تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
سهشنبه، ۲۶ فروردین ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: توفیق تاش
دوشنبه، ۱۶ مارس ۲۰۲۶
مقاومت ایران واتیکان را دچار تفرقه کرده است
پیترو پارولین، وزیر امور خارجه واتیکان و دومین شخص با نفوذ در واتیکان پس از پاپ، در مصاحبهای با «واتیکان نیوز» در چهارمین روز جنگ اظهار داشت که قوانین بینالمللی «بهطور فزایندهای در حال بیاعتبار شدن است» و اگر قرار باشد معیار «جنگ پیشگیرانه» اعمال شود، تمام جهان در شعلههای آتش فرو خواهد رفت.
نفر دوم واتیکان با این استدلال که دکترین «جنگ پیشگیرانه» منجر به «جنگهای ناعادلانهای» میشود که «حق تعیین سرنوشت ملتها، حاکمیت ارضی کشورها و خودِ قوانین جنگ را تضعیف میکند»، خواستار بازگشت به راهکارهای غیرخشونتآمیز و دیپلماسی شد.
در پی اظهارات پارولین که موجب نارضایتی ائتلاف آمریکا و اسرائیل شد، ضربه دیگری از داخل خود ایالات متحده وارد شد. کاردینال رابرت مکالروی، به نمایندگی از کلیسای کاتولیک ایالات متحده، حمله به ایران را به صراحت محکوم کرد و آن را «از نظر اخلاقی نامشروع» خواند. مکالروی بیان داشت که این جنگ فاقد مبانی مشروع لازم برای «جنگ عادلانه» است و با ارزشهای کاتولیک ناسازگاری دارد. با این حال، در طول «جنگ دوازده روزه»، هیچ اعتراض قابل توجهی از سوی کلیسای کاتولیک ایالات متحده صورت نگرفته بود.
مورد مشابهای از «صدای مخالف» در کلیسای کاتولیک آلمان پدیدار شده است. هاینر ویلمر، رئیس کنفرانس اسقفهای آلمان، در حالی که امنیت اسرائیل را دارای «اهمیت فوقالعاده» اعلام کرد، همزمان بر موضع سنتی اما ناگفته و ضمنی تأکید ورزید که «هر کس که عاشق آزادی است، مشتاق لحظهای است که مردم ایران از یوغ یک رژیم بیرحم آزاد شوند.»
در مقابل، بیانیه فرانتس-یوزف اووربک، که به نمایندگی از کلیسای کاتولیک اِسن سخن میگفت، به نظر میرسد خلاصهای از شکاف غیرمعمول در کلیسای کاتولیک باشد: «حمله به ایران برخلاف قوانین بینالمللی است و نظم مبتنی بر قواعد را که پیش از این تضعیف شده بود، بیشتر متزلزل میکند.» این نشاندهنده نگرشی جدید در کاتولیکهای آلمان است. همچنین شایان ذکر است که اسقف اووربک صرفاً یک بوروکرات مذهبی نیست، بلکه مسئول سازماندهی خدمات مذهبی در ارتش فدرال (آلمان) نیز هست.
دلایل احتمالی موضع دوگانه پاپ
واتیکان نیوز» رسانهای است که به دقت توسط ساختار اداری واتیکان بررسی و تأیید میشود. این رسانه هیچ خبر یا تفسیری را که بازتابدهنده دیدگاههای رسمی واتیکان و پاپ نباشد، منتشر نمیکند.
این نکته حائز اهمیت است که پاپ لئوی چهاردهم، با وجود ابراز تسلیت پس از ترور [آیت الله] علی خامنهای توسط ائتلاف آمریکا/اسرائیل، بر ابراز آرزوی خود مبنی بر «خویشتنداری از سوی هر دو طرف» پافشاری کرد و به لفاظی درباره «مارپیچ خشونت» بسنده نمود. منطق پشت موضع مردد پاپ فعلی، بهویژه پس از آنکه پاپ ژان پل دوم علناً با جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ مخالفت کرد، چه میتواند باشد؟
بدون تردید، پاپ ژان پل دوم پاپِ دوران جنگ سرد بود و با توجه به شرایط عینی آن زمان، با «دکترین بوش» همسو نبود. ایده تحکیم «توازنهای تثبیتشده/بهدستآمده» پس از جنگ سرد، عامل مهمی در ترجیح او بود. لفاظیهای مربوط به «برخورد تمدنها» آشکارا پاپِ وقت را متقاعد نکرده بود.
رهبری فعلی واتیکان نیز متقاعد نشده است که تجاوزات آمریکا و اسرائیل با پوشش مذهبی توجیه شود. مدیریت واتیکان با این لفاظیهای دروغین و دقیق طراحیشده موافق نیست؛ روایتی که تلاش میکند جنگ علیه مسلمانان را به عنوان جبههای متحد از مسیحیان و یهودیان جلوه دهد-یا به عبارت بهتر، روایتی که گروه مذکور به دنبال خلق آن است. واتیکان که ویژگی بارز آن هوشمندی و زیرکی است، فریب این فریبکاری کاملاً باورنکردنی را نمیخورد.
پس چرا پاپ حتی به اندازه دستیار خود صریح سخن نمیگوید؟
پنج دلیل برای این موضوع وجود دارد:
یکم، او خود شهروند ایالات متحده است و احتمالاً تلاش میکند تا از بروز شائبه جانبداری بیش از حد خودداری کند.
دوم، پاپ برخاسته از مکتب «آگوستینی» است؛ یکی از معدود فرقههای باقیمانده که ریشههای تاریخی عمیق و نفوذ گستردهای در مسیحیت دارد. در چارچوب این مکتب، مفهوم «جنگ مشروع/عادلانه» جایگاه ویژهای دارد. پرواضح است که منطقیترین انتخاب برای پاپ این است که نخواهد بخشی از جنگی باشد که توسط ترامپ و نتانیاهو طراحی شده است.
سوم، واتیکان احتمالاً میخواهد از درگیر شدن در سناریوی محتمل یک «جنگ مذهبی» یا تبدیل شدن به عنصری که بهطور غیرمستقیم به چنین لفاظیهایی کمک میکند، اجتناب ورزد.
چهارم، با مشاهده مقاومت ایران و با این محاسبه که متجاوز در نهایت به میز دیپلماسی باز خواهد گشت، بسیار محتمل به نظر میرسد که [واتیکان] امیدوار است با ارائه چهرهای «بیطرف»، نقشی در این حوزه به او واگذار شود.
پنجم، مدیریت روند با صبر و دقت است؛ به گونهای که با در نظر گرفتن تفاوت دیدگاهها در داخل کلیسا، از شکاف داخلی احتمالی جلوگیری شود….
با توجه به تمام این دادهها، قطعاً میتوانیم فرض کنیم که پاپ متفاوت از وزیر امور خارجه واتیکان، پیترو پارولین، فکر نمیکند. با افزایش مقاومت ایران، نیاز به استفاده از کلیشههای همیشگی مانند «آرزوی خویشتنداری طرفین درگیر» و «لزوم رهایی از مارپیچ خشونت» به تدریج کاهش مییابد. به این پاپ «بیطرف» که با بیمیلی مایل است خردِ «جنگ عادلانه/مشروع» سنت آگوستین را تفسیر کند، بیایید توصیهای از کتاب «مادر» اثر گورکی ارائه نماییم: «بیطرف بودن یعنی لیسیدنِ دستِ کسی که ضربه میزند و خونِ کسی که ضربه میخورد…»
https://haber.sol.org.tr/haber/iranin-direnisi-vatikani-boldu-407500