تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
سهشنبه، ۲۳ دی ۱۴۰۴
منبع: «چپ» (soL)
دوشنبه، ۱۲ ژانویه ۲۰۲۷
رزمایشهای بریکس در سواحل آفریقای جنوبی: چرا این دوره بحرانی است، و چرا دو کشور بنیانگذار در آن شرکت نکردند؟
رزمایشهای دریایی مشترک با شرکت کشورهای عضو بلوک بریکس، از جمله چین، روسیه و ایران، در سواحل آفریقای جنوبی آغاز شده است.
دولت آفریقای جنوبی این رزمایشها را «پاسخی حیاتی» به تشدید تنشهای دریایی در سطح جهان توصیف میکند.
رزمایشهای «اراده برای صلح ۲۰۲۶» که از روز شنبه آغاز شد و قرار است یک هفته ادامه داشته باشد، تحت رهبری چین در شهر سیمون، جایی که اقیانوس هند و اقیانوس اطلس به هم میرسند، برگزار میشود. به گفته وزارت دفاع چین، برنامه رزمایش شامل عملیات جستجو و نجات، سناریوهای حمله دریایی و اشتراکگذاری اطلاعات فنی است.
کشتیهای جنگی شرکتکننده در این رزمایشها در بحبوحه تنشهای سیاسی اخیر بین آفریقای جنوبی و ایالات متحده به منطقه اعزام شدند. دولت واشنگتن، بریکس را نه تنها به عنوان یک تهدید سیاسی، بلکه به عنوان یک «تهدید اقتصادی» نیز میبیند.
بریکس مخفف حروف اول برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی است. آفریقای جنوبی در حال حاضر ریاست دورهای این گروه را بر عهده دارد. با این حال، اعضای بنیانگذار، هند و برزیل، تصمیم گرفتند در این رزمایشها شرکت نکنند.
کدام کشورها در این رزمایشها شرکت دارند؟
چین و ایران با ناوشکن، روسیه و امارات متحده عربی با رزمناو و آفریقای جنوبی با یک ناوچه متوسط در این رزمایشها شرکت دارند.
مقامات چینی در مراسم افتتاحیه که در جنوب کیپ تاون برگزار شد، اعلام کردند که برزیل، مصر، اندونزی و اتیوپی ناظر بر این رزمایشها هستند.
کاپیتان نندواخولو توماس تامها، فرمانده نیروی ویژه مشترک آفریقای جنوبی، در این مراسم تأکید کرد که این رزمایشها صرفاً یک فعالیت نظامی نیست و اظهار داشت: «این یک اعلام مشترک نیت بین کشورهای بریکس است.»
وزارت دفاع آفریقای جنوبی این رزمایشها را «عملیات بریکس+ با هدف تضمین امنیت فعالیتهای دریانوردی و اقتصادی دریایی» توصیف کرد. بریکس+ به عنوان یک چارچوب با هدف گسترش همگاری سیاسی و نظامی با کشورهای جدید فراتر از اعضای اصلی این بلوک، برجسته است.
مقامات اعلام کردند که از همه اعضای بریکس برای این رزمایش دعوت شده بود. ایران در سال ۲۰۲۴ به این بلوک پیوست، در حالی که مصر، اتیوپی، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز تقریباً در همان زمان به بریکس ملحق شدند.
چرا رزمایشهای نظامی مهماند؟
آفریقای جنوبی قبلاً رزمایشهای دریایی مشترکی را با چین و روسیه انجام داده بود. تاماها گفت این فعالیتها در محیط امنیتی دریایی که به طور فزایندهای پیچیده میشود، ضروری میشوند و افزود: «این نشانهای از تعهد مشترک ما به همکاری است.»
وزارت دفاع آفریقای جنوبی اظهار داشت که رزمایشهای امسال منعکس کننده اهداف حفاظت از مسیرهای تجاری دریایی، توسعه رویههای عملیاتی مشترک و تعمیق همکاری در ابتکارات صلحآمیز امنیت دریایی است.
این رزمایشها در زمانی آغاز شد که تنشهای ژئوپلیتیکی جهانی به اوج خود رسیده بود. این رزمایشها به ویژه تنها سه روز پس از آن برگزار شدند که ایالات متحده یک نفتکش روسی مرتبط با ونزوئلا را به دلیل نقض تحریمهای غرب توقیف کرد.
این رویداد پس از ربودن نیکولاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا و همسرش سیلیا فلورس از کاراکاس توسط ایالات متحده و پس از اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر قصد خود برای «حکومت» بر ونزوئلا و به دست گرفتن کنترل ذخایر نفتی آن، رخ داد. دولت ترامپ همچنین تهدید به مداخله نظامی در کوبا، کلمبیا، ایران و منطقه نیمه خودمختار گرینلند دانمارک کرده است.
دولت ترامپ چگونه به بریکس نگاه میکند؟
دونالد ترامپ برخی از اعضای بریکس را به دنبال کردن «سیاستهای ضد آمریکایی» متهم میکند. در حالی که روابط با چین و روسیه همچنان پرتنش است، ترامپ به لفاظیهای تهاجمی خود علیه ایران ادامه میدهد، و هند را با خرید نفت روسیه به تأمین مالی جنگ مسکو در اوکراین متهم کرده است.
پس از روی کار آمدن در ژانویه ۲۰۲۵ ترامپ تهدید کرد که ۱۰٪ تعرفه اضافی بر همه اعضای بریکس اعمال خواهد کرد. او در ماه ژوئیه گفت: «وقتی درباره این بریکس، که اساساً شش کشور هستند، شنیدم، با آنها بسیار سختگیر برخورد کردم. اگر آنها واقعاً به طور معناداری متحد شوند، بریکس خیلی سریع تمام خواهد شد.»
رهبران بریکس در بیانیه مشترک خود در ماه ژوئیه، بدون اشاره مستقیم به ایالات متحده، نگرانیهای جهانی را پیرامون «افزایش اقدامات تعرفهای و غیرتعرفهای یکجانبه» ابراز و حملات نظامی علیه ایران را محکوم کردند.
چه کشورهایی در این رزمایشها شرکت نکردند و چرا؟
هند و برزیل، اعضای بنیانگذار، به طور فعال در این رزمایش شرکت نکردند. برزیل به عنوان ناظر در این رزمایش شرکت کرد، در حالی که هند کاملاً خود را کنار کشید.
هند که به دنبال ایجاد تعادل در روابط خود با ایالات متحده است، از بریکس که در ابتدا به عنوان یک پلتفرم همکاری اقتصادی تأسیس شده بود، و به طور فزایندهای به سمت یک چارچوب نظامی در حال تغییر است، ابراز نگرانی میکند. علاوه بر این، تضادهای قابل توجهی بین کشورهای بریکس+، مانند ایران و امارات یا مصر و ایران، وجود دارد که ایجاد یک اتحاد نظامی قوی را دشوار میکند. دولت فعلی هند نیز روابط نزدیکی با اسرائیل دارد.
تنش در روابط ایالات متحده و آفریقای جنوبی
میزبانی این رزمایشها روابط آفریقای جنوبی با واشنگتن را بیش از پیش متشنج کرده است.
از زمان روی کار آمدن ترامپ، ایالات متحده تعرفه ۳۰ درصدی بر محصولات آفریقای جنوبی وضع کرده است.
یکی از دلایل اصلی این تنش، درخواست تجدیدنظر آفریقای جنوبی به دیوان بینالمللی دادگستری در لاهه بود که اسرائیل را به ارتکاب نسلکشی علیه فلسطینیها در غزه متهم میکرد. دیوان در حکم اولیه خود اظهار داشت که اقدامات اسرائیل میتواند به طور بالقوه نسلکشی محسوب شود.
علاوه بر این، سیریل رامافوسا، رئیسجمهور آفریقای جنوبی، که ماه مه گذشته از کاخ سفید بازدید کرد، ادعاهای ترامپ مبنی بر «کشتار سیستماتیک کشاورزان سفیدپوست» را رد کرد.
با توجه به اینکه همه اعضا شرکت نمیکنند: آیا بریکس میتواند یک جبهه متحد ایجاد کند؟
این واقعیت که تعداد قابل توجهی از کشورهایی که به بریکس پیوستهاند یا انتظار میرود به آن بپیوندند، روابط اقتصادی، سیاسی و نظامی قوی با ایالات متحده و کشورهای غربی دارند، تلاشها برای قرار دادن بریکس به عنوان یک «بلوک جایگزین» متحد در برابر گروه هفت را تضعیف میکند. کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی و مصر که دو سال پیش برای پیوستن به این گروه دعوت شدند، عضویت در بریکس را نه به عنوان جایگزینی برای روابط با غرب، بلکه به عنوان یک عنصر مکمل یک سیاست خارجی چندوجهی میبینند.
این همچنین توضیح میدهد که چرا هند و برزیل، با عدم شرکت در این رزمایش، خود را از تبدیل شدن بریکس به یک بلوک مخالف سرسخت از نظر نظامی و سیاسی دور میکنند. این گسترش نشان میدهد که بریکس، نه به سمت تبدیل شدن به یک جبهه متحدتر، بلکه به سمت ساختاری که در آن سیالیت و مناطق خاکستری، ویژگیهای تعیینکننده هستند، تکامل مییابد.