تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: بورسا چاکماک
۲۵ نوامبر ۲۰۲۴
آلمان: مرد بیمار اروپا
استعاره «مرد بیمار» بوسیله نیکلاس اول تزار روسیه برای امپراتوری عثمانی بکار برده شد. آلمان در اواخر دهه ۱۹۹۰ به عنوان «مرد بیمار» اروپا اعلام شد. «اکونومیست» در سال ۱۹۹۹در مقالهای با این عنوان به اشتباهات یکپارچگی و اقتصاد کلان آلمان و همچنین دلایل اقتصاد خرد- نظام مالیاتی، نظام رفاهی متورم و هزینههای بالای نیروی کار- برای فروپاشی اقتصادی آلمان اشاره کرد. اصلاحات راهحل بود.
زمانی که «اکونومیست» این مقاله را منتشر کرد، دولت تشکیل شده توسط «حزب سوسیال دمکرات» و «سبزها» هنوز سال اول خود را به پایان نرسانده بود. اما شرودر باید به وعدههای خود عمل میکرد و فوراً دست بکار میشد. اسکار لافونتن، وزیر دارایی شرودر نتوانست سمت خود را حفظ کند، و هانس آیکل جای او را گرفت. او با نام مستعار «ایسرنر اسپارر» (صرفهجوی آهنمانند – سازش ناپذیر)»، که به دلیل سیاستهای ریاضتی شهرت داشت، شناخته میشود. در نتیجه، آلمان بر بنبستی که با مشارکت «حزب سوسیال دمکرات- سبزها» تجربه میکرد غلبه نمود و «عصر طلایی» آلمان با بسته اصلاحی «دستور کار ۲۰۱۰» آغاز شد.
چه در این بسته نبود… اخراج کارگران آسانتر شد، مزایای بیکاری و کمکهای اجتماعی تلفیق شدند و به میزان قابلتوجهی کاهش یافتند، مدت زمان دریافت مقرری بیکاری از ۳۲ ماه به ۱۸ ماه کاهش یافت، حقوقهای بازنشستگی کاهش یافت، سن بازنشستگی افزایش یافت و خصوصیسازیها تسریع شد. با این حال، این کافی نبود، تغییرات قابلتوجهی در نرخهای مالیات اعمال شده برای شرکتها ایجاد شد. مالیات شرکتها از ۴۰ به ۲۵ درصد کاهش یافت. خرید سهام از شرکتهایی مانند «دویچه تلکام» و «دویچه پست»، که خصوصیسازی آنها کامل شده بود، آغاز شد. به این ترتیب گفته شد شرکتهایی که از کنترل دولتی خارج شدهاند کارآمدترند، و راه برای مقررات-زدایی هموار شد. با این حال، حتی وقتی امروز به «دویچهبان» نگاه میکنید، میتوانید ببینید که این استدلال فقط مزخرف است. سوئیس دیگر به قطارهای آلمانی که تأخیر دارند اجازه نمیدهد از مرز عبور کنند.
نقش شرودر در «روسنفت» و «گازپروم» به خوبی شناخته شده است. او به دلیل دوستی با پوتین تکفیر شد، اما روابط عمیق او با روسیه و چین در دورهای که صدراعظم بود، عصر طلایی را برای سرمایه آلمان در آن زمان به ارمغان آورد. به عنوان مثال، چه کسی قرارداد خط لوله گاز طبیعی «نورد استریم» را امضا کرد؟ رشد اقتصادی که امروز هم با حسادت از آن صحبت میشود چگونه حاصل شد؟ «فولکسواگن» چگونه به بازار روسیه راه یافت؟
انرژی به داخل «ب.آ.اس.اف»، «تیسنکروپ » و بسیاری دیگر ریخته شد. سپس شرودر توسط کسانی که پرورش داده بود تنها ماند. آنها اینطورند، حتی به خودشان هم وفادار نیستند!
از سوی دیگر، روابط با چین در این دوره شتاب بیشتری گرفت. سرمایه آلمانی سرمایهگذاری در چین را آغاز کرد. تأسیس نخستین کارخانهها آغاز شد، و چین روند تبدیل شدن به پایگاه تولید «فولکس واگن»، «مرسدس بنز»، «ب.ام.و» و بسیاری شرکتهای دیگر را آغاز کرد. امروز، «فولکسواگن» ۳۹ کارخانه و ۹۰ هزار کارگر در چین دارد. به همین ترتیب، شرکتهایی مانند «بوش»، «ساپ» و «زیمنس» وارد چین شدند یا در این سالها قویتر شدند.
پس چه شد؟ ستون فقرات آلمان، بخش خودروسازی، اکنون تا حد زیادی به زنجیره عرضه جهانی وابسته است. با همهگیری کووید-۱۹، اختلالات قابلتوجهی در این زنجیره عرضه رخ داد. سپس، با جنگ اوکراین- روسیه، انرژی قطع شد و قیمتها به شدت افزایش یافت. کارخانه «فولکسواگن» در کالوگا فعالیت خود را متوقف کرد. کارخانه ظرفیت تولید ۲۲۵ هزار خودرو در سال و نزدیک به ۴۰۰۰ کارگر داشت. به دلیل تحریمهای اعمال شده بر روسیه، «فولکسواگن» این کارخانه را – بنا به گزارشها، به قیمتی بسیار کمتر از ارزش آن، به روسیه فروخت. این بدان معناست که «فولکسواگن» از بازار روسیه خارج شد. اکنون این کارخانه توسط خودروساز چینی «چری» مورد بهرهبرداری قرار گرفته است. گفته میشود که سهم بازار خودروهای چینی در روسیه به ۴۰ درصد رسیده است، که نسبت به سالهای گذشته افزایش چشمگیری را نشان میدهد.
۲۵ سال بعد دوباره: صنعتزدایی در آلمان
از زمانی که «اکونومیست» برای نخستینبار مرد بیمار را توصیف کرد ۲۵ سال میگذرد. و «اکونومیست» در سال ۲۰۲۳ دوباره پرسید: «آیا آلمان دوباره مرد بیمار اروپا شده است؟»
در چند سال گذشته، گروههای سرمایهای بزرگ ناله میکردند که آلمان در حال صنعتزدایی است. به ویژه، فشارها و تهدیدها درباره قیمت انرژی، مالیات، بوروکراسی و هزینههای نیروی کار از سوی بخشهای انرژی-بَر مانند خودروسازی و مواد شیمیایی افزایش یافته بود. غول شیمیایی «ب.آ.اس.اف» در اوایل سال جاری اعلام کرده بود که برخی از خطوط تولید را در آلمان متوقف یا تعطیل و هزاران نفر را اخراج خواهد کرد. البته، «ب.آ.اس.اف» ورشکست نشده بود، بلکه فقط در آلمان سود نبرده بود. این شرکت اعلام کرد که ۴۰ درصد از کل سرمایهگذاری خود را در چین انجام خواهد داد. زیرا این شرکت پیشبینی میکند که منطقه آسیا-اقیانوسیه تقریباً ۷۰ درصد از بازار جهانی مواد شیمیایی را به خود اختصاص خواهد داد، و در اینمورد بیش از نیمی از فروش جهانی و تقریباً سه-چهارم رشد جهانی در تولید مواد شیمیایی فقط از چین خواهد بود.
فولکسواگن نیز در آلمان پا روی ترمز میگذارد: اعتصاب قریبالوقوع است
سناریوی مشابهی در مورد «فولکسواگن» وجود دارد. آلمان اکنون از اخراجها و تعطیلی احتمالی کارخانههای «فولکسواگن» تکان میخورد. مذاکرات قراردادهای دسته-جمعی کار ماههاست که ادامه دارد. ابتدا اعلام شد که قرارداد امنیت شغلی که از سال ۱۹۹۴برقرار است و از اخراج کارگران جلوگیری میکند- مگر اینکه اتفاق ناپسندی رخ دهد- فسخ خواهد شد؛ سپس احتمال تعطیلی برخی از کارخانهها در آلمان مطرح شد. شرکتهای زیادی وجود دارند که «فولکسواگن» با درصدهای متفاوتی در آنها مشارکت دارد. مقررات جدید در آن شرکتها نیز اعمال میشوند. در واقع، میدانیم که اینگونه شرکتها دیر زمانی است که مستقیماً فرصتهای استخدامی خود را علنی نکردهاند و از طریق شرکتهای پیمانکاری فرعی خودی یا خارجی استخدام میکنند. به این ترتیب، حتی اگر آنها در مواردی مانند کارگران دائمی حقوق دریافت کنند، قرارداد بلندمدت، پاداش خاتمه خدمت، یا هیچ حقی برای مطالبه ندارند. این فضای مانور زیادی را برای این شرکتها باز میکند.
حدود ۱۲۰ هزار نفر در «فولکسواگن» آلمان کار میکنند. طبق قرارداد فعلی به افرادی که ۲۵ سال کار کردهاند تقریباً ۱٫۵ برابر حقوق و به افرادی که ۳۵ سال کار کردهاند تقریباً ۳ برابر حقوق آنها پاداش پایان خدمت تعلق میگیرد. طبق مقررات جدید، گفته شد که حدود ۱۰ هزار نفر بین ۲۴ و ۳۴ سال سابقه کار وجود دارند و در محدوده سیاست صرفهجویی «فولکسواگن» قرار میگیرند. «فولکسواگن» اعلام کرد که فقط یک بودجه ۴۵۰ هزار یورویی را برای اخراج با پاداش پایان خدمت اختصاص داده است. اخراجها، ابتدا با کارگرانی که هم گران و هم قدیمی بودند، در برخی از شرکتهای فرعی آغاز شد. ما این حرکتها را گاه به گاه از سوی شرکتهای دیگر دیدهایم. «دایملر» چند سال پیش هزاران نفر را اخراج کرد و برخی از بخشها را در آلمان تعطیل کرد. «بوش» بتازگی اعلام کرد که ۳۸۰۰ نفر را اخراج خواهد کرد.
اما از سوی دیگر، سرمایهگذاریها ادامه دارد. گروه «فولکسواگن» با گردش مالی ۳۲۲ میلیارد یورویی در سال ۲۰۲۳ به بالاترین سطح در تاریخ خود رسید. هیئت مدیره «فولکسواگن» میخواهد بسیاری از کمکهزینهها، از پاداش گرفته تا حقوق را کاهش دهد یا حذف کند. هفت هزار کارگر این هفته علیه «فولکسواگن» اعتراض کردند. اگر تحولی رخ ندهد، کارگران از اول دسامبر دست به اعتصاب هشداردهنده خواهند زد.
روابط با چین: آلترناتیو یا مشکل؟
روابط آلمان با چین که زمانی با شرودر درهم تنیده بود، اکنون بطور منظم ادامه دارد. شرودر پیش از آنکه صدراعظم شود، هم نخستوزیر نیدرزاکسن [ساکسونی سفلی] و هم یکی از اعضای هیئت نظارت «فولکسواگن» بود؛ زیرا ایالت با یک سهم تقریباً ۲۰ درصدی یک سهامدار عمده «فولکسواگن» است. زمانیکه، فردیناند پیخ، سهامدار اصلی «پورشه»، که سالها رئیس هیئت مدیره «فولکسواگن» بود، درسال ۲۰۱۹ درگذشت، شرودر داستانهایی درباره او ساخت و گفت که وی «فولکسواگن» را از بحران عمیقی که در سال ۱۹۹۳ تجربه میکرد بیرون آورد و آن را به یک نام جهانی تبدیل کرد. به هر حال، اینرا از باد نبریم که هماطور که فاش شد، «فولکسواگن» برای گذراندن آزمایشهای آلایندگی در حین راننگی، در نرمافزار دستکاری کرده بود. [«فولکسواگن که بزرگترین خودروساز اروپاست، سپتامبر گذشته اقرار کرد با استفاده از این نرم افزار موتورهای حدود ۱۱ میلیون خودروی دیزلی برندهای فولکسواگن، آئودی، پورشه، اسکودا و سیت را دستکاری کرده تا میزان آلایندگی اکسید نیتروژن آنها را کمتر از سطح واقعی نشان دهد.»، ایسنا، ۲ اردیبهشت ۱۳۹۵].
اگرچه حجم تجارت بین آلمان و چین تا حدودی کاهش یافته است، اما چین همچنان مهمترین تامین کننده کالاهای آلمان است. البته، نه تنها آلمان، بلکه چین برای اولین بار در سال ۲۰۲۳ به مهمترین صادرکننده خودرو در جهان تبدیل شد. تقریباً دو سوم کل خودروهای الکتریکی در سراسر جهان در سال ۲۰۲۳ در چین تولید شد. به همین دلیل، اتحادیه اروپا اخیراً تصمیم گرفت عوارض گمرکی بیشتری را برای تولید کنندگان خودروهای الکتریکی چینی وضع کند.
نه تنها خودرو، بلکه بسیاری از شرکتهای بزرگ، از کالاهای سفید گرفته تا تولید پمپ حرارتی، اکنون کارخانههای تولید خود را به لهستان و چین منتقل میکنند. آنها در آنجا کارخانههای جدید میسازند. برای سرمایه حتی سوئیس از آلمان جذابتر شده است.
مطمئنا تصادفی نیست که ترامپ در کارزار انتخاباتی خود از انرژیهای فسیلی و مالیات شرکتها به عنوان وعدههای انتخاباتی استفاده کرد.
آلمان ۲۵ سال بعد شاهد صحنههای مشابهی است. زمانیکه شرودر در سال ۲۰۰۱ درخواست رای اعتماد کرد، انتخابات برگزار شد، و وضعیت مشابهی در مورد شولز صدق میکند. حریف شرودر مرکل از «حزب دموکرات مسیحی»، و حریف شولز مرتز از «حزب دموکرات مسیحی» است. رسانههای جریان اصلی هماکنون این موضوع را یک واقعیت انجام شده تلقی میکنند، و بحث دولت فردریش مرز از «حزب دمکرات مسیحی» هماکنون در محافل سرمایه آغاز شده است.
این تیتر، که اکونومیست سالها بعد نوشت، یک معنی دارد. چماق سرمایه بر سر کارگران آویزان است و خدایان اصلاحات میطلبند: «دستور کار۲۰۳۰»!
منابع:
۱- «آیا آلمان دوباره مرد بیمار اروپاست؟ مشکلات آن با سال ۱۹۹۹ متفاوت است. اما هنوز به اصلاحات شدید دیگری نیاز است»، اکونومیست، ۱۷ اوت ۲۰۲۳.
https://www.economist.com/leaders/2023/08/17/is-germany-once-again-the-sick-man-of-europe
۲- «مرد بیمار یورو- آلمان، بزرگترین اقتصاد منطقه یورو، در وضعیت بدی قرار دارد. و مشکلات آن عامل اصلی ضعف خود یورو است»، اکونومیست، ۳ ژوئن ۱۹۹۹.
https://www.economist.com/special/1999/06/03/the-sick-man-of-the-euro
——————————————————————————–
https://haber.sol.org.tr/haber/almanya-avrupanin-hasta-adami-396345