تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
پنج‌شنبه، ۹ مهر ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
چهارشنبه، ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶
نیروهای آمریکایی از عراق خارج می‌شوند، اشغال شکل خود را تغییر می‌دهد: نیروها به اردن منتقل می‌شوند، کارت داعش در جیب گذاشته می‌شود
برنامه خروج نیروهای آمریکایی از عراق قرار است تا فردا تکمیل شود. با این حال، این اقدام به معنای دست کشیدن امپریالیسم از منطقه نیست. جابجایی نیروها به کشورهای همسایه، حضور مداوم پرسنل نظامی در سفارتخانه‌ها و پایگاه‌ها، و استفاده مستمر از تهدید داعش به عنوان یک برگ برنده، نشان می‌دهد که این «خروج» در واقع یک مانور بازآرایی برای جنگ‌های نیابتی منطقه‌ای است.
در حالی که نیروهای ائتلاف امپریالیستی به سرکردگی آمریکا خود را برای پایان دادن رسمی به حضور نظامیِ بیش از بیست‌ساله خود در عراق آماده می‌کنند، بحران سلطه‌طلبی در منطقه ابعاد جدیدی به خود می‌گیرد.
بر اساس توافق حاصل‌شده میان عراق و آمریکا در سال ۲۰۲۴ در دوره دولت جو بایدن که در جریان جنگ دونالد ترامپ علیه ایران به اجرا درآمد، مقرر شده بود نیروهای خارجی تا ۳۰ سپتامبر از عراق خارج شوند.
انتظار می‌رود نیروهای آمریکایی تا فردا به‌طور کامل از پایگاه‌های خود در عراق خارج شوند. با این حال، این تحولِ پیش رو، نشان‌دهنده یک سناریوی «صلح» که در آن واشنگتن کاملاً از منطقه خارج شود نیست، بلکه یک مانور جدید از «بازآرایی استراتژیک» است که در آن، توان نظامی به اردن منتقل می‌شود، و جنگ‌های نیابتی منطقه‌ای عمق‌تر می‌شوند.
از اشغال تا مشارکت
حمله غیرقانونی ایالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳ به دستور جورج بوش،رئیس‌جمهور پیشین،، با بهانه سرنگون کردن صدام حسین آغاز شد. واشنگتن این کشور را اشغال کرد و زمینه را برای تشکیل یک دولت با محوریت شیعیان فراهم ساخت. ایالات متحده پس از آنکه در پایان سال ۲۰۱۱ بخش عمده نیروهای خود را خارج کرد، تنها سه سال بعد، در سال ۲۰۱۴، تحت عنوان مبارزه با داعش به عراق بازگشت.
در این نقطه، هر دو دولت می‌گویند روند خروج نیروها طبق برنامه پیش می‌رود. سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا بار دیگر تأکید کرد که این خروج تا ۳۰ سپتامبر تکمیل خواهد شد؛ مقامات عراقی نیز از این تاریخ به عنوان «تاریخ قطعی و نهایی» یاد می‌کنند.
به گفته مقامات، اول اکتبر «روز جدیدی در مسیر تحولات کشور» خواهد بود، زیرا دیگر هیچ‌گونه حضور نظامی خارجی در عراق وجود نخواهد داشت. با این حال، تحلیلگران تأکید دارند که روابط امنیتی وارد مرحله تازه‌ای می‌شود، و احتمالاً کانون توجه از حضور نظامی مستقیم به سمت مشارکت و هماهنگی تغییر خواهد یافت.
عقب‌نشینی نه، بلکه تجدید آرایش استراتژیک
از سوی دیگر، جزئیاتی که در مطبوعات منتشر شده است، نشان می‌دهد که امپریالیسم برای حفظ فضای مانور خود در منطقه، شکل خود را تغییر می‌دهد.
اگرچه این عقب‌نشینی به معنای پایان حضور نظامی ایالات متحده به شکل کنونی آن است، اما بخش قابل‌توجهی از نیروهای در حال خروج به آمریکا بازنخواهند گشت؛ بلکه «صدها سرباز» به اردن و دیگر نقاط خاورمیانه منتقل خواهند شد.
بر اساس گزارش‌ها، واشنگتن با این اقدام قصد دارد توانایی خود را برای «مداخله» سریع در منطقه علیه ایران و متحدان آن حفظ کند. تحلیلگران همچنین معتقدند که این گام، بیش از آنکه یک خروج نظامی کامل از منطقه باشد، نوعی تجدید آرایش استراتژیک نیروهاست.
علاوه بر این، حضور نظامی ایالات متحده در داخل مرزهای عراق به‌طور کامل پایان نخواهد یافت. با وجود برنامه‌ها برای خاتمه دادن به مأموریت ائتلاف، شمار محدودی از نیروهای نظامی آمریکا برای تأمین امنیت و پشتیبانی نظامی از مجموعه سفارت در بغداد، در این کشور باقی خواهند ماند. به همین ترتیب، دست‌کم یک سامانه پدافند هوایی در منطقه کردستان عراق برای حفاظت از سرکنسولگری ایالات متحده در اربیل حفظ خواهد شد.
نگرانی در اقلیم کردستان عراق
برنامه‌های خروج نیروهای آمریکایی مستقیماً بر دولت اقلیم کردستان عراق تأثیر خواهد گذاشت.
برنامه‌های تخلیه پایگاه هوایی «حریر» در نزدیکی اربیل و برچیدن سامانه‌های پدافند هوایی آن، به عنوان یک چالش امنیتی عمده برای این منطقه تلقی می‌شود.
مسرور بارزانی، رئیس دولت اقلیم کردستان، با اشاره به اینکه خروج نیروهای آمریکایی با مقطعی بسیار حساس هم‌زمان شده است، نسبت به اینکه منطقه بدون سامانه‌های پدافند هوایی کافی رها شود، ابراز نگرانی کرد.
در سال‌های اخیر، نیروهای آمریکایی یک نقش حیاتی به عنوان عامل بازدارنده در حفاظت از اربیل در برابر حملات پهپادی و موشکی گروه‌های وابسته به ایران ایفا کرده‌اند.
در روزهای آغازین حملات علیه ایران، گزارش‌هایی نیز منتشر شد مبنی بر اینکه گروه‌های کُرد مستقر در ایران توسط آمریکا و اسرائیل تسلیح و آموزش می‌دیدند تا تحت پوشش هواپیماهای جنگی آمریکا به داخل ایران نفوذ کنند.
دیدگاه جبهه مقاومت مثبت است
ایران و متحدان آن در منطقه، این خروج را – که پس از یک جنگ ۲۰ ساله با بیش از ۴۵۰۰ کشته در میان نظامیان آمریکایی صورت می‌گیرد – مثبت ارزیابی می‌کنند.
تهران اعلام کرده است که هدف نهایی آن بیرون راندن نیروهای آمریکایی از سراسر خاورمیانه است و این خروج را یک پیروزی برای «محور مقاومت» می‌داند.
امیر حیات‌مقدم، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی ایران، با بیان اینکه پس از خروج آمریکا امنیت پایدار در عراق برقرار خواهد شد، اعلام کرد که آن‌ها از این خروج حمایت می‌کنند.
ابومجتبی الیاسری، رهبر مقاومت اسلامی عراق، این تصمیم را «یک پیروز تاریخی برای گروه‌های مقاومت اسلامی و عراقی‌های شرافتمند در عراق و شکستی کوبنده برای پروژه آمریکایی» توصیف کرد. یاسری اظهار داشت که آن‌ها در تاریخ ۳۰ سپتامبر پایان تحمیل‌های دوران اشغال را جشن خواهند گرفت و ثابت کرده‌اند که حاکمیت عراق نه توسط قدرت‌های خارجی، بلکه به واسطه مقاومت تأمین می‌شود.
در حالی که دولت عراق مدعی است می‌کوشد نفوذ گروه‌های مقاومت را محدود کند، ضرب الاجل ۳۰ سپتامبر توسط علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق برای زمین گذاشتن سلاح های گروه های مقاومت، به ژوئن سال آینده موکول شده است
آیا داعش می‌تواند دوباره به یک تهدید تبدیل شود؟
ویرانی‌های به‌جامانده از امپریالیسم آمریکا، نگرانی‌های امنیتی تازه‌ای را برای عراق به همراه آورده است.
مقامات امنیتی دولت فدرال و اقلیم کردستان اعلام کرده‌اند که خروج آمریکا می‌تواند به داعش – که دارای هسته‌های خفته است – فرصتی برای تجدید قوا بدهد.
در حالی که ادعا می‌شود این سازمان – که در اوج قدرت خود یک‌سوم خاک عراق را تحت کنترل داشت – همچنان توانایی انجام حملات خونین را دارد، این پرسش مطرح می‌شود که آیا این وضعیت همچنان به عنوان «کارت بحران» روی میز باقی خواهد ماند تا ایالات متحده بتواند در آینده از آن برای مشروعیت‌بخشیدن دوباره به حضور خود در منطقه استفاده کند؟