ترامپ اگر برای دور دوم رئیس جمهور آمریکا شود، اروپا نه تنها در موضوع برجام بلکه در بسیاری از موارد دیگر، از جمله مذاکرات تجاری و مذاکره بر سر برنامههای ناتو، «نظم ترامپی» را خواهد پذیرفت. اروپا از حیث اقتصادی وابستگی زیادی به آمریکا دارد و علاوه بر این، «چتر امنیتی آمریکا» باعث شده تا در بلندمدت پایتختهای اروپایی تا حد زیادی وابستگی استراتژیک به واشنگتن داشته باشند. همه اینها به ما میگوید که اگر ترامپ، برای دور دوم هم رئیسجمهور آمریکا شود، اروپا به احتمال زیاد، در موضوع برجام پشت سر ترامپ قرار خواهد گرفت.
روزنامه مردم سالاری
۲۶ دی ۱۳۹۸
مکانیسم ماشه در خدمت بازی ترامپ
از امضای برجام در ۲۳ تیر ۱۳۹۴ تاکنون، توافق هستهای دو روز بسیار مهم را به خود دیده است که هر دو حاکی از تغییر گرایشات راهبردی برخی از طرفهای برجام بوده است. نخستین روز مهم، ۱۸ اردیبهشت ۹۷ بود که دولت آمریکا از برجام خارج شد. روز مهم دوم، در ۲۴ دی ۱۳۹۸ رقم خورد که سه کشور اروپایی اعلام کردند، مکانیسم ماشه را علیه ایران فعال میکنند. راهبرد اروپا در قبال برجام چه تغییری کرده است؟ آیا اروپا بالاخره «نظم جهانیِ» موردنظر دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا را میپذیرد؟
به گزارش مردم سالاری آنلاین، اروپا سازوکار حل اختلاف موجود در برجام، موسوم به مکانیسم ماشه را فعال کرده و قدم در راهی گذاشته که نهایت آن، میتواند ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل و بازگشت تمام قطعنامهها و تحریمهای شورای امنیت و همچنین اتحادیه اروپا باشد.
این آغاز یک تغییر راهبردی در نسبتِ سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان با برجام است. در واقع، اروپا یک «شیفت راهبردی» را با فعالسازی مکانیسم ماشه آغاز کرده است. ایران تاکنون اگرچه تعهدات عملیاتی خود در برجام را کنار گذاشته، اما در نسبت راهبردی خود با برجام تغییری ایجاد نکرده است و تأکید دارد اگر سایر طرفهای برجام به تعهدات خود پایبند باشند، ایران نیز کاملاً برجام را رعایت خواهد کرد.
اروپا اما از روز ۲۴ دی سال جاری، نسبت راهبردی خود با برجام را تغییر داده است. ایران به این دلیل تعهدات برجامی خود را کاهش داد که اروپا از انجام تعهدات خود در برجام، ناتوان بود. حالا اروپا این کاهش تعهدات ایران که نتیجه ناتوانی کشورهای اروپایی بوده را به مقدمه فعالسازی مکانیسم ماشه و نهایتاً فروپاشی برجام تبدیل کرده است. از حیث حقوقی، اقدام اروپا یک طنز محسوب میشود اما از حیث سیاسی، این اقدام نشان از یک شیفت راهبردی در مواضع اروپا دارد که در آینده، اثرات ملموس خود را نشان خواهد داد.
استراتژی برجامی جدید اروپا و «نظام ترامپی»
سه کشور اروپایی فرانسه، انگلیس و آلمان اعلام کردهاند که فعالسازی مکانیسم ماشه به معنای همراهی با کمپین فشار حداکثری ترامپ نیست. اما نتیجه شیفت راهبردی اروپا دقیقاً ممکن است همین باشد!
اروپا با فعالسازی مکانیسم ماشه، سطح تنش با ایران را بالا میبرد و راهی باقی نمیگذارد جز اینکه ایران با شدت بیشتری فعالیتهای هستهای متوقفشدهاش (نظیر غنیسازی ۲۰ درصدی) را از سر گیرد. با استراتژی جدید اروپا، تروئیکای اروپایی مجدداً مکانیسم ماشه را برای اعمال فشار بیشتر بر ایران، جلوتر خواهند برد و احتمالا بعد از طی مدت زمانی که دقیقاً نمیتوان آن را پیشبینی کرد، پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل خواهند فرستاد. استراتژی جدید برجامی اروپا، یک استراتژی تقابلی است که پس چند دور عمل و عکسالعمل بین ایران و اروپا، اساساً نمیتواند به چیزی جز فروپاشی برجام منجر شود.
فروپاشی برجام دقیقاً همان چیزی است که ترامپ آن بیرون نشسته و آن را انتظار میکشد. در واقع، اروپا با شیفت راهبردی خود، قدم در همان مسیری گذاشته که ترامپ میخواهد.
خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، یکی از عوامل دیگری خواهد بود که اروپا را به موضعِ برجامی ترامپ نزدیکتر میکند. بوریس جانسون، نخستوزیر انگلیس، در همین هفته جاری گفته است که «اگر قرار باشد برجام را کنار بگذاریم، بیایید آن را با توافق ترامپ جایگزین کنیم». ترامپ هم در توئیتی از این موضوع استقبال کرده است. خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، لندن را به واشنگتن نزدیک میکند و در نتیجه، برلین و پاریس هم ممکن است پس از طی مدت زمانی از مذاکرات جدید بر سر یک توافق هستهای جدید یا حتی «توافق ترامپ» حمایت کنند.
اروپا مدتها است که از حیث اقتصادی از برجام خارج شده و دیگر حاضر به همکاری اقتصادی با ایران نیست. خروج سیاسی اروپا از برجام نیز از روز ۲۴ دی ۹۸ کلید خورده و دیر یا زود، به احتمال قوی خروج کامل اروپا از برجام روی خواهد داد. تنها چیزی که میتواند مانع تحقق این سناریو شود، برکناری ترامپ یا شکست وی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۰ آمریکا است. برکناری وی که فعلاً به دلیل اکثریت داشتن جمهوریخواهان در سنا منتفی است و در مورد نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا هم هنوز نمیتوان چیزی را پیشبینی کرد و تنها باید گفت که شانس ترامپ برای انتخاب مجدد، اندک نیست.
با روندی که شاهد آن هستیم، ترامپ اگر برای دور دوم رئیس جمهور آمریکا شود، اروپا نه تنها در موضوع برجام بلکه در بسیاری از موارد دیگر، از جمله مذاکرات تجاری و مذاکره بر سر برنامههای ناتو، «نظم ترامپی» را خواهد پذیرفت. اروپا از حیث اقتصادی وابستگی زیادی به آمریکا دارد و علاوه بر این، «چتر امنیتی آمریکا» باعث شده تا در بلندمدت پایتختهای اروپایی تا حد زیادی وابستگی استراتژیک به واشنگتن داشته باشند. همه اینها به ما میگوید که اگر ترامپ، برای دور دوم هم رئیس جمهور آمریکا شود، اروپا به احتمال زیاد، در موضوع برجام پشت سر ترامپ قرار خواهد گرفت.
***
ایسنا
۶ شهریور ۱۴۰۴
دستان اروپا بر «ماشه» برای برآورده کردن نیات ترامپ
کارشناس مسائل بینالملل گفت که اروپاییها سعی دارند از ساز و کار ماشه در راستای نیات ترامپ برای عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای استفاده کنند و به عبارتی اینها در حال کمک به آمریکا و اسرائیل هستند.
«مهدی ذاکریان» در گفتوگو با ایسنا درباره احتمال استفاده کشورهای اروپایی از مکانیسم ماشه و تلاش روسیه برای تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ با ارائه پیشنویسی در این رابطه گفت: نوع برخورد و رفتار ایران و سه کشور اروپایی با برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ به شکلی بوده است که اختلافات را بسیار عمیق ساخته؛ از این رو معتقدم روند به سمت فعالسازی و استفاده از مکانیسم ماشه پیش خواهد رفت. بعید میدانم در بستر شورای امنیت قطعنامهای بدهند تا مساله برجام پیگیری شود و قطعنامه ۲۲۳۱ تمدید شود یا پیشنویس قطعنامه روسیه در این رابطه در دستور کار شورای امنیت قرار گیرد.
ذاکریان گفت: استفاده از ساز و کار حل اختلاف از سوی ایران و طرفهای برجام اصلا معنایی ندارد؛ الان اروپاییها سعی دارند از این ساز و کار استفاده کنند آن هم برای اینکه در راستای نیات ترامپ برای عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای این کار را میکنند و به عبارتی اینها در حال کمک به آمریکا و اسرائیل هستند.
این کارشناس مسائل بینالملل درباره رویکرد چین و روسیه در این قضیه اظهار کرد: این کشورها از این مسائل به عنوان ابزار استفاده میکنند که امتیازات خاص خود را از سوی کشورهای بزرگ و رقبایشان به دست آورند به ویژه در رابطه با تعرفهها، اوکراین، فروش نفت و غیره.
پیشنهادات ویتکاف چیزی جز تسلیم برای ایران نبود
ذاکریان در پاسخ به این پرسش که در این صورت چرا اروپاییها پیشنهاد تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ را مطرح کردند؟ اظهار کرد: بله، آنها پیشنهاد تمدید قطعنامه را مطرح کردند، اما مشروط به عمل کردن به نتایج مذاکرات ایران و ویتکاف و دیکته آقای ویتکاف در مذاکرات چه بود؟ غنیسازی صفر و حتی ذخیرهسازی اورانیوم غنی شده با ظرفیت برجام را هم قبول نداشتند و این چیزی جز تسلیم برای ایران نبود. اگر هم قرار بود ایران شرایط ویتکاف را بپذیرد، دیگر حرفها و تهدیدهای اروپاییها برای فعال کردن مکانیسم ماشه توجیهی نداشت؛ چرا که در چارچوب توافق با آمریکا تحریمها به کل لغو میشد.
وی در ادامه با بیان اینکه «شرایط در فضای بینالمللی به شدت به ضرر ایران است»، گفت: در شرایط فعلی معتقدم تنها اقدام موثر و مثبت و اثرگذار سیاستمداران ایرانی باید تمرکز روی مردم و وضعیت داخلی کشور باشد. هر وقت نظام به اتحاد با مردم برسد و خواستهها و مطالبات مردم را مورد توجه قرار دهد تهدید و فشار از بیرون قابل کنترل است و برنامههای آنها برای داخل ایران محقق نخواهد شد، از این رو معتقدم تنها راه کشور برای مقابله با این شرایط بازگشت به مردم است.
تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ نخواهیم داشت
این کارشناس مسائل بینالملل خاطرنشان کرد که تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ نخواهیم داشت و به نظر من کشورهای اروپایی در نهایت در نامهای که به شورای امنیت دادهاند تلاش خواهند کرد تا قطعنامههای فصل هفتم شورای امنیت علیه ایران را مجدد بازگرداند.
وی درباره تاثیر بازگشت قطعنامهها بر فضای سیاسی و اقتصادی کشور اظهار کرد: تمامی قطعنامهها باز میگردند و در این مرحله آن بخش از اقتصاد کشور که از بازار سیاه و فضای خاکستری محدودیتها باقی مانده بود و فعالیت میکرد هم با مشکلات عدیده مواجه خواهند شد.
ذاکریان درباره احتمال فعال شدن بند ۴۲ ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد (اجازه توسل به زور)در صورت بازگشت قطعنامههای شورای امنیت با بیان اینکه «پیش از مطرح شدن، بند ۴۲ با جنگ ۱۲ روزه علیه ایران اجرا شده است» گفت: آمریکا و اسرائیل مدعی شدند که بر پایه منشور سازمان ملل علیه ایران اقدام کردند. آمریکا در جنگ عراق مجوز شورای امنیت را نداشت و بعد رفت مجوز شورای امنیت را گرفت. از این رو این رفتار از سوی کشورهایی از جمله آمریکا و کشورهایی اروپایی مسبوق به سابقه است. اگر هم شورای امنیت ورود نکند خودشان وارد می شوند و بعد مجوزهای بینالمللی را میگیرند؛ اساسا در سیاست و حقوق بینالملل رفتار قدرتها به این شکل است.