تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
دوشنبه، ۱۷ آذر ۱۴۰۴
منبع: «چپ» (soL)
دوشنبه، ۸ دسامبر ۲۰۲۵
یک سال حکومت «هیئت تحریر الشام» در سوریه: خشونت فرقهای، تسلیم در برابر امپریالیسم
یک سال کامل از سقوط دولت بشار اسد در سوریه و به قدرت رسیدن جهادگرایان میگذرد.
هدف دیرینه غرب و متحدین منطقهای آن سرانجام تحقق یافت: بلوک جهادی به رهبری «هیئت تحریر شام» (که با تبلیغات «اسد رفت، دموکراسی میآید» به مردم معرفی شده بود) به قدرت رسید.
امروز، نه دموکراسی وجود دارد و نه ثبات. برعکس، حاکمیت سیاسی کشور متلاشی شده، بافت اجتماعی آن فرسودهتر شده، و امنیت، پایداری اقتصادی و شرایط همزیستی مسالمتآمیز بین مردم تقریباً به طور کامل از بین رفته است
آنچه یک سال پیش اتفاق افتاد، چیزی بیش از یک «تغییر قدرت» بود، گسیختگی بود که سرنوشت سوریه را به مداخلات امپریالیستی و پیمانکاران فرعی آنها سپرد.
دوره جنگ داخلی: چگونه جهادگرایان قویتر شدند
رژیم اسد از سال ۲۰۱۱ با عملیات هدایتشده توسط غرب روبهرو شد. در طول بهار عربی، ایالات متحده، ترکیه، کشورهای خلیج فارس و اروپا تحت پوشش «اپوزیسیون میانهرو» از نظر لجستیکی، اطلاعاتی و تسلیحاتی از گروههای مختلف جهادی در سوریه حمایت کردند.
در این دوره، کشور تحت تحریمهای اقتصادی غرب قرار داشت. علاوه بر این، مداخلات نظامی کشورهای خارجی، از جمله ترکیه، تمامیت ارضی کشور را، که توسط پروژههای امپریالیستی از هم پاشیده شده بود، به منطقه جنگی تبدیل کرد.
در این دوره، ارتش سوریه علیرغم سالها محاصره، تحریمهای اقتصادی و مداخله خارجی، برای بقا تلاش میکرد.
با این اوصاف، «هیئت تحریر شام» و گروههای مشابه در این دوره بارها در میدان نبرد شکست خوردند. در حالی که گروههای جهادی به دامافتاده در ادلب، که در سال ۲۰۱۹ توسط ایران، روسیه و ترکیه به عنوان منطقه کاهش تنش تعیین شده بود، گهگاه با یکدیگر درگیر میشدند، آنها نیز از فرصت برای تجدید قوا استفاده کردند. تضعیف حزبالله و گروههای تحت حمایت ایران به دلیل حملات اسرائیل به غزه و لبنان، شرایط را برای فعال شدن مجدد گروههای جهادی تحت رهبری «هیئت تحریر شام» فراهم کرد. پیشروی این گروهها به سمت دمشق بسیار آسانتر از حد انتظار بود. در این دوره، نشانههای کمی از مقاومت در برابر این عملیات از سوی متحدین اسد، ایران و روسیه، وجود داشت.
یک واحد «هیئت تحریر شام» در ادلب
سال قدرت «هیئت تحریر شام»: فرقهگرایی، خشونت و هرج و مرج
«هیئت تحریر شام» از همان روز اول به قدرت رسیدن، سیاست «پاکسازی» فرقهای را دنبال کرده است. گرچه این سازمان متعهد به دستیابی به وحدت ملی بود، اقدامات آن نشان داده است که در جهت مخالف حرکت میکند.
امسال، سرکوب، تبعید و مصادره اموال علیه جوامع علوی، مسیحی و دروزی سیستماتیک شده است. این حملات نه تنها گروههای مذهبی، بلکه همه سوریهایی را که طرفدار سکولاریسم هستند، هدف قرار میدهد.
مارس گذشته، قتل عام عظیمی از علویان در امتداد خط ساحلی این کشور رخ داد. حداقل ۱۳۰۰ علوی در این حملات فرقهای کشته شدند. گزارشهای متعددی منتشر شده است که نشان میدهد نیروهای امنیتی وابسته به دمشق در این قتل عام دست داشتهاند.
یک حمله قومی دیگر در این کشور، دروزیها را هدف قرار داد. از بهار گذشته، نیروهای «هیئت تحریر شام» با دروزیها هم در مناطق روستایی دمشق و هم در استان جنوبی سویدا درگیر شدهاند. بزرگترین درگیری در ماه ژوئیه رخ داد. دهها نفر در درگیریهای بین قبایل بادیهنشین و گروههای دروزی کشته شدند. نیروهای امنیتی که با بهانه کنترل اوضاع وارد منطقه شدند، آتش درگیری را شعلهورتر کردند.
نیروهای امنیتی سوریه در ۱۵ ژوئیه وارد شهر دروزنشین سویدا در جنوب سوریه شدند
علیرغم دستیابی به توافق عادیسازی روابط با «نیروهای دموکراتیک سوریه»، «هیئت تحریر شام» هنوز با ساختارهای سیاسی کردها در شمال و شرق سوریه به اجماع نرسیده است. در حالی که این مذاکرات شکست خوردهاند، پویاییهای درگیری جدیدی در امتداد مرز پدیدار شده است.
اسرائیل فوراً فرصت را دید
به قدرت رسیدن «هیئت تحریر شام» از روز اول یک فرصت برای اسرائیل بوده است.
از همان روز اول روی کار آمدن رژیم جدید، اسرائیل حملات هوایی خود به سوریه را افزایش داد و مواضع نظامی در این کشور را بمباران کرد. اسرائیل همچنین بلافاصله اشغال ارتفاعات جولان را گسترش داد.
این عملیات که به بهانه به اصطلاح «نقاط نظامی» انجام شد، در واقع به عنوان نقطه عطفی ثبت شدند که در آن ظرفیت حاکمیتی سوریه به طور کامل نابود شد.
حمله به نقاط نظامی استراتژیک نه تنها نشان داد که دولت «هیئت تحریر شام» ارادهای برای محافظت از کشور ندارد، بلکه هرگز چنین ارادهای نداشته است.
اسرائیل همچنین از اختلافات رهبری «هیئت تحریر شام» با جوامع دروزی ساکن در مناطق روستایی دمشق و استان جنوبی سویدا سوءاستفاده کرد. دولت نتانیاهو که در این دوره ادعا میکرد از حقوق دروزیها محافظت میکند، با تانک وارد جنوب شد و تنشها تا جایی افزایش یافت که موشکهای اسرائیلی ساختمان وزارت دفاع در دمشق را بمباران کردند.
لحظهای که اسرائیل به وزارت دفاع در دمشق حمله کرد
فروپاشی افسانه «دموکراسی»
مهندسی «تغییر رژیم» که از تجربیات شکستخورده غرب در عراق، لیبی و افغانستان میشناسیم، همان نتایج را در سوریه به بار آورده است.
کسانی که میگویند دوران پس از اسد «بهار آزادی» خواهد بود، اِعمال شریعت، خشونت فرقهای و یک دولت فروپاشیده را که امروز توسط «هیئت تحریر شام» اجرا میشود، نادیده میگیرند.
اگرچه «هیئت تحریر شام» به عنوان گروهی که با حمایت دیپلماتیک غرب «میانهرو» شده است ترسیم شد، اما شکی باقی نگذاشت که این گروه ادامه ایدئولوژیک و عملی سنت «القاعده» است.
سوریه امروز از هم پاشیدهتر، فقیرتر و بیثباتتر از یک سال پیش است.
باخت مردم سوریه: صلح، حاکمیت و زندگی سکولار
به قدرت رسیدن گروههای جهادی مورد حمایت غرب در سوریه نه تنها به معنای تغییر حکومت، بلکه به معنای نابودی تمام دستاوردهای مردم سوریه در زمینه همزیستی مسالمتآمیز بود.
همزمان با جایگزینی قوانین فرقهای به جای نظم حقوقی سکولار، استقلال کشور در برابر مداخلات خارجی آسیبپذیرتر شد.
در فضایی که مردم علیه یکدیگر بودند، امکان صلح اجتماعی به دام افتاد.