تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
یکشنبه، ۱۴ تیر ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
یکشنبه، ۵ ژوئیه۲۰۲۶
تشییع جنازه [آیتالله] خامنهای به یک تریبون دیپلماتیک تبدیل شد: ایران با آیاتی که انتخاب کرد، چه پیامی را برای چه کسانی فرستاد؟
ایران از ارسال پیامهای دیپلماتیک به هیأتهای خارجی شرکتکننده در مراسم تشییع جنازه [آیتالله] خامنهای غافل نشد. آیاتی که در طول لحظه سکوت قرائت شد، عربستان سعودی را به چالش کشید، ترکیه را به موضعگیری و انتخاب جبهه فراخواند، و به صراحت به دولت لبنان هشدار داد.
چهار ماه پس از درگذشت او، مراسم تشییع جنازه برای [آیتالله] علی خامنهای، رهبر ایران که در نخستین روز حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران کشته شد، در حال برگزاری است.
این مراسم که تقریباً یک هفته به طول خواهد انجامید، در تهران، پایتخت آغاز شده است. ایران هنوز بهطور رسمی فهرست رهبران جهان را که در این مراسم شرکت خواهند کرد، اعلام نکرده است؛ اما اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه اظهار داشت که دستکم ۸ کشور در سطح سران دولتها یا نخستوزیران، و ۱۲ کشور در سطح رؤسای پارلمان در این مراسم نماینده خواهند داشت.
در طول این مراسم، نکته قابل توجه این بود که در لحظات سکوتی که هیأتهای خارجی اختیار کرده بودند، آیات متفاوتی از قرآن قرائت میشد. با بررسی معنای این آیات، مشخص شد که آنها بهطور ویژه برای هر هیأت انتخاب شده بودند و حاوی پیام مشخصی بودند.
به عربستان سعودی یادآوری شد که با «کفار» بجنگد
برای نمونه، آیه ۱۳ سوره آلعمران برای هیآت عربستان سعودی انتخاب شده بود. این آیه و ترجمه آن به شرح زیر است:
قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا ۖ فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ۚ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَار.ِ
«تحقیقاً برای شما در دو گروهی که با هم رو به رو شدند، نشانهای بود، گروهی در راه خدا میجنگیدند، و گروه دیگر کافر بودند، که اهل ایمان را به چشم خویش دو برابر میدیدند و خدا هر که را بخواهد با یاری خود تأیید میکند؛ مسلماً در این عبرتی برای دارندگان بصیرت است.»
جنگ بدر که در این آیه توصیف شده است، نخستین نبرد بزرگ در تاریخ اسلام میان «مؤمنان» و «کافران» بود. ایران با انتخاب این آیه، یک بار دیگر به ریاض یادآوری کرده است که در جبهه ایالات متحده و اسرائیل ایستاده، و آن را در زمین خودش به چالش کشیده است.
از ترکیه نیز صراحتاً خواسته شد که جبهه خود را انتخاب کند
هنگامی که هیأتی به سرپرستی جودت یلماز، معاون رئیسجمهور، به نمایندگی از ترکیه لحظهای سکوت اختیار کرد، آیه ۹۵ سوره نساء قرائت شد. این آیه که مشخصاً بر حسب تصادف انتخاب نشده بود. این آیه و ترجمه آن به شرح زیر است:
لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ۚ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً ۚ وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ ۚ وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا.
«آن گروه از مؤمنانی که بدون بیماری جسمی در خانه نشستند، با مجاهدانی که در راه خدا با اموال و جان هایشان به جهاد برخاستند، یکسان نیستند. خدا کسانی را که با اموال و جانهایشان جهاد می کنند به مقام و مرتبهای بزرگ بر خانه نشینان برتری بخشیده است. و هر یک را وعده پاداش نیک داده، و جهادکنندگان را بر خانه نشینان به پاداشی بزرگ برتری داده است.»
ترکیه مستقیماً در حملات علیه ایران دست نداشت، اما از طریق پایگاههای ایالات متحده و ناتو در خاک خود، بهطور غیرمستقیم از آنها پشتیبانی کرد. با این حال، آنکارا در حالی که تلاش میکرد تصویری «بیطرف» از خود در افکار عمومی به نمایش بگذارد، تلاشهایی نیز برای میانجیگری انجام داده بود.
در این بستر، تأکید بر عبارت «خانهنشینان» (قاعدین) در آیهای که در مراسم تشییع قرائت شد، نوعی ملامت و سرزنش را علیه موضع کنونی ترکیه به همراه دارد.
خطاب به حزبالله و حماس: «اندوهگین نباشید، شما به عهد خود وفا کردید»
با این حال، تهران رویکرد کاملاً متفاوتی را در قبال هیآتهای متحدان خود، یعنی حزبالله و حماس اتخاذ کرد.
آیه ۲۳ سوره احزاب که برای حماس قرائت شد، بیان میدارد:
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا
از مؤمنان مردانی هستند که به آنچه با خدا بر آن پیمان بستند صادقانه وفا کردند، برخی از آنان پیمانشان را به انجام رساندند و برخی از آنان انتظار می برند و هیچ تغییر و تبدیلی [در پیمانشان] ندادهاند.»
آیه ۱۳۹ سوره آلعمران که برای حزبالله انتخاب شده بود، چنین میگوید:
وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ.
«و سستی نکنید و اندوهگین مشوید که شما اگر مؤمن باشید، برترید.»
هر دو آیه بر وفاداری و مقاومت مشترک این متحدین تأکید دارند.
پیام حسن نیت به قطر، هشدار به لبنان
قرائت آیه دوم سوره فتح، برای هیأت قطری، پیامی مبنی بر حسن نیت و آرزوی پیروزی برای این کشور به عنوان میانجیگر بود. این اقدام در عین حال پیامی هشدارآمیز به لبنان تلقی میشود.
آیه دوم سوره فتح که قرائت شد، بیانگر آرزوهای حکومت تهران برای این کشور بود که به عنوان میانجی عمل میکند:
لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا.
«تا خدا آنچه را در گذشته پیش آمده و آینده پیش خواهد آمد از میان بردارد، و نعمتش را بر تو کامل کند، و به راهی راست راهنماییات نماید.»
قرائت آیه ۶۶ سوره نساء برای هیئت دولت لبنان، هشداری تلقی شد تا از توصیههای ارائه شده پیروی کنند و پای میز مذاکره با اسرائیل ننشینند.
وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ ۖ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا.
«و اگر بر آنان مقرّر می کردیم که خودکشی کنید، یا از دیار و کاشانه خود بیرون روید، جز اندکی از آنان انجام نمیدادند. و اگر آنچه را که به آن پند داده میشوند عمل می کردند، مسلماً برای آنان بهتر و در استواری قدم، مؤثرتر و قوی تر بود.»
این اقدام تفسیری مبنی بر ضرورت پایبندی دولت به اصول و پندهای داده شده را به همراه داشت.