تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
شنبه، ۲ اسفند ۱۴۰۴
منبع: «چپ» (soL)
شنبه، ۲۱ فوریه ۲۰۲۶
توافق هستهای با ریاض: آمریکا بندهای محدودکننده را کاهش میدهد
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، به کنگره آمریکا اطلاع داد که به دستیابی به یک توافق هستهای غیرنظامی با عربستان سعودی نزدیک شدهاند. «رویترز»، که این پیشنویس را بررسی کرده است، گزارش داد که این سند حاوی مفاد محدودکننده سنتی نیست که ایالات متحده مدتهاست برای جلوگیری از توسعه قابلیتهای هستهای سایر کشورها ضروری میداند.
به گفته کارشناسانی که پیشنویس توافقنامه را ارزیابی کردهاند، در صورت تصویب ریاض میتواند به ظرفیت غنیسازی اورانیوم دست یابد، و تحت این شرایط، یک «برنامه هستهای غیرنظامی» میتواند به سرعت به یک قابلیت نظامی تبدیل شود.
به گزارش خبرگزاری «رویترز»، این تحول «پس از انقضای پیمان محدودیت تسلیحات استراتژیک بین ایالات متحده و روسیه در اوایل فوریه» و «در زمانی که نگرانیها در مورد یک مسابقه تسلیحات هستهای جهانی جدید در حال افزایش است، همراه با گامهای چین برای گسترش زرادخانه هستهای خود» صورت میگیرد.
در دوران ریاست جمهوری ترامپ (جمهوریخواه)، و جو بایدن، رئیسجمهور سابق (دموکرات)، واشنگتن پیرامون گزینههای عربستان سعودی برای ساخت اولین نیروگاههای هستهای غیرنظامی خود، با ریاض مذاکرع کرد. با این حال، پیشنویس فعلی شامل انعطافپذیری در برخی از محدودیتهای مورد حمایت دولتهای قبلی است. این محدودیتها شامل منع عربستان سعودی از داشتن ظرفیت غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت هستهای مصرفشده بود.
طبق گزارشی که ترامپ به کنگره ارائه داد، پیشنویسی که با عنوان «توافق ۱۲۳» شناخته میشود، صنعت هستهای ایالات متحده را در موقعیتی کلیدی در توسعه برنامه هستهای غیرنظامی عربستان سعودی قرار میدهد، و تصریح میکند که «تضمینهایی برای جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای» برقرار خواهد بود. با این حال، به گفته «رویترز»، که این گزارش را بررسی کرده است، این سند همچنین شامل مفادی است که میتواند راه را برای عربستان سعودی برای داشتن یک برنامه غنیسازی اورانیوم هموار کند. دلیل این امر این است که متن به تضمینها و اقدامات راستیآزمایی اضافی در مورد «حساسترین حوزههای همکاری هستهای بالقوه»، از جمله غنیسازی و بازفرآوری، اشاره دارد.
«عادیسازی» با اسرائیل، قابلیتهای هستهای علیه ایران
این پیشنویس در زمانی ارائه میشود که ایالات متحده در حال آماده شدن برای حمله به ایران و افزایش حضور نظامی خود در منطقه است.
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، اعلام کرده است که این پادشاهی نیز سلاحهای هستهای را توسعه خواهد داد، و دلیل آن را ایران ذکر کرده است. بن سلمان در مصاحبهای در سال ۲۰۲۳ با «فاکس نیوز» گفت سلاحهای هستهای «به دلایل امنیتی و برای حفظ تعادل قدرت در خاورمیانه» ضروری هستند.
از سوی دیگر، کارشناسان تأکید میکنند که عربستان سعودی باید پروتکل الحاقی را، که به آژانس بینالمللی انرژی اتمی، یک نهاد سازمان ملل متحد، اختیارات بازرسی گستردهتر و سرزدهتری میدهد، بپذیرد.
برنامه هستهای ایران مدتهاست که از طریق بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و همکاری تهران با سازمانهای بینالمللی تحت نظارت بوده است. توافق هستهای با ایران (برجام) که در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما، رئیسجمهور سابق آمریکا، با هدف تقویت کنترلها و محدودیتها امضا شد، در سال ۲۰۱۸ با خروج دولت ترامپ از این توافق از هم پاشید.
بحث بر سر اعطای توانایی غنیسازی اورانیوم به ریاض یکی از واضحترین نشانههایی است که پیشنویس تهیه شده توسط واشنگتن کمتر به انرژی و بیشتر به سایر تحولات منطقهای و جهانی مرتبط است.
به گفته کارشناسان، در صورت تصویب این توافق، عربستان سعودی میتواند به «آستانه ظرفیت هستهای» برسد. این مفهوم به کشوری اشاره دارد که در مدت زمان کوتاهی به زیرساختهای فنی و صنعتی لازم برای تولید سلاح نزدیک میشود، بدون اینکه رسماً اعلام کند که دارای سلاح هستهای است. تمرکز این رویکرد کمتر بر دوگانه «اینکه آیا آنها سلاح تولید کردهاند یا نه»، و بیشتر بر شاخصهایی مانند ظرفیت غنیسازی اورانیوم، سطح کنترل بر مراحل حیاتی چرخه سوخت (غنیسازی، تولید سوخت، مدیریت/بازفرآوری سوخت مصرفشده)، و اینکه آیا این برنامه میتواند به سرعت از طریق تصمیمگیری سیاسی در مواقع بحرانی به سمت جهت نظامی تکامل یابد، قرار دارد. بنابراین، اگرچه فناوری غنیسازی میتواند برای انرژی هستهای غیرنظامی نیز مورد استفاده قرار گیرد، اما به دلیل پتانسیل «صعود» همین زیرساخت به سطوح بالاتر، یکی از بحثبرانگیزترین آستانهها در توافقهای بینالمللی محسوب میشود.
مذاکرات با اسرائیل
این تحول به طور مشخص با تلاشهای ایالات متحده برای پیشبرد روند «عادیسازی» روابط بین عربستان سعودی و اسرائیل مرتبط دانسته میشود. خواستههای کلیدی ریاض در مذاکرات با میانجیگری واشنگتن شامل یک توافق امنیتی الزامآور از سوی ایالات متحده – هرچند نه یک تعهد دفاعی مانند ناتو – دسترسی به سامانههای تسلیحاتی پیشرفته مانند پدافند هوایی و سکوهای دفاعی پیشرفته؛ و «حق توسعه برنامه هستهای غیرنظامی خود» بود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، یکی از معماران نسلکشی در غزه، در سخنرانی خود در سازمان ملل در سال ۲۰۲۳ گفت آنها «به سمت یک صلح تاریخی» با عربستان سعودی حرکت میکنند، و «همگرایی اسرائیل با جهان عرب» گسترش خواهد یافت. اگرچه ریاض اعلام کرد که مذاکرات به دلیل نسلکشی انجام شده توسط اسرائیل به حالت تعلیق درآمده است، اما پیشنویس تهیه شده توسط واشنگتن نشان میدهد که ریاض ممکن است استراتژی کسب امتیازات بیشتر از طریق مسأله نسلکشی را در پیش گرفته باشد. با این حال، امتیازاتی که قرار است در ازای همه این اقدامات به اسرائیل داده شود، به صراحت خواستههای ریاض بیان نشده است.
کلسی داونپورت، یکی از مقامات «انجمن کنترل تسلیحات» گفت که این گزارش نگرانیهایی را موجب شده است، مبنی بر اینکه دولت ترامپ به اندازه کافی خطرات اشاعه یا پیشینهای را که یک توافق همکاری هستهای پیشنهادی با عربستان سعودی بوجود میآورد، ارزیابی نکرده است.
به گفته «انجمن کنترل تسلیحات»، دولت ترامپ میتواند «توافق ۱۲۳» را تا ۲۲ فوریه به کنگره ارائه دهد. دولت تقریباً ۹۰ روز فرصت دارد تا متن توافق را پس از گزارش به کنگره ارسال کند. اگر سنا و مجلس نمایندگان ظرف ۹۰ روز قطعنامههایی را علیه «توافق ۱۲۳» تصویب نکنند، این توافق به اجرا در خواهد آمد و به عربستان سعودی اجازه میدهد تا «برنامه هستهای غیرنظامی» را دنبال کند.
پایان پیمان استارت بین ایالات متحده و روسیه
همانطور که خبرگزاری «رویترز» برجسته کرده است، پیمان استارت جدید، توافق «محدودیت نهایی تسلیحات استراتژیک» بین ایالات متحده و روسیه، رسماً در ۵ فوریه ۲۰۲۶ منقضی شد. این عملاً به این توافق که از سال ۲۰۲۳ غیرفعال بود و زرادخانههای هستهای استراتژیک ایالات متحده و روسیه را به طور الزامآوری محدود میکرد، پایان داد. این پیمان که در سال ۲۰۱۱ لازمالاجرا شد، با هدف محدود کردن کلاهکهای هستهای استراتژیک مستقر هر دو کشور به ۱۵۵۰ کلاهک و موشکهای مستقر و بمبافکنهای هستهای آنها به ۷۰۰ کلاهک، ضمن تضمین شفافیت از طریق اشتراکگذاری متقابل دادهها و سازوکارهای بازرسی در محل، اجرا میشد.
https://haber.sol.org.tr/haber/riyadla-nukleer-anlasma-abd-kisitlayici-hukumleri-gevsetiyor-406691