تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: چپ (soL)، پایگاه خبری حزب کمونیست ترکیه
نویسنده: مراد آکاد
۳ اکتبر ۲۰۲۴
اسرائیل: عضو مخفی ناتو
یکی از اساسیترین نکات پیرامون تجاوزگری اسرائیل، که دههها ادامه داشته، اما بهویژه در یک سال اخیر به سطح بالاتری رسیده است، این است که این کشور روابط بسیار عمیقی با کشورهای اصلی نظام امپریالیستی دارد. روابط بسیار عمیق و چندبُعدی بین آمریکا و اسرائیل به ویژه یکی از عناصر غیرقابل تفکیک این تجاوزگری است. ادامه این خط سیاسی، بدون حمایت امپریالیسم برای اسرائیل ممکن نیست.
همانطور که بارها در «soL» تاکید شده است، روابط اسرائیل با ناتو، سازمان جنگی امپریالیسم، نیز برای این کشور ضروری است. اسرائیل، که عضو ناتو نیست، شریک استراتژیک این سازمان است. اما، چرا اسرائیل عضو ناتو نیست؟
برای پاسخ به این پرسش، لازم است ابتدا تاریخچه روابط اسرائیل و ناتو را به اختصار بررسی کنیم.
بین تأسیس حکومت اسرائیل و تأسیس ناتو فقط چند سال فاصله بود. پس از تأسیس حکومت اسرائیل در سال ۱۹۴۸، جنگ سرد امپریالیسم غربی علیه اتحاد شوروی آغاز شد. بلافاصله پس از آن، ناتو در سال ۱۹۴۹ تأسیس گردید.
دیوید بن گوریون، که به عنوان «پدر بنیانگذار» اسرائیل و اولین نخستوزیر آن شناخته میشود، در دهه ۱۹۵۰، نسبت به عضویت کشور خود در ناتو نظر مساعد داشت. در این دوره امید میرفت که عضویت اسرائیل در ناتو آن کشور را از انزوا نجات دهد، از آن در برابر خطرات منطقه محافظت کند، و آنرا به بخشی از غرب تبدیل کند. اما، این رویکرد دیری نپایید. در آن زمان، ایالات متحده نگران نزدیک شدن کشورهای عربی به اتحاد شوروی بود، و اینکه عضویت اسرائیل در ناتو مشکلاتی را در این زمینه ایجاد خواهد کرد. این نیز در نظر گرفته میشد که ناتو باید شامل کشورهای آمریکای شمالی و اروپایی باشد، و اسرائیل به دلیل قرار داشتن در قاره آسیا برای عضویت در ناتو مناسب نیست.
اسرائیل بلندپروازیهای خود را برای عضویت در ناتو دنبال نکرد. بجای آن، اقداماتی را برای گسترش سریع روابط دوجانبه با کشورهای اصلی ناتو، مانند فرانسه و جمهوری فدرال آلمان، علاوه بر ایالات متحده، انجام داد. روابط تاریخی این کشور با انگلیس به مدتها پیش از تأسیس این کشور بازمیگردد. تصور میشد که همه این روابط از نظر استفاده از کشورهای غربی علیه یکدیگر نیز سودمند خواهد بود. برای مثال، اسرائیل در سال ۱۹۶۲ اعلام کرد که از تمایل جمهوری فدرال آلمان برای داشتن سلاح هستهای حمایت میکند. اسرائیل پس از جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷ تحت حمایت کامل ایالات متحده قرار گرفت.
سال ۱۹۸۷ یک نقطهعطف بسیار مهم در روابط اسرائیل و ناتو بود. ریگان، رئیسجمهور وقت آمریکا، اسرائیل را متحد اصلی غیر ناتوی ایالات متحده اعلام کرد. پس از این، اسرائیل همکاری با ناتو را در بسیاری از زمینهها، به ویژه در فناوری آغاز کرد.
«گفتگوی مدیترانهای»: شالوده پیمان ابراهیم*
سال ۱۹۹۴ یک تاریخ مهم دیگر بود. کمی بیش از یک سال پس از «پیمان اسلو ۱» بین اسرائیل و سازمان آزادیبخش فلسطین در سال ۱۹۹۳، «گفتگوی مدیترانهای» در داخل ناتو شکل گرفت. این به ناتو امکان داد تا از طریق دریای مدیترانه به آفریقا و آسیا دست یابد. اسرائیل، مصر، موریتانی، مراکش و تونس اولین اعضای «گفتگوی مدیترانهای» بودند. اردن و الجزایر بعداً به آن پیوستند. «گفتگوی مدیترانهای» همچنین به عنوان بستری برای اسرائیل برای گفتگو با کشورهای منطقه، به عنوان مبنایی برای سازش عمل میکند، شبیه «پیمان ابراهیم» که چند سال پیش بین اسرائیل و تعدادی از کشورهای عربی امضا شد.
در سال ۲۰۰۱ ، اسرائیل نخستین کشوری بود که با ناتو توافقنامه امنیتی امضا کرد، و بموجب آن چارچوبی برای حفاظت از اطلاعات محرمانه ایجاد شد. در سال ۲۰۰۶، در چارچوب «گفتگوی مدیترانهای» نخستین «برنامه همکاری منفرد» با اسرائیل ایجاد شد. دو سال پیش از آن، «گفتگوی مدیترانهای» نخستین رزمایش مشترک ناتو و اسرائیل را سازماندهی کرده بود، و با این برنامه، اسرائیل به عنوان یک عضو در رزمایشهای ناتو شرکت کرد.
در سالهای بعد، اسرائیل در رزمایشهای متعدد ناتو، از جمله در رزمایشهای سال ۲۰۱۸ در لهستان و جمهوریهای بالتیک در مرز روسیه شرکت کرد.
در اوایل دهه ۲۰۰۰، کشورهای غربی با اسرائیل برای پیوستن آن به ناتو وارد گفتوگو شدند. منطق این فعالیت این بود که عضویت اسرائیل در ناتو راهحل دو دولت در فلسطین را تسهیل نموده و از برنامه هستهای ایران جلوگیری خواهد کرد.
ترکیه وتوی خود را پس گرفت، نخستین سفیر دائمی اسرائیل در ناتو منصوب شد
یک نقطهعطف مهم دیگر در سال ۲۰۱۶، زمانی رخ داد که نخستین سفیر دائمی اسرائیل در ناتو منصوب شد. آنچه اینرا امر ممکن ساخت، این بود که ترکیه وتوی خود را پس گرفت. در نتیجه، اسرائیل بدون عضویت به بالاترین سطح روابط ممکن رسید. دو سال بعد، شرکتهای اسرائیلی اجازه یافتند در مناقصههای ناتو شرکت کنند.
تحت این شرایط، عضویت اسرائیل در ناتو تقریباً غیرضروری میشود. اسرائیل در حال حاضر با همه کشورهای عضو ناتو، به ویژه ایالات متحده، روابط نزدیک ایجاد کرده است. در حالیکه بیثباتترین رابطه آن با ترکیه است، محدودیتهای این شرایط بیثبات نیز برای همه شناخته شده است. ترکیه نیز نمیتواند از همکاری با اسرائیل دست بکشد.
علاوه بر این، اسرائیل با عدم عضویت رسمی در ناتو، مجبور نیست در ارتباط با برخی مسائل، تأییدیه دیگر اعضاس ناتو را بخواهد. به دلیل مشابه، اسرائیل تا به امروز به هیچ سازمان نظامی بینالمللی دیگری نپیوسته است.
همه این شرایط توضیح میدهند که چرا عضویت در ناتو و روابط نهادی با ناتو هرگز یک نقطه کانونی در سیاست خارجی اسرائیل نبوده است.
اسرائیل و ناتو: رابطه بین دو کانون ترور همچنان ادامه دارد
آیا این بدین معناست که اسرائیل به روابط با ناتو و حمایت ناتو نیازی ندارد؟ پاسخ این پرسش یک نه قاطع است. اسرائیل بدون حمایت اعضای ناتو، نمیتواند ماشین جنگی خود را براند و به تجاوزات خود ادامه دهد. به هر حال، اسرائیل کشوری کوچک با منابع محدود است. بله، سرمایه یهودیان با توجه به موقعیت آن در جمعیت، در سراسر جهان گسترده و قدرتمند است. این نیز اساس قدرت اسرائیل را تشکیل میدهد. اما این واقعیت به تنهایی بدون حمایت امپریالیسم غربی کافی نیست.
به طور خلاصه، حداقل در حال حاضر، به عضویت اسرائیل در ناتو نیازی نیست. اما اسرائیل شدیداً به ناتو نیاز دارد. به همین دلیل است که رابطه بین این دو کانون ترور همچنان ادامه دارد.
«پیمان ابراهیم» که در سال ۲۰۲۰ امضا شد با تعریف ناتو از یک مفهوم استراتژیک جدید مصادف بود. هر دوی آنها دوران جدیدی را در روابط اسرائیل و ناتو باز کردند. ورود ناتو به یک روند جدید تحکیم با جنگ در اوکرائین نیز از این حمایت کرد
باز کردن یک پرانتز و یادآوری این نکته مفید است که میدانهای گاز طبیعی در مدیترانه شرقی اشتهای امپریالیسم را برانگیختهاند، و این پدیده بر تنشهای منطقه و روابط غرب و اسرائیل نیز تأثیر خواهد داشت.
آیا در آینده عضویت اسرائیل در ناتو میتواند در دستور کار قرار گیرد؟ ممکن است شرایط در این راستا ایجاد شود. اما حداقل در حال حاضر، این عضویت در افق ظاهر نمیشود.
https://haber.sol.org.tr/haber/natonun-gizli-uyesi-israil-395331
———————
* توضیح عدالت:
«گفتگوی مدیترانه یک همایش مشارکتی است که هدف آن کمک به امنیت و ثبات در منطقه مدیترانه بزرگ و ارتقای روابط حسنه و تفاهم بین کشورهای شرکتکننده و متحدین ناتو است. در حال حاضر، کشورهای غیر عضو ناتو زیر در گفتگو شرکت میکنند: الجزایر، مصر، اسرائیل، اردن، موریتانی، مراکش و تونس»، وبگاه ناتو.
