نقشه جنوب قفقاز در روزنامه ملیت ترکیه
تارنگاشت عدالت – بایگانی دورۀ دوم
منبع: بنیاد فرهنگ استراتژیک
۱۷ نوامبر ۲۰۲۰
نویسنده: آندره آنشرف
برگردان: ع. سهند
مقاله زیر شرکت فعال نیروی نظامی ترکیه و آدمخواران داعشی آن را در جنگ دوم قرهباغ و تحقق «طرح گوبل» نشان میدهد. این طرح که در ژانویه سال ۱۹۹۲ بوسیله پال گوبل، دیپلومات انگلیسیتبار آمریکایی برای حل مسأله قرهباغ مطرح شد، با استقبال تورگوت اوزال رییسجمهور وقت ترکیه روبهرو شد و در مذاکرات او با بوش پسر مورد بررسی قرار گرفت. این طرح متعاقباً به هسته استراتژی محور اسرائیل- ترکیه – آذربایجان برای محاصره ایران از شمال، مبدل شد.
گوبل در ۹ ژوئن ۲۰۰۰ در مقاله «طرح گوبل چگونه متولد شد و چگونه یک عامل سیاسی باقی مانده است» در سایت «رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی» جزییات و هدف این طرح را شکافت:
ttps://reliefweb.int/report/armenia/how-goble-plan-was-born-and-how-it-remains-political-factor
وی در ۸ ژوئن ۲۰۱۹ نوشتار «بالیف میگوید طرح گوبل ۳ در پشت حرکتهای اخیر غرب در قفقاز جنوبی قرار دارد» را چنین آغاز کرد: «به گفته الکسی بالیف مفسر روسی، تحریمهای جدید آمریکا علیه ایران و جلوگیری از توسعه ارتباطات ریلی با ارمنستان، روسیه و اروپا تازهترین نسخه “طرح گویل” است که منافع هم ایران و هم ارمنستان و در کل منافع روسیه را تهدید میکند.»
http://windowoneurasia2.blogspot.com/2019/06/goble-plan-30-behind-recent-western.html
***
در قفقاز تا کجا به ترکیه اجازۀ توسعهطلبی داده خواهد شد؟
آیا ناگورنو- قرهباغ به میدان رویارویی روسیه-ترکیه مبدل خواهد شد؟
نیروی روسی حافظ صلح که براساس بیانیه سران روسیه، آذربایجان و ارمنستان در ۱۰ نوامبر در بخش ارمنی ناگورنو-قرهباغ مستقر شد، برای تثبیت اوضاع در منطقه جنگزده گامهای جدی برمیدارد. واحدهای مهندسی و راهسازی نیروی حافظ صلح فعالیتهای مهندسی، شناسایی، مینزدایی از جادهها و تجهیزات، و جمعآوری تجهیزات سوخته را از جادههای عمومی پیش میبرد. در استپاناکرت، سازمان ترافیک، برق و آبرسانی مراکز اجتماعی و زیرساختهای غیرنظامی و واحدهای مسکونی احیاء شد. یک مرکز بشردوستانه بین ادارات مختلف ایجاد شد. نیروهای روسی حافظ صلح اتوبوسهای جامل آوارگان را همراهی میکنند. پهپادهای (اورلان-۱۰» (Orlan-10 UAV)، سامانههای جنگ الکترونیکی «لیر-۳» (Leer-3)،و خودروهای زرهی «لینکس» (Lynx) از جمله تجهیراتی هستند که برای نظارت بر آتشبس به کار گرفته میشوند. یک گروه عملیاتی متشکل از ۳۰ نفر از «وزارت اورژانس روسیه» به قرهباغ پرواز کرد، و یک بیمارستان هوایی برای اعزام آماده میشود.
در عینحال، «مجلس ملی بزرگ ترکیه» از رییسجمهور اردغان فرمانی دربارۀ اعزام پرسنل نظامی ترکیه به آذربایجان دریافت کرد. حضور آنها در ارتش آذربایجان از مدتها پیش معلوم بود. در رسانهها، شما میتوانید نام ژنرالهای ترکیه را که عملیات نظامی علیه ارتش ارمنستان را هدایت کردند پیدا کنید. گزارش شد که پس از برکناری عملی [نورالدین] صادقاف رییس ستاد کل نیروهای مسلح آذربایجان، بختیار اِرسی، رییس اداره عملیات نیروهای زمینی ترکیه که تجربه زیادی در عملیات نظامی در کردستان و لیبی دارد (و به گفته برخی منابع او سرپرست کل عملیات در قرهباغ است) وظايف او را عهدهدار شد. شِرِف اونگی، فرمانده ارتش سوم میدانی [ترکیه] مستقیماً در طراحی و اجرای عملیات درگیر بود. یک ژنرال دیگر، گوکسل کهیا، با نیروی هوایی آذربایجان، عملیات شناسایی هوایی و حملات پهپادی را هماهنگ کرد.
در ۱۰ نوامبر، الهام علیاف در جریان ملاقات با هلوسی آکار وزیر دفاع، مولود چاووشاوغلو وزیر امور خارجه، هاکان فیدان رییس سازمان اطلاعات و امنیت، و اُمیت دوندار فرمانده نیروهای زمینی ترکیه دربارۀ «نقش برابر» روسیه و ترکیه در حل درگیری سخن گفت. مجموعاً ۶۰۰ نظامی ترکیه به آذربایجان فرستاده شدند: ۲۵۰ نفر به جمهوری خودمختار نخجوان، ۹۰ مشاور به وزارت دفاع، ۱۲۰ نفر به پایگاه هوایی گابالا، ۲۰ نفر به پایگاه هوایی دولبار، ۵۰ نفر به فرودگاه یولاخ، ۵۰ نفر به لشگر چهارم ارتش، ۲۰ نفر به پایگاه دریایی و مؤسسه نظامی در باکو. «ریا نوستی» به نقل از فرمان اردوغان گزارش داد: «محل مرکز مشترک به وسیله آذربایجان تعیین خواهد شد. مرکز به وسیله پرسنل نظامی، و در صورت لزوم، به وسیله کارشناسان غیرنظامی اداره خواهد شد. کار مرکز بر تضمین صلح و ثبات در قفقاز جنوبی در بستر تضمین تمامیت ارضی آذربایجان، که در قطعنامههای مربوطۀ شورای امنیت سازمان ملل و سازمان امنیت و همکاری اروپا منعکس است، متمرکز خواهد بود. اعزام پرسنل نظامی به آذربایجان همچنین منافع ملی ترکیه را تأمین میکند.»
کرملین در اظهارنظر دربارۀ اعزام نظامیان ترکیه به آذربایجان گفت که این یک «مرکز نظارت» در خاک آذربایجان است، که ایجاد آن طی مذاکرات طولانی، و ظاهراً بسیار دشوار، مورد توافق وزرای دفاع روسیه و ترکیه (یک دولت عضو ناتو) قرار گرفت. اردوغان به تکرار این ادامه میدهد که سربازان در یک «مأموریت مشترک حفظ صلح» شرکت خواهند کرد؛ مرکز فوقالذکر «در اراضی آزاد شدۀ آذربایجان از اشغال ایجاد خواهد شد.»
هنوز معلوم نیست چه چیز میتواند از استقرار نظامیان یا «کارشناسان غیرنظامی» در یک جای دیگر در منطقه هادروت در شوشا، که پس از جنگ اخیر قرهباغ تحت کنترل ترکیه – آذربایجان قرار گرفت، جلوگیری کند. شخص نباید در این مناطق حضور تروریستها از سوریه و لیبی را، که در جریان جنگ به وسیله سرویسهای ویژه ترکیه برای کمک به ارتش آذربایجان به کار گرفته شدند، دست کم بگیرد. در ۱۳نوامبر ماریا زاخاروا سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه به این موضوع اشاره کرد. جنگجویان از سوریه و لیبی در قرهباغ میتوانند یک تهدید جدی برای جمعیت ارمنی و نیروی روسی حافظ صلح باشند. کارشناسان ترکیه و روسیه در این مورد جدل میکنند، و چنگیز جاندار، روزنامهنگار معروف ترکیه معتقد است، تصور اینکه مسکو در «جنگ شش هفته»ای پیروز شد، نادرست است.
تا اکنون گروگانگیری از شهروندانی که به استپاناکرت بازمیگردند، وجود داشته است. تشدید عملیات خصمانهای که در بستر وضعیت نامطمئن ارتش دفاعی ناگورنو – قرهباغ میتواند موجب خروج جدید ارمنیها بشود و مدتها پیش از انقضای پنج سال، پس از آنکه یکی از طرفین از حق رسمی برای رد حضور نیروی روسی حافظ صلح استفاده کرد، میتواند یک واقعیت جدید به وجود آورد.
یک پیروزی حتمی دیگر کاخ آک سارای (کاخ رياست جمهوری ترکیه)، گشایش ارتباط زمینی از طریق منطقه مغری ارمنستان، در مرز ایران با ترکیه است که یک بخش ۱۰ کیلومتری از مرز جمهوری خودمختار نخجوان را به آذربایجان و سواحل دریای خزر و از آنجا به آسيای مرکزی متصل میکند.
این نقشه که به «طرح گوبل» (Goble Plan) معروف است متعلق به تورگوت اوزال رییسجمهور پیشین ترکیه است که در سال ۱۹۹۳ درگذشت و در مذاکرات او با بوش پسر در واشنگتن بررسی شد. هدف از «طرح گوبل» برای باز کردن دروازههای «توران» این بود که از طریق مبادله دالان مغری با دالان لاچین (بین ارمنستان و بخشی از نوگورنو-قرهباغ) استقلال آذربایجان و دیگر جمهوریهای ترک آسیای مرکزی تقویت شود؛ اصلاح طرح در اوايل دهه ۲۰۰۰ بررسی شد.رسانههای ترکیه پیشبینی میکنند با ناپدید شدن «مانع جغرافیایی مصنوعی در جهان ترک» که گویا به وسیله استالین ایجاد شد، چشماندازهای جذابی باز خواهد شد. این رؤیای قدیمی پان -ترکیستها چگونه با کنترل نیروهای حافظ صلح فدراسیون روسیه بر دالانی که براساس فرمان رییسجمهور فدراسیون روسیه ایجاد خواهد شد، همخوان خواهد بود؟ در اینجا مسايل بسیاری وجود دارند، که در محیطی که اکنون به یک «بشکه باروت» شبیه است، به يک راهحل فوری نیاز دارند.
اردوغان از نشان دادن اینکه آمادۀ عمل با هر ابزاری است، هرگز خسته نمیشود. سرنگون کردن یک هلیکوپتر «ام. آی. ۲۴» نیروهای هوا – فضای روسیه در غروب ۹ نوامبر بر فرار خاک ارمنستان از داخل نخجوان (که ترکیه در آن حضور نیرومندی دارد)، که حرکت کاروان نظامی روسیه از ایروان به گوریس را از مسیر خارج کرد، تصادفی نبود.
براساس یک روایت، الزام اجباری اردوغان برای پذیرش «معامله مسکو» پیرامون ادلب در ۵ مارس به عاملی برای به راه انداختن جنگ دوم قرهباغ مبدل شد. به یاد آوریم که از مناطق تحت کنترل جنگجویان هوادار ترکیه در شمال غرب سوریه بود که پهپادها مرتباً به سمت تأسیسات نظامی روسیه در پایگاه هوایی حمیمیم و پایگاه دریایی طرطوس پرتاب میشدند. روزنامهنگاری از باکو در ادامه مقایسه، شباهت مبارزه برای کنترل بر بزرگراههای «ام ۴» و «ام ۵» در سوریه و بر دلانهای «زنگزور» و «لاچین» را نشان داد به گفته برخی از مقامات ترکیه، حضور نظامی کشور آنها باید در کنار حضور نظامی روسیه در اطراف این بزرگراهها تأمین شود.
«خبر ۷» دربارۀ ایجاد هفت دفتر رابط، و همچنین ایجاد مراکز نظارت برای رژیم آتشبس در منطقه گنجه و بردا مینویسد، هماکنون گروههای شناسایی در این مناطق مستقر هستند. در حالیکه سربازان ترکیه در شهر ایغدیر در مرز ارمنستان و نخجوان متمرکز شده اند، رسانههای ترکیه از یک توافق نظامی بزرگ با آذربایجان خبر میدهند. ظهور سامانههای دفاعی ساحلی و تأسیسات دفاع هوایی در دریای خزر بخشی از این توافق است.
در قفقاز تا کجا به ترکیه اجازه توسعهطلبی داده خواهد شد؟
———————————
همچنین نگاه کنید به:
«مطبوعات صربستان: بهترین ژنرالهای اردوغان فرماندهی سربازان آذربایجانی را داشتند»
پیوند کوتاه: https://tinyurl.com/33x9pa8t