در سال‌های اخیر، اجاره یا فروش زمین‌های حاصلخیز آفریقا، به ویژه با تلاش کشورهای امپریالیستی برای یافتن راه‌حل برای بحران کشاورزی و غذایی اهمیت یافته است. بر اساس گزارش سال ۲۰۱۳ سازمان تجارت جهانی، انگلیس، ایالات متحده آمریکا و چین در صدر کشورهایی قرار دارند که بیش‌ترین زمین را از آفریقا می‌خرند. اخیراً، امارات متحده عربی، قطر، روسیه، ژاپن، اسرائیل و ترکیه به رده‌های پایین این فهرست، یعنی به کشورهایی که به این قاره علاقه نشان می‌دهند، اضافه شده‌اند. متأسفانه، سرنوشت قاره کهن تغییر نمی‌کند: نیروی کار ارزان، میانگین سنی نسبتاً جوان، مقررات بسیار عقب‌مانده در مورد حقوق کارگران، نظام قبیله‌ای باز برای انواع تحریکات روسا، و در رأس آن، اراضی حاصلخیز و زراعی، معادن و حوضه‌های سوخت فسیلی، آفریقا را برای غارت باز می‌کند.

 

تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم

منبع: چپ، پایگاه خبری حزب کمونیست ترکیه
۹ ژوئن ۲۰۲۲

ترکیه در کشاورزی آفریقا چه می‌کند؟

 

زمین‌های اجاره‌ای ترکیه در آفریقا در سال گذشته در دستورکار قرار گرفت. در حالی که این خرید، از یک سو، بمثابه طرح‌های بزرگ و سرمایه‌گذاری‌های عظیم تلقی می‌شود؛ از سوی دیگر، هیچ‌کس نمی‌داند چه کسی پاسخ این پرسش‌های را می‌داند: در این زمین‌ها چه چیز کشت خواهد شد، چه کس کشت خواهد کرد، کشت چگونه و توسط چه کسی مصرف خواهد شد، و زمین‌های بایر در ترکیه چقدر است؟

در سال‌های اخیر، اجاره یا فروش زمین‌های حاصلخیز آفریقا، به ویژه با تلاش کشورهای امپریالیستی برای یافتن راه‌حل برای بحران کشاورزی و غذایی اهمیت یافته است.

بر اساس گزارش سال ۲۰۱۳ سازمان تجارت جهانی، انگلیس، ایالات متحده آمریکا و چین در صدر کشورهایی قرار دارند که بیش‌ترین زمین را از آفریقا می‌خرند. اخیراً، امارات متحده عربی، قطر، روسیه، ژاپن، اسرائیل و ترکیه به رده‌های پایین این فهرست، یعنی به کشورهایی که به این قاره علاقه نشان می‌دهند، اضافه شده‌اند. متأسفانه، سرنوشت قاره کهن تغییر نمی‌کند: نیروی کار ارزان، میانگین سنی نسبتاً جوان، مقررات بسیار عقب‌مانده در مورد حقوق کارگران، نظام قبیله‌ای باز برای انواع تحریکات روسا، و در رأس آن، اراضی حاصلخیز و زراعی، معادن و حوضه‌های سوخت فسیلی، آفریقا را برای غارت باز می‌کند.

می‌توان گفت کشورهای آفریقایی اجاره یا فروش زمین را بمثابه یک سیاست اقتصادی در پیش گرفته‌اند. در میان آن‌ها، کنگو و سودان کشورهایی هستند که بیش‌ترین زمین را اجاره می‌دهند. این کشورها ترجیح می‌دهند زمین خود را بفروشند یا آن‌را برای مدت زمان بسیار طولانی، مثلاً صد ساله، یعنی تقریباً نامحدود، اجاره بدهند. به عنوان مثال، کنگو ۸٫۱ میلیون هکتار زمین زراعی، معادل یک چهارم مساحت خود را اجاره داده است. این، البته به معنای درگیرشدن دولت و بورژوازی موجر در روابط کاری، زندگی اجتماعی و سیاست آن‌جاست.

«تدارک برای قرن آینده»
بارها در مطبوعات گزارش شده است که سرمایه‌داران و «اداره کل شرکت‌های کشاورزی» (Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü) ترکیه از سال ۲۰۱۳ زمین‌های زراعی را در کشورهای آفریقایی اجاره کرده‌اند. این کشورها شامل سودان، زامبیا، اتیوپی، نیجر و نیجریه می‌شوند.

اردوغان ماه گذشته طی سخنانی از این‌که هدف ترکیه از اجاره زمین، تدارک برای تقاضا در یک قرن بعد است، دفاع کرد و کسانی را که «نمی‌فهمند چرا کشور در سودان و نیجر زمین اجاره کرده‌ است» به عدم صداقت متهم کرد.

از دیگر سو، آمادگی برای پاسخ ادن به تقاضاهای یک قرن بعد به کنار، باور این که دولتی که معلوم نیست فردا چه گامی برخواهد داشت و کدام مانور را بالعکس خواهد کرد، برای اراضی استیجاری در آفریقا برنامه دراز مدت دارد، بسیار دشوار است.

خبرگزاری آناتولی نیز مقالاتی را منتشر می‌کند که در آن گفته شده فعالیت‌های کشاورزی کشورهای خارجی در آفریقا به معنای استثمار از این قاره به عنوان «فرصتی برای کسب درآمد بیش‌تر با هزینه کم‌تر» است. اما تأکید می‌کند حضور «ترکیه که با جاه‌طلبی‌های امپریالیستی عمل نمی‌کند، رقابتی نیست.»

از شور و شوق برای سرمایه‌گذاری هزاران کیلومتر دورتر از مرزهای خود و اهداف سود بیش‌تر با هزینه کم‌تر بندرت صحبت می شود. هیچ‌کس به این موضوع نمی‌پردازد که چگونه یک سناریوی غیررقابتی امکان‌پذیر است زمانی‌که ده‌ها بازیگر دیگر در منطقه به دنبال فرصت‌های کسب سود هستند.

بجای آن، تلاش زیادی برای ارائه یک تصویر مشروع از سرمایه‌گذاری در آفریقا بخرج داده می‌شود. ادعا می‌شود که در دوره عثمانی بوسیله نزدیکان به حکومت یک روایت تاریخی از «روابط انسانی» با آفریقا تدوین شد، و آن روابط سرانجام پس از یک وقفه طولانی، در دو دهه اخیر بهبود یافته است.

حجم معاملات ۲۰ برابر شد
به طور مشخص، داده‌ها «اداره کل شرکت‌های کشاورزی» نشان می‌دهند که تجارت ترکیه با قاره آفریقا از ۴٫۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۲ به حدود ۲۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است. نخستین دفتر آفریقایی «اداره کل شرکت‌های کشاورزی» در سال ۲۰۰۵ در اتیوپی افتتاح شد، و تعداد این دفاتر طی ۱۷ سال گذشته به ۲۲ دفتر افزایش یافته است. روابط با این قاره به ویژه در ده سال اخیر شتاب بیش‌تری یافته است. مجدداً، «اداره کل شرکت‌های کشاورزی» طبق گزارش‌های خود، طی ۵ سال گذشته، ۲۱۰ طرح را در کشاورزی، دامپروری، جنگلداری و شیلات و ۱۴۴ طرح را در زمینه کمک‌های غذایی و امنیت غذایی در آفریقا گذشته تکمیل کرده است.

نخستین گام در اجاره زمین در سودان که دارای اراضی حاصلخیز است در ژانویه ۲۰۱۳ برداشته شد. در زمان حکومت دیکتاتور مخلوع البشیر که در دوران ریاست جمهوری اردوغان روابط بسیار نزدیکی با اردوغان داشت، ۵۰۰ هزار هکتار زمین، به مدت ۹۹ سال در کنار رود نیل سفید در سودان، اجاره شد. اما، با توجه به روندی که در کشور رخ داد و منجر به کودتا شد و پس از کودتا نیز با تغییرات دولتی ادامه یافت، به نظر می‌رسد که فعالیت کشاورزی در اراضی که قرار بود در آن سبزیجات و میوه تولید شود، آغاز نشد. علاوه بر این، اطلاعات کمی درباره تداوم یا اعتبار این قراردادهای دوجانبه در دست است. از دیگر سو، از سال ۲۰۱۸ یک پایگاه نظامی در جزیره سواکین که متعلق به سودان است به مدت ۹۹ سال به ترکیه اجاره داده شد. این نشان‌ می‌دهد روابط اقتصادی، نظامی، دیپلماتیک و سیاسی چگونه درهم تنیده‌اند.
است

در سال ۲۰۱۳، سیف‌الدین کوچک، امام آلتین‌باش و قاسم کولک اوز روسای گروه شرکت‌های «» در زمینی به مساحت ۵۰ هزار هکتار که به مدت ۲۵ سال در دره اومو اتیوپی اجاره شده بود، سرمایه‌گذاری در پنبه را آغاز کردند. این واقعیت که کارگران که اکثراً مردم محلی بودند، با ۳۰ تا ۵۰ دلار در ماه استخدام می‌شدند، می‌تواند توسط کارفرمایان اینگونه توضیح داده شود که «به لطف ما آن‌ها حقوق منظمی داشتند». بر اساس گزارشی که روزنامه صباح در سال ۲۰۱۴منتشر کرد، گروه آناتولی، هلدینگ جواهر و هلدینگ آلتین‌باش از جمله گروه‌هایی بودند که در زمینه اجاره زمین در خارج از کشور توجه را به خود جلب کردند.

مؤخرتر، در سال ۲۰۲۰ اخباری در مطبوعات منتشر شد مبنی بر این‌که یک میلیون هکتار اراضی زراعی در نیجر اجاره خواهدشد و طرح‌های مربوطه آماده است، و از بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری دعوت شده است. اما، از سرنوشت این طرح‌ها و وضعیت فعالیت‌های کشاورزی اطلاعی در دست نیست. از دیگر سو، سرمایه ترکیه افتخار ساخت اولین مرکز خرید یا اولین ساختمان ۱۵ طبقه نیجر را، که دسترسی به آب آشامیدنی در آن ۵۶ درصد است، دارد.

روابط با این کشور جوانب دیگری نیز دارد، مانند امضای قرارداد خبرگزاری آناتولی با خبرگزاری نیجر، که یکی از موضوعات مورد علاقه تلویزیون دیانت (Diyanet) است. سرانجام، در فوریه ۲۰۲۲ اعلام شد که یک قرارداد همکاری کشاورزی با سودان جنوبی امضا شد.

البته سرمایه‌گذاری در آفریقا به بخش کشاورزی محدود نیست.،بلکه بخش‌های انرژی، آموزش، بهداشت، فرهنگ و بسیاری از عرصه‌های دیگر را در بر می‌گیرد. بخش دیگری که در این مقاله به آن اشاره نشده و نسبتاً مسلط تر است، بخش ساخت و ساز، به ویژه در حمل‌و‌نقل و زیرساخت‌ها است. نام گروه‌های سرمایه ترکیه نیز در طرح‌های بزرگی مانند مدیریت فرودگاه، ایجاد سدها، بیمارستان‌ها و ورزشگاه‌ها به کرات ذکر می‌شود. با توجه به توسعه‌‌طلبی آفریقایی دولت، این واقعیت که دولت به به شرکت‌هایی که در منطقه سرمایه گذاری می‌کنند تامین مالی تضمینی ارائه می‌دهد، تعجب‌آور نیست.

برای دولت اردوغان، آفریقا هم به معنای یک گزینه متفاوت از نظر منابع و فرصت‌های استثمارگرانه‌ای است که او می‌تواند به سرمایه ارائه کند، و بگوید «من بهترین خادم شما بودم، و هنوز هم هستم»، و هم کارت جدیدی است که او در رویارویی با فشارهایی که او که گهگاه علیه بلوک‌های امپریالیستی در سیاست خارجی تجربه می‌کند، دارد. سفرهای مکرر اردوغان و تیمش به آفریقا، سازماندهی همایش‌های تجاری، نشست‌ها و ده‌ها پرواز هواپیمایی ترکیه، همگی برای این هدف انجام می‌شوند.

در دوره پسا کووید-۱۹، وزنی که دولت به دست آورده جایگاه مهمی در جمع‌آوری قدرت آن در داخل و خارج دارد.

https://haber.sol.org.tr/haber/turkiye-afrikada-tarimda-ne-yapiyor-338033