترکیه و روسیه به پایینتر از یک سطح معین بود، دیده میشود. ترکیه وابستگی خود به روسیه را در زمینه خرید انرژی به میزان قابلتوجهی کاهش داده است. در حالی که حجم کل تجارت خارجی ترکیه در حال رشد است، حجم مبادلات تجاری آن با روسیه بهسرعت کاهش مییابد.
این احتمال وجود دارد که روسیه در میان تنشهای رو به تشدید، تلاش کند از طریق «تحریمهای» تجاری، ترکیه را سر عقل بیاورد. با این حال، با توجه به همسویی آشکار با امپریالیسم، انتظارات چنان بالا است که واقعبینانه نیست انتظار داشته باشیم آنکارا صرفاً به این دلیل که روسیه گوجهفرنگی و خیارها را پس فرستاده یا جریان گردشگران را کاهش داده است، امتیاز بدهد
بزرگترین مشکل ترکیه این است که حزب حاکم و اپوزیسیون اصلی، هیچگونه اختلافی بر سر موضوع همسویی با امپریالیسم ندارند. در حالی که محور «حزب عدالت و توسعه-حزب حرکت ملی» اکنون به دستور امپریالیسم در حال برداشتن گامهای عملی برای جنگافروزی است، موضع اپوزیسیون اصلی در مخالفت با این، چیزی فراتر از «من را ببر، نه آنها را» نیست.
آنچه ما باید براندازم، نه فقط یک نظام استثماری، بلکه یک نظام جنگی است. طبقه کارگر ترکیه که در یک جنگ احتمالی به خطوط مقدم فرستاده خواهد شد، برای سازماندهی و مبارزه علیه این موضوعات زمانی برای از دست دادن ندارد.
https://haber.sol.org.tr/yazarlar/engin-solakoglu/moskova-ile-iliskilerde-sonbahar-412878