خبرگزاری مهر
۲۷ خرداد ۱۳۸۹
ایران از نگاه ناتو -۱
ایران موردی برای التزام سیاسی ناتو / نقش تعیین کننده ترکیه و آمریکا
سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) معتقد است که ایران باید در دستور کار سیاسی این پیمان قرار گیرد و رایزنی سیاسی در میان اعضای ناتو، هماهنگی سیاسی میان آنها در چگونگی تعامل با ایران را بهبود خواهد بخشید.
طی سالیان اخیر و به دنبال اوج گیری مسئله فعالیتهای هستهای صلح آمیز جمهوری اسلامی ایران، مراکز تولید فکر و مشاوره ای ناتو از جمله کمیته فرعی مجمع پارلمانی ناتو در مجموعه گزارشهای کامل و جامعی درباره تنظیم روابط و چگونگی تعامل این پیمان با مسائل مهم منطقه ای و بین المللی از جمله ایران، به ارائه راهکارهایی پرداخته اند که گزارش ذیل به بررسی دیدگاه و نگرش این پیمان نسبت به جمهوری اسلامی ایران می پردازد.
این گزارش کوتاه به استدلال در این زمینه می پردازد که ایران باید در دستورکار سیاسی این پیمان قرار گیرد و رایزنی سیاسی در میان اعضای ناتو، هماهنگی سیاسی میان آنها در چگونگی تعامل با ایران را بهبود خواهد بخشید. اگر ناتو خواسته باشد با افزودن بر مشوقها، راهی برای توافق با تهران پیدا کند هم پیمانان کلیدی به ویژه ترکیه و ایالات متحده که اصلاً و یا کمتر در مذاکرات درگیر بودهاند و در ارائه مشوقهای امنیتی و همچنین همکاری منطقهای تعیین کننده هستند، حائز اهمیت خواهد بود.از منظر آلترناتیو، چنانچه تلاشهای بینالمللی با شکست روبرو شود ناتو میتواند برای ایجاد یک راهبرد سیاسی و دیپلماتیک که ایران را نیز در بر بگیرد، مورد استفاده قرار گیرد.
این گزارش از تلاشهای تروئیکای اتحادیه (EU-3) و شورای امنیت سازمان ملل متحد (UNSC) برای یافتن راهکار مذاکره با ایران در زمینه هستهای استقبال میکند. مذاکره صورت گرفته تا به امروزحاصل چندانی نداشته حال آنکه نگرانیهای قابل توجهی ازاین ناحیه در ناتو ایجاد شده است.ناتو می تواند یک رشته از چماق و هویج (sticks and carrots) را برای تعقیب تهران مبنی بر اینکه کار کردن با هم میتواند به نفع همه طرفهای درگیر باشد پیشنهاد کند. همکاریها میتواند به سمت کمک به ثبات در افغانستان و عراق نیز متمایل شود. درعین حال اروپا براین مسئله اصرار دارد که تهران باید برنامه هستهای خود را کنار گذاشته حمایت خود از گروههایی در لبنان، سوریه و فلسطین را متوقف کند.
در این گزارش می خوانیم که ناتو یک سازمان فرا آتلانتیکی پیشتاز برای گفتگوهای امنیتی به شمار می رود و ضرورت دارد برای رایزنی ومشورتهای سیاسی و ایجاد هماهنگی در بالاترین حد ممکن میان اعضا مورد استفاده قرار گیرد. متاسفانه تاکنون این سازمان در مباحث پراهمیتی مانند چالشهای برانگیخته شده توسط سیاستهای ایران درگیر نبوده است.
قرار دادن ایران در دستورکار سیاسی ناتو، هماهنگی سیاسی میان اعضای ناتو به ویژه در ارتباط با ترکیه و آمریکا را بهبود خواهد بخشید. هر دو کشور نقش حیاتی و تعیین کننده در برخورد با ایران دارند. ترکیه تنها کشور عضو ناتو به حساب می آید که دارای مرز مشترک با ایران است.
گزارش مذکور در راستای موقعیت ناتو ادعا دارد: اگر ایران به تسلیحات هسته ای مجهز شود ترکیه می تواند به سرعت و به طور مستقیم مورد تهدید واقع شود. ترکیه به طور تخمینی ۲۰ درصد گاز مصرفی خود را ازایران دریافت می کند و یک کشور بزرگ ترانزیتی برای نفت و گاز دریای خزر محسوب می شود.
به علاوه پیمانهای بازرگانی و انرژی میان ایران و ترکیه در حال گسترش است و در سال ۲۰۰۷ به ۸ میلیارد دلار رسید و در مقایسه با سال ۲۰۰۶، با افزایش ۱۹.۵ درصدی همراه بود. همینطور تعامل ناتو و آمریکا با ایران می توان عادی شدن تدریجی مناسبات میان ایران و آمریکا را تسهیل بخشد.
بعلاوه هیچگونه رابطه دیپلماسی میان تهران-واشنگتن به جزگفتگو درباره عراق وجود ندارد.رایزنی سیاسی با ناتو و هماهنگی ازطریق این سازمان می تواند فشار بر ایران برای رسیدن به یک توافق را افزایش دهد. تنها آمریکاست که می تواند منافع ایران ، به طور مشخص درباره تضمین های امنیتی و شناسایی بین المللی را تامین کند.
مزایای قرار گرفتن ایران در کانون رایزنیها / نقش چین -روسیه و بازیگران دیگر
قرار دادن ایران در دستور کار رایزنی های سیاسی ناتو، وزن بیشتری به تلاشهای این پیمان برای رسیدن به توافق و اجرای یک شیوه منسجم ناظر بر متقاعد کردن ایران می دهد.
سازمان آتلانتیک شمالی طی گزارشی درباره تنظیم روابط و چگونگی تعامل این پیمان با مسائل مهم منطقه ای و بینالمللی از جمله ایران می نویسد: اگر هیچ موافقتنامهای با تهران به دست نیاید، ناتو مجبور خواهد بود راهبرد جدیدی که شامل ایران هسته ای هم بشود تدوین کند. تاکنون به طور اصولی یا اصلاً گفتگویی که در بردارنده ایران هسته ای باشد در کار نبوده و یا در حداقل ممکن بوده است و همین طور اقدام سیاسی برای مواجهه با سیاستهای ایران در برنامه است.
درادامه این گزارش میخوانیم: متاسفانه پیمان ناتو اغلب روی یک رویکرد مشترک در گذشته توافق نداشته و سیاستهای اعضا بعضی اوقات فاقد سازگاری و پایداری لازم بوده است. آمریکا از زمان گروگانگیری ایران در سال ۱۹۷۹، به طور سنتی علاقه مند به اعمال سیاست «مهار» (containment) با مکمل تحریمهای اقتصادی و حمایت از اپوزیسیون سیاسی بوده است.
آغاز گفتگوی تمدنها یا پیشنهاد تهران مبنی بر اجازه به آمریکا برای انجام تحقیق و ماموریت نجات برای سربازان آمریکایی از ایران تاکنون به کار گرفته نشده است. در مقابل، همپیمانان اروپایی تلاش کردهاند تا گفتگوهایی با تهران برقرارکنند.
گفتگوهای انتقادی اتحادیه اروپایی با ایران پس از سال ۱۹۹۲ با سیاست حاکمیت بعدی آمریکا به ویژه جرج دبلیو بوش که ایران را به عنوان محور شرارت (axis of evil) معرفی می کرد تقابل پیدا کرد. حاکمیت آمریکا پیام مختلطی دال بر تغییر رژیم و یا تغییر رویکرد سیاسی به ایران ارسال میکند.
ناتو قادر است در ارتباط با دیگر مذاکرات جاری، یک چارچوب قانونی جداگانه را برای تهیه یک راهبرد جامع سیاسی- دیپلماتیک برای مواجهه با ایران تدارک ببیند. رابطه منحصر به فرد ناتو، سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا و دیگر شرکا و همکاری ناتو مجاری ارتباطی مهمی را برای تشویق ایران به سمت تغییر جهت سیاست در راستای خواسته های جامعه جهانی ارائه می کند.
بازیگران دیگر :
در بخش دیگر گزارش ناتو می خوانیم:همبستگی بین المللی در میان بازیگران منطقهای و سازمانهای چند ملیتی برای اعمال فشار به ایران حائز اهمیت فراوان محسوب می شود. کشورهای حوزه عربی به ویژه شورای همکاری خلیج فارس باید در شکل دهی یک خط مشی به هم پیوسته برای مقابله با ایران مورد توجه ویژه باشند.
رابطه ایران با همسایگان حوزه خلیج فارس از یک ویژه تنش آمیز که شامل ۸ سال جنگ با عراق و اختلافات حل نشده ارضی با امارات متحده عربی نیز میشود برخوردار است. همسایگان عربی ایران همچنین نگران فعالیتهای هستهای و دیگر فعالیتهای ایران هستند. همسایگان سنی ایران بیم این را دارند که احتمال دارد ایران در میان اقلیت شیعه ساکن آن کشورها ناآرامی را دامن بزند. این مسئله از این حیث نیز اهمیت دارد که تهران برنامه هستهای خود را بر مبنای یک تعارض میان غرب و مسلمانان بنا نهاده است.
چین و روسیه نیز نقش مهمی برای بازی در نیل به راه حل مذاکره برای رفع بحران با ایران داشتند. موضع روسیه در قبال برنامه هستهای ایران دمدمی مزاجانه است و نوسان دارد. روسیه از یک طرف ابراز نگرانی میکند از طرف دیگر همراه با چین تلاشهای ناموفقی درباره عملکرد دیپلماتیک جدی در راستای وادار کردن ایران برای عمل به تعهدات در قبال «ان.پی.تی» داشته اند.