تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
جمعه، ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵
منبع: الاخبار
نویسنده: محمد خواجوی
جمعه ۱۵ مه ۲۰۲۶
ابوظبی مانع صدور بیانیه پیرامون جنگ شد: «نبرد» ایران-امارات در داخل بریکس
عراقچی در کنفرانس بریکس در دهلی نو
تهران | بیستمین نشست وزرای امور خارجه بریکس روز گذشته در دهلی نو آغاز شد. این نشست در زمانی برگزار میشود که این سازمان، به عنوان نماد همکاری میان قدرتهای نوظهور و چندجانبهگرایی مطلوب در نظام بینالمللی، با تشدید تنشهای یکجانبه و نظامی ایالات متحده علیه یکی از اعضای آن، یعنی ایران، روبهرو است.
جنگ علیه ایران و پیامدهای آن بر اقتصاد جهانی و امنیت انرژی، بر فضای این نشست سایه افکند؛ بهویژه که این رویداد با سفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به چین (به عنوان یکی از اعضای کلیدی بریکس) همزمان شده است. این گروه که در ابتدا شامل برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی بود، پیش از آنکه در سالهای اخیر گسترش یابد و اتیوپی، امارات، اندونزی، ایران و مصر را در بر گیرد، برخی از بزرگترین اقتصادهای نوظهور جهان را شامل میشود. بریکس به دنبال تقویت هماهنگیهای امنیتی و اقتصادی میان اعضای خود و طنینانداز کردن صدای کشورهای در حال توسعه در نهادهای بینالمللی است که به طور سنتی تحت هژمونی سیاسی و اقتصادی غرب بودهاند.
در پرتو پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بهویژه بستن تنگه هرمز، این نشست به یک آزمون واقعی برای انسجام این گروه در مواجهه با یک بحران ژئوپلیتیک واقعی تبدیل شد. با این حال، تضاد منافع و رویکردهای متفاوت کشورهای عضو، مخصوصاً در رابطه با نوع برخورد با ایالات متحده، مانع از شکلگیری وضعیت همبستگی و اتحاد در قبال جنگ خاورمیانه شد و در مقابل، به آشکار شدن عمق اختلافات میان اعضای بریکس کمک کرد.
سوبرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، در سخنان افتتاحیه خود در این نشست تاکید کرد که آزادی کشتیرانی و حرکت روان کشتیها در آبهای بینالمللی، از جمله تنگه هرمز، برای شکوفایی اقتصاد جهانی حیاتی است. او همچنین با احتیاط و بدون نام بردن مستقیم از ایران یا ایالات متحده، از بریکس خواست تا به «استفاده روزافزون از اقدامات قهرآمیز و تحریمهای یکجانبه که مغایر با قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل است» رسیدگی کند. با این حال، تهران انتظار محکومیت صریح تجاوزات آمریکا و اسرائیل را از سوی این گروه داشت. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در سخنرانی خود خواستار محکومیت «نقض قوانین بینالمللی توسط آمریکا و اسرائیل، از جمله تجاوز غیرقانونی آنها به ایران» شد و «اقدامات عملی برای توقف جنگافروزی و پایان دادن به مصونیت ناقضان منشور سازمان ملل» را مطالبه کرد. اما نشانهها حاکی از آن است که رویکرد محتاطانه هند با توجه به روابط نزدیکش با ایالات متحده، و همچنین موضع امارات متحده عربی که تهران معتقد است در این حمله با واشنگتن و تلآویو همکاری کرده، مانع از محکومیت صریح این حمله شده است.
ایران امارات را به همدستی مستقیم در تجاوز علیه خود متهم میکند.
تنشهای فزاینده میان ایران و امارات در فضای این نشست منعکس شد، بهویژه پس از فاش شدن سفر مخفیانه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به ابوظبی در طول جنگ. تهران این سفر را مدرکی دال بر «همدستی امارات در این تجاوز» دانست و هشدار داد که «شرکای تجاوز اسرائیل پاسخگو خواهند شد». پیش از این نشست، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، صراحتاً امارات را به «کارشکنی در ایجاد اجماع» متهم کرد و اظهار داشت که اصرار این کشور بر گنجاندن بندهایی در بیانیه پایانی در محکومیت ایران، مانع از شکلگیری یک موضع واحد شده است. اختلافات میان دو طرف در جلسه دیروز به اوج خود رسید و خلیفه شاهین المرر، نماینده امارات، به وضوح خواستار گنجاندن بندهایی در بیانیه پایانی در محکومیت حملات موشکی ایران شد که در پاسخ به تجاوزات آمریکا صورت گرفته بود. طرف اماراتی همچنین هرگونه اشاره به نقش خود در میزبانی از پایگاههای نظامی آمریکا را رد کرد و اصرار داشت که بیانیه پایانی باید بدون نام بردن از متجاوز، تنها بر «ضرورت توقف تنشها از سوی تمامی طرفها» تاکید کند.
این موضع خشم ایران را برانگیخت و واکنش تند عراقچی را به همراه داشت: «من به دلیل صیانت از یکپارچگی بریکس، در سخنرانی خود نامی از امارات نبردم، اما واقعیت این است که این کشور به طور مستقیم در تجاوز علیه کشورم دست داشته است. زمانی که حملات آغاز شد، آنها حتی یک بیانیه محکومیت آمیز نیز صادر نکردند.» او تاکید کرد که «نه پایگاههای آمریکایی و نه اتحاد با اسرائیل، امنیت امارات را تامین نمیکنند» و از ابوظبی خواست در سیاست خود قبال تهران تجدیدنظر کند. وی همچنین به گزارشهایی اشاره کرد که نشان میداد امارات در اوایل آوریل عملیات نظامی علیه ایران انجام داده است.
از سوی دیگر، روسیه که همواره نقش میانجی را در این گروه ایفا کرده است، پیشنویس بیانیهای را ارائه کرد که بسیاری از ناظران آن را کاملاً فنی و بیطرفانه دانستند، چرا که محتوای آن بدون هیچگونه اشاره مستقیم به طرف آغازکننده جنگ یا طرف مسئول، تنها به «تضمین امنیت کشتیرانی و آزادی عبور کشتیها از تنگه هرمز» محدود میشد. هدف مسکو تسهیل صدور یک بیانیه «حداقلی» بود، اما این تلاش نیز به سرعت با موانع امارات روبهرو شد. ابوظبی به شدت با پیشنویس بیانیه روسیه مخالفت کرد و مدعی شد که هرگونه بیانیهای که به تنگه هرمز بپردازد، حتی با عبارات فنی، به کنترل ایران بر این آبراه مشروعیت میبخشد. این کشور اصرار داشت که پیش از بحث درباره امنیت دریایی، باید آنچه را که «رفتار خصمانه ایران» (با اشاره به حملات موشکی و توقیف کشتیها) مینامید، محکوم کرد. ایران نیز به نوبه خود اعلام کرد که حاضر است هرگونه بیانیه بیطرفانه و صرفاً فنی را بپذیرد. با این حال، در نهایت با اصرار ابوظبی بر افزودن بندهایی در محکومیت تهران، پیشنویس روسیه از دستور کار خارج شد و هیچ بیانیهای در مورد تنگه هرمز مورد توافق قرار نگرفت.