تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: «چپ» (soL)
۱۵ ژئیه ۲۰۲۵
سفیر آمریکا اعلام کرد: پیشنهاد شده است که کنترل کریدور آذربایجان-ارمنستان به یک شرکت آمریکایی واگذار شود
سفیر آمریکا در آنکارا اعلام کرد که یک پیشنهاد برای واگذاری کنترل دالان برنامهریزی شده بین آذربایجان و ارمنستان به مدت ۱۰۰ سال به یک شرکت آمریکایی ارائه شده است
تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، جمعه گذشته به خبرنگاران گفت در تلاش برای شکستن بنبست مذاکرات بین آذربایجان و ارمنستان، ایالات متحده پیشنهاد داده است که دالان حمل و نقل برنامهریزی شده بین دو کشور را به دست بگیرد.
به گزارش «میدل ایست آی»، باراک در یک نشست خبری در نیویورک به خبرنگاران گفت: «آنها درباره یک جاده ۳۲ کیلومتری بحث می کنند، اما این یک موضوع بیاهمیت نیست. این موضوع یک دهه است که بنبست رسیده است.»
سفیر ادامه داد: «بنابراین آنچه اتفاق میافتد این است که ایالات متحده وارد عمل میشود و میگوید: «بسیار خب، ما آن را به دست میگیریم. جاده ۳۲ کیلومتری را به مدت ۱۰۰ سال به ما اجاره دهید، و شما میتوانید مشترکاً از آن استفاده کنید.»
شروط آذربایجان برای این دالان پیچیدگیهایی ایجاد میکند
اگرچه ارمنستان و آذربایجان در ماه مارس بر سر پیشنویس توافق صلح در مورد این دالان به توافق رسیدند، باکو همچنان بر چندین شرط اضافی قبل از امضای رسمی این توافقنامه اصرار دارد.
آذربایجان خواستار آن است که ایروان قانون اساسی خود را اصلاح کند تا اشارات به خاک آذربایجان و سایر شرایط حذف شود.
یکی از نکات اصلی مورد اختلاف، دالان زنگزور است که آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به خاک آن- نخجوان- متصل میکند.
دولت ایروان که این منطقه را «سیونیک» مینامد، اصطلاح «دالان زنگزور» را رد میکند، و استدلال میکند که این اصطلاح «بار تهاجمی علیه قلمرو مستقل ارمنستان» دارد.
با این حال، آذربایجان اصرار دارد که کنترل کامل این دالان به ارمنستان داده نشود، و ابراز نگرانی میکند که ایروان قادر به تضمین دسترسی نامحدود نخواهد بود.
ارمنستان، به نوبه خود، شدیداً با واگذاری کنترل این دالان به هر طرف ثالث مخالف است.
این دالان ۳۲ کیلومتری هنوز به عنوان مانعی مهم برای دستیابی به صلح پایدار بین ارمنستان و آذربایجان تلقی میشود.
طرح ترامپ پیش از ذکر شده است
اظهارات باراک اولین تأیید رسمی است که دولت ترامپ پیشنهاد مدیریت این دالان را از طریق یک مجری تجاری خصوصی آمریکایی که به عنوان ضامن بیطرف عمل میکند، ارائه میدهد.
گزارش اخیر «بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی» میگوید این طرح بر اساس پیشنهاد قبلی اتحادیه اروپا است، که یک شرکت لجستیکی آمریکایی را برای مدیریت و نظارت بر ترانزیت بار در طول مسیر و به اشتراکگذاری شفاف دادهها با همه طرفها منصوب میکند.
در این گزارش آمده است که این پیشنهاد با الهام از رویههای بینالمللی برای بازرسیها در مناطق به اصطلاح «جداییطلب گرجستان» ارائه شده، و هدف آن حفظ حاکمیت ایروان بر این دالان و در عین حال برآورده کردن تقاضای باکو برای تضمینهای امنیتی قوی و بلندمدت است.
اول ترکیه این ایده را مطرح کرد
در همین حال، ترکیه با یادآوری تغییر دینامیسمهای منطقهای، مانند «کاهش نفوذ ایران» به مقامات آذربایجانی، از باکو خواست بیسروصدا توافقنامه صلح را امضا کند.
یک منبع منطقهای آشنا با مذاکرات اظهار داشت که ترکیه اولین کشوری بود که ایده یک شرکت خصوصی برای مدیریت این دالان را پیشنهاد داد، و این ایده توسط ارمنستان و آذربایجان مورد تأیید قرار گرفت.
این منبع گفت: «با این حال، ارمنستان خواستار آن شد که این شرکت در سمت نخجوان این دالان نیز فعالیت کند، و این برای باکو غیرقابل قبول بود.»
علت جنگ قرهباغ کوهستانی جه بود، و پس از آن چه رخ داد؟
درگیری بین ارمنستان و آذربایجان به جنگ قرهباغ کوهستانی در سال ۱۹۹۳ برمیگردد، زمانی که نیروهای ارمنی منطقه مورد مناقشهای را که توسط سازمان ملل به عنوان خاک آذربایجان شناخته شده بود، تصرف کردند.
پس از یک جنگ خونین شش هفتهای در اواخر سال ۲۰۲۰، آذربایجان در سپتامبر ۲۰۲۳ عملیات نظامی برای بازپسگیری قرهباغ کوهستانی آغاز کرد، که به توافق آتشبس منجر شد. اکثر جمعیت ارمنی منطقه فرار کردند، و اشغال این منطقه توسط ارمنستان رسماً در اول ژانویه ۲۰۲۴ پایان یافت.
روند عادیسازی روابط ترکیه با ارمنستان نیز ارتباط نزدیکی با احتمال توافق صلح بین آذربایجان و ارمنستان دارد.
مقامات ترکیه، ارمنستان را به عنوان یک حلقه حیاتی در «دالان میانی» میبینند که ترکیه را مستقیماً به آسیای مرکزی متصل میکند. شرکتهای ترکیهای نیز مشتاق مشارکت در پروژههای زیرساختی بالقوه در ارمنستان هستند.
ماه گذشته، رجب طیب اردوغان، رئیس «حزب عدالت و توسعه»، بلافاصله پس از ملاقات با الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، میزبان نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان بود. این اولین سفر رسمی یک رهبر ارمنستان به ترکیه بود.
نقش ترکیه در کاهش نفوذ روسیه و بُرد محور آمریکا-اسرائیل
اوایل این ماه، جان کویومجو اوغلو از «soL » درباره نشانههایی مبنی بر نقش ترکیه در کاهش نفوذ روسیه در قفقاز جنوبی نوشت.
اوایل این ماه، ادعاهایی از سوی منابع آذری و ارمنی مطرح شد، مبنی بر اینکه ترکیه، آذربایجان و ارمنستان به توافق بر سر دالان زنگزور نزدیک شدهاند. این بدان معناست که نفوذ نظامی و سیاسی روسیه در منطقه تقریباً از بین خواهد رفت.
تحولات اخیر در قفقاز جنوبی نیز نشان داد که درست مانند خاورمیانه، محور آمریکا-اسرائیل در راستای منافع خود پیش میرود.
اتحاد آمریکا-اسرائیل که با سقوط بشار اسد در سوریه، دست روسیه را کوتاه کرد، و نفوذ ایران را به میزان قابل توجهی کاهش داد، در اینجا نیز در مسیر پیروزی است.