تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
دوشنبه، ۲۵ اسفند ۱۴۰۴
منبع: «چپ» (soL)
دوشنبه،۲ مارس ۲۰۲۶
کمال اوکویان: «ما هم با آمریکا و هم با ملاها مخالفیم» یک موضع انقلابی نیست، حتی اصلاً یک موضعگیری هم نیست
کمال اوکویان، دبیرکل حزب کمونیست ترکیه به پرسشهای «چپ» (soL) درباره جنگ ایران که با حمله ایالات متحده و اسرائیل آغاز شد و اکنون در سومین روز خود است، پاسخ داد.
اوکویان میگوید اشتباه است که ما جنگ کنونی را صرفاً را به عنوان «برخورد ایالات متحده و چین» در نظر بگیریم، او معتقد است که «یک نظام بینالمللی واحد وجود دارد که در آن همه به نوعی به یکدیگر وابستهاند، و وابستگیهای متقابل در خال تقویتشدن است.» به این دلیل، او همچنین با این ایده که چین یا بریکس «به اندازه کافی واکنش نشان ندادهاند» مخالف است.
کمال اوکویان با اشاره به رویکرد حزب کمونیست ترکیه و موضع کسانی که «موضع دوری نسبت به ایالات متحده و ایران» را دارند، میگوید واکنش «حزب عدالت و توسعه» بازتاب یک مخمصه است.
«تجاوز علیه ایران بخشی از یک طرح استراتژیک است که فراتر از ترامپ میرود، اما فقط یک نظام بینالمللی وجود دارد که وابستگیهای متقابل در آن در حال تقویتشدن است.»
پرسش: ایالات متحده و اسرائیل بار دیگر به ایران حمله کردهاند. اغلب استدلال میشود که این حمله نهایتاً اقدامی علیه ظهور چین است، و با هدف محاصره جمهوری خلق چین انجام میشود. این موضوع چقدر صحت دارد؟
اوکویان: اشخاص گاهی اوقات در تلاش برای سادهتر و قابل فهمتر کردن زندگی از آنچه که هست، و خطرات بزرگی که به همراه دارد، از حقیقت به دروغ میغلتند. بله، تجاوز علیه ایران بخشی از یک طرح استراتژیک فراتر از ترامپ است، که پیش از او وجود داشته است.
این طرح استراتژیک بر این فرض استوار است که چین، «اگر به حال خود رها شود»، به هژمونی ایالات متحده در درون نظام پایان خواهد داد. هماکنون هر کس که این پیشبینی را نکند، با دمپایی رانده میشود. این یک فاکت آشکار است. از سوی دیگر، آنچه موضوع را برای ایالات متحده، چین و سایر کشورها پیچیده میکند این است که ما درباره یک نظام بینالمللی واحد صحبت میکنیم، که در آن همه به نوعی به یکدیگر وابستهاند، و وابستگیهای متقابل در حال تقویتشدن است.
علیرغم وجود همه تناقضات و پویاییهای درگیری، ما با یک نظام بینالمللی واحد روبهرو هستیم. چین هژمونی ایالات متحده را در درون این نظام تهدید میکند. از این نظر، بله، ایالات متحده تصمیم گرفته است که «امور را به حال خود رها نکند». اما، تقلیل تجاوز ایالات متحده – و من فقط در مورد ایران صحبت نمیکنم – به موضوع چین، اشتباه بزرگی خواهد بود. برای مثال، تهدیدها یا حملات واقعی ایالات متحده علیه ایران یا کوبا چیز جدیدی نیست. ما در اقدامات امپریالیسم ایالات متحده، یا به طور کلیتر، در اقدامات همه کشورهای سرمایهداری که امروزه به سطح مشخصی از قدرت رسیدهاند، عناصر زیر را میبینیم:
۱) میل به گسترش (از مواد خام و منابع انرژی گرفته تا مسیرهای تجاری، خطوط انرژی گرفته تا زمینهای کشاورزی، فرصتهای سرمایهگذاری گرفته تا گسترش مرزها)،
۲) انگیزه تضعیف رقبا،
۳) سرکوب طبقه کارگر و جستجوی نیروی کار ارزان،
۴) میل به داشتن حق اظهار نظر و رهبری در تعیین هنجارهای نظام بینالمللی
«بحران، جنگ و جنایت علیه بشریت در ذات امپریالیسم است.»
پرسش: آیا همه این موارد این ادعا را که درگیری واقعی در ایران بین ایالات متحده و چین است، رد میکند؟
اوکویان: این دقیقاً همان چیزی است که من میخواهم بگویم. سادهسازی بیش از حد تحولات بینالمللی به اشتباهات بزرگی منجر میشود. ایالات متحده وقنی به ایران حمله میکند، به منافع چین نیز حمله میکند. من با این موافقم. اما تقلیل جنگ ایران به درگیری ایالات متحده و چین یک اشتباه بسیار بسیار بزرگ است. ما میتوانیم همین را درباره ربودن مادورو یا نسلکشی در فلسطین بگوییم. بحران، جنگ و جنایت علیه بشریت در ذات امپریالیسم است.
«هیچ نسخه صلحآمیزی از امپریالیسم آمریکا نمیتواند وجود داشته باشد؛ ایالات متحده به عنوان یک دولت شرور فقط از طریق انقلاب از بین میرود.»
پرسش: در مورد این ادعا که ترامپ توسط سیستم ایالات متحده محاصره شده و تحت فشار قرار گرفته تا به ایران حمله کند و در نتیجه به اصول و پایگاه خود خیانت کرده است، چه میتوان گفت؟
کمال اوکویان: دنیای درونی ترامپ، ترجیحات شخصی او، برای من جالب نیست. او مردی غیراخلاقی و احمق است. اما بخش مهم این است که او در ایالات متحده به قدرت رسید، یا به قدرت رسانده شد. این ادعا که ترامپ ایالات متحده را از جنگها و تهاجمها خارج خواهد کرد، یک دروغ و عوامفریبی بزرگ بود. بدین دلیل این «ماگا» (دیوانه Madme، نابغه Genius، عوامفریبی Demagoguery) است. امپریالیسم آمریکا چگونه میتواند بدون جنگ و قتلعام «بزرگ» بماند؟ بله، یک بحران و درگیری بزرگ در داخل ایالات متحده وجود دارد. اما یک نسخه «صلحآمیز» از امپریالیسم ایالات متحده نمیتواند وجود داشته باشد. این بزرگترین دروغ در جهان بود. گسترش این دروغ به نفع سایر کشورهایی بود که به دنبال آشتی با ایالات متحده بودند. اما نتیجه روشن است. ایالات متحده فقط از طریق انقلاب میتواند یک دولت شرور نباشد. آیا کسانی که از ترامپ پیروی کردند، ناامیدی را تجربه کردهاند؟ البته. گذشته از همه اینها، آیا تاریخ سیاست بورژوازی نیز، تاریخ سرخوردگی اجتماعی نیست؟
«بریکس یک سازمان همکاری، که بدیلی برای نظام امپریالیستی ارائه دهد، نیست»
پرسش: چین، یا به طور کلی بریکس، به دلیل عدم ایستادگی در برابر تجاوز آمریکا مورد انتقاد قرار میگیرد. در مقابل، برخی استدلال میکنند که چین به صورت استراتژیک عمل میکند.
کمال اوکویان: اگر منظور این است که چین یا کشور دیگری در حال برداشتن گامهایی است که بشریت را به یک جنگ جهانی جدید میکشاند، این واقعاً دیوانگی است. ما باید برای جلوگیری از گسترش جنگها تلاش کنیم. آیا کارهایی برای افزایش مقاومت کسانی که در فلسطین، ونزوئلا و ایران در معرض تجاوز آمریکا قرار دارند، انجام میشود یا انجام شده است؟ من فقط در مورد سلاح صحبت نمیکنم. من فقط در مورد اطلاعات صحبت نمیکنم. آیا یک موضع سیاسی اتخاذ میشود که همه اینها را در بر بگیرد؟ نه. این به دلیل پویایی پیچیده قدرت در نظام جهانی است.
بریکس یک سازمان همکاری جایگزین برای نظام امپریالیستی نیست. این یک نظام اتحاد سست در درون نظام امپریالیستی است. این سازمان، جهانی جایگزین برای طبقه کارگر فقیر ارائه نمیدهد؛ بلکه در مبارزه برای قدرت و منابع ریشه دارد. در نهایت، سرنوشت بشریت با قیام تودههای کارگر در کشورهای مختلف تغییر خواهد کرد. هیچ دستورالعمل نجاتبخش وابسته به محاسبات استراتژیک بلندمدت این یا آن کشور وجود ندارد. مشکل ایران فقدان یک گزینه انقلابی به روشنی تعریفشده در داخل ایران و عقبنشینی عمومی جنبش طبقه کارگر در سراسر جهان است. این عامل تعیینکننده است. ما باید برای تغییر این تلاش کنیم.
«کسانی که فکر میکنند میتوانند با بهرهبرداری از حمله آمریکا و اسرائیل، دموکراسی و آزادی را به کشور بیاورند، سخت در اشتباهاند.»
پرسش: حزب کمونیست ترکیه در خالی که علیه تجاوز آمریکا و اسرائیل اعتراض کرد، هیچ انتقادی از رژیم ایران نکرد. آیا این به معنای حمایت غیرمستقیم از رژیم ایران است؟ در مورد کارگران، روشنفکران و زنانی که برای آزادی خود در ایران قیام میکنند و با رژیم مخالفند، چه میتوان گفت؟
کمال اوکویان: آمریکا و اسرائیل در حال حاضر نه تنها به رژیم، بلکه به مردم ایران، انتخابهایشان و بیداریشان نیز حمله میکنند. مردم ایران نمیتوانند بدون دفع این حمله، شرایط لازم برای ساختن آینده خود را ایجاد کنند. گفتن اینکه «ما مخالف آمریکا و مخالف ملاها هستیم» یک موضع انقلابی نیست؛ حتی اصلاً یک موضعگیری هم نیست. هیچ کس حق ندارد از مردم ایران بخواهد که از طبقه استثمارگر مسلط و ساختار سیاسی مذهبی خود حمایت یا اطاعت کنند. یک موضع مستقل تنها با درک پیوند حیاتی در تحولات سیاسی امروز میتواند ایجاد شود. اگر یک جنبش طبقاتی انقلابی در ایران شکل گرفته بود، آمریکا و اسرائیل به این شکل حمله نمیکردند و نمیتوانستند حمله کنند.
اگر بخواهیم واقعبین باشیم، باید مطمئن باشیم که تغییر رژیم در ایران، کشور و منطقه را به نقطهای بسیار خطرناکتر خواهد رساند. تجاوز آشکار وجود دارد. کسانی که محاسبه میکنند میتوانند با بهرهبرداری از تجاوز آمریکا و اسرائیل، دموکراسی و آزادی را به کشور بیاورند، سخت در اشتباه هستند و اگر مراقب نباشند، صرف نظر از نیتشان، به عنوان «خائن» شناخته خواهند شد. البته اگر قبلاً در این مسیر گام برنداشته باشند…
«لفاظیهای “موشکهای ایرانی قوطی حلبی هستند” دیگر تمام شد.»
پرسش: رژیم ایران در واکنش به این حملات، استراتژی متفاوتی را در پیش گرفته است. علاوه بر حمله به پایگاههای آمریکا در کشورهای مختلف، این کشور داراییهای نظامی متعلق به کشورهای خارج از آمریکا، مانند انگلیس و فرانسه را نیز هدف قرار میدهد. علاوه بر این، از آنجایی که این یک جنگ است، موشکهای ایرانی به ساختمانهای غیرنظامی نیز اصابت میکنند. چرا ایران این رویکرد را انتخاب میکند؟ آیا این در نهایت کشورهای بیشتری را از آن بیگانه نمیکند؟
کمال اوکویان: ایران پیش از این اعلام کرده بود که در صورت حمله به خود، پایگاههای آمریکا در منطقه را به عنوان اهداف مشروع در نظر خواهد گرفت. ایران اکنون یه این رویکرد عمل میکند.
و ایران غیر از این قرار است چگونه پاسخ دهد؟ ایران به اسرائیل حمله خواهد کرد، و به اسرائیل حمله میکند. همچنین پایگاههای ایالات متحده را هدف قرار میدهد. در نهایت، گزینههای شما در رویارویی با یک متجاوز امپریالیست که از هزاران کیلومتر دورتر میآید، محدود است. بنابراین، رویکردی مانند «ایران نیز اشتباه عمل میکند» پوچ است.
«دولت با تمام سرعت به همکاری خود با ایالات متحده ادامه میدهد و متأسفانه، آنها به این کار ادامه خواهند داد…»
پرسش: بنابراین در مورد رویکرد «حزب عدالت و توسعه» در این برهه چه میتوان گفت؟ اردوغان تجاوز ایالات متحده و اسرائیل را محکوم کرد، در حالی که اظهار داشت که واکنشهای ایران نیز غیرقابل قبول است.
کمال اوکویان: دولت خیلی دیر به این تجاوز که درست در همسایگی اتفاق میافتد واکنش نشان داد. این نشان میدهد که آنها چقدر در تنگنا قرار گرفتهاند. من این را در مجامع دیگر نیز ابراز کردهام: ایالات متحده و اسرائیل در ماه رمضان با هم به ایران حمله میکنند، تأثیرگذارترین چهره کشور و سایر مقامات را میکشند، و کودکان را قتل عام میکنند، در حالی که «حزب عدالت و توسعه» با تمام قوا در حال تسویه حساب با وقایع کودتای ۲۸ فوریه ۱۹۹۷
است! این وضعیت سردرگمی، میزان مخمصهای را که آنها با آن روبهرو هستند نشان میدهد.
آنها با هماهنگی آمریکا و اسرائیل برای تضعیف نفوذ ایران اقدام کردند. اما نمیخواستند اوضاع به تجاوز آشکار علیه ایران تبدیل شود. یک ایران فلج شده کافی بود. اما امپریالیسم اینگونه کار نمیکند. امپریالیسم هیچ مرزی نمیشناسد. فقط باید امپریالیسم را متوقف کرد. در نهایت، دولت به همکاری خود با آمریکا ادامه میدهد و متأسفانه با سرعت تمام ادامه خواهد داد. اقتصاد و سلطه طبقاتی در ترکیه این را ایجاب میکند. علاوه بر این، فلسفهای که معتقد است این همکاری آنها را در برابر آمریکا نیز محافظت میکند، دهههاست که بر ترکیه تسلط دارد.
«دروغپراکنی واقعی این است که حضور نظامی ایالات متحده در ترکیه را نمادین جلوه میدهند.»
پرسش: «مرکز مبارزه دروغپراکنی» اعلام کرد که ترکیه در جریان حمله اخیر به هیچ وجه اجازه استفاده از حریم هوایی خود را نداده است.
کمال اوکویان: نیاز زیادی به این کار نیست. ایالات متحده و اسرائیل در حال حاضر کنترل کامل حریم هوایی سوریه را در دست دارند. آنها تقریباً در تمام کشورهای منطقه پایگاه دارند. با این حال، چون «مرکز مبارزه با دروغپراکنی» اعلامیه صادر میکند،، باید به عنوان مثال به خدماتی که پایگاه کورجیک، یکی از پیشرفتهترین مراکز «شنود» در منطقه، به ایالات متحده ارائه میدهد نیز اشاره کند.
گفتن اینکه «هیچ پایگاه آمریکایی در ترکیه وجود ندارد، همه آنها به ما تعلق دارند» ممکن است مبنای قانونی داشته باشد. اما، تلاش برای به تصویر کشیدن حضور نظامی آمریکا در ترکیه به عنوان «نمادین» به هیچ وجه اعتباری ندارد. این دروغپراکنی واقعی خواهد بود.
«اگر بیقانونی بر میلیاردها نفر تحمیل شود، آن میلیاردها نفر نیز تمایل به رفتار غیرقانونی خواهند داشت و در نهایت قوانین خودشان را وضع خواهند کرد.»
پرسش: فکر میکنید این جنگ به کجا خواهد انجامید؟
کمال اوکویان: هیچکس نمیداند جنگ به کجا خواهد انجامید. ما امیدواریم که تجاوز آمریکا و اسرائیل ضربه سنگینی بخورد. اما آنچه مسلم است این است: مارپیچ بحران، جنگ و فروپاشی در درون نظام امپریالیستی تنها با بلوغ جنبشهای مردمی نوین در درون پویاییهای داخلی کشورها، بهویژه کشورهای سرمایهداری توسعهیافته، قابل حل یا متوقف شدن است. بسیاری از مردم سعی میکنند از نظر ذهنی خارج از این هرجومرج باقی بمانند و سر خود را زیر پتو فرو کنند. اما این موج چنان بزرگ است که شما را در آنجا نیز خواهد یافت. به عنوان مثال، مردم هزینههای بالای زندگی، جنگ، قتلعامها را رها کردهاند و از تعصبی که توسط صنعت فوتبال پمپ میشود، پیروی میکنند. آیا اینطور است؟ بیایید ببینیم این موج چگونه بر جام جهانی تأثیر خواهد گذاشت؟ ایالات متحده، مکزیک و کانادا میزبان مشترک این مسابقات خواهند بود. ایران از جمله تیمهای شرکتکننده است. چه اهمیتی دارد اگر مادورو ربوده شود، چه اهمیتی دارد اگر تورم از کنترل خارج شود، چه اهمیتی دارد اگر آنها سعی کنند کوبا را خفه کنند، چه اهمیتی دارد اگر دوستم اخراج شود، چه اهمیتی دارد اگر به ایران حمله شود… این «چه اهمیتی دارد»ها بالاخره روزی تمام میشوند. حقیقت راه خود را حتی به مصنوعیترین دنیاها، و حتی به زیر پتوها، پیدا میکند.
نکته دیگری که میدانیم این است که قدرت ایالات متحده محدودیتهایی دارد. به دلیل همین محدودیتها، به آدمربایی و ترور سران کشورها متوسل شده است. این امر عواقبی خواهد داشت. اگر بیقانونی بر میلیاردها نفر تحمیل شود، آن میلیاردها نفر نیز بیقانون عمل خواهند کرد و در نهایت قوانین خود را ایجاد خواهند کرد. نتانیاهو، ترامپ و امثال آنها و نیروهای طبقاتی پشت سر آنها به هیچ وجه شکستناپذیر نیستند.