تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
جمعه، ۸ آبان ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
پنج‌شنبه، ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶
از عراق تا سوریه، از ایران تا ترکیه: روند فرا-مرزی «صلح» چگونه پیش می‌رود؟
مجموعه ابتکاراتی که مدت‌هاست جایگاه محوری در دستور کار سیاسی ترکیه داشته‌اند – ابتکارهایی که حزب حاکم آن‌ها را «ترکیه بدون تروریسم» و «حزب برابری و دمکراسی خلق‌ها» و اردوی امرالی آن‌ها را «روند صلح و جامعه دموکراتیک» می‌نامند – با تحولاتی ادامه می‌یابد که از مرزهای ترکیه فراتر رفته و ابعاد منطقه‌ای پیدا کرده‌اند.
تحولات اخیر در سوریه و عراق از این نظر قابل‌توجه‌اند؛ زیرا این رویدادها کاملاً با استراتژی نئوعثمانی‌گرایانه دولت «حزب عدالت و توسعه» همخوانی دارند.
اما وضعیت کنونی این روند گشایش نئوعثمانی‌گرایانه چیست؟ روندی که پس از اعلام تصمیم حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) مبنی بر زمین گذاشتن سلاح و انحلال خود، و در پی تصویب قانون چارچوب با حمایت تقریباً تمامی احزاب حاضر در پارلمان، شتاب بیشتری گرفت.
تحولات منطقه چه معنایی دارند؟ گام‌های بعدی چه خواهند بود و نقاط تنش و اختلاف در کجا قرار دارند؟
تصویری از مراسم نمادین سوزاندن سلاح‌ها که در ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۵ در سلیمانیه برگزار شد.
عراق: ساختارهای نظامی در سنجار در حال ادغام با نهادهای دولتی هستند
یکی از جلوه‌های عینی معادلات منطقه‌ای در عراق نمایان شد.
«یگان‌های مقاومت سنجار»، یک ساختار نظامی که در سال ۲۰۱۴ و در جریان حملات داعش به ایزدی‌ها تشکیل شد، روند ادغام در ارتش فدرال عراق و نیروهای امنیتی وابسته به وزارت کشور را آغاز کرده‌اند.
این اقدام که ادغام حدود ۴ هزار عضو در سازوکار دولتی عراق را در نظر دارد، هم‌زمان با سیاست بغداد برای گردآوردن گروه‌های مسلح سراسر کشور زیر چتر واحد دولت پیش می‌رود.
در رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه، از جمله روزنامه «ینی‌شفق» این تحول به‌عنوان اقدامی برای قطع کریدور لجستیکی میان قندیل و سوریه و همچنین تأمین امنیت پروژه «مسیر توسعه» معرفی شده است؛ پروژه‌ای که قرار است بندر فاو در خلیج فارس را از طریق ترکیه به اروپا متصل کند.
بااین‌حال، منابع وابسته به «پ.ک.ک» پیوستن «یگان‌های مقاومت سنجار» به ارتش عراق را نه اقدامی برای پاک‌سازی این نیروها، بلکه گامی در جهت حفاظت از ساختار خودمختار سنجار و حقوق امنیتی مردم ایزدی در برابر فشارهای آنکارا و اربیل ارزیابی کردند.
اوجالان منطق اصلی پشت این اقدام را توضیح داد. او با اشاره به روند صلح در شنگال، بر ضرورت تدوین الگویی که آن را «الگوی ترکیه» می‌نامید، تأکید کرد و گفت:
«باید الگویی شبیه به الگوی ترکیه برای شنگال تدوین شود. به همین دلیل، من مانع پ.ک.ک را از سر راه برداشتم. پ.ک.ک دیگر مانعی برای حل مشکلات نیست. به عبارت دیگر، پ.ک.ک کارکرد خود را از دست داده و نقش خود را ایفا کرده است. بااین‌حال، اگر مطابق با این واقعیت عمل نکنیم، این روند فلج خواهد شد. در نتیجه، تصمیم به انحلال پ.ک.ک گرفتم و مسئولیت آن را بر عهده می‌گیرم. ممکن است کاستی‌هایی وجود داشته باشد، اما این رویکرد درست است.»
اوجالان پس از این اظهارات، خواستار آن شد که «ارتش آزاد سوریه» جایگاه خود را در ارتش عراق پیدا کند».
بنابراین، روشن است که دولت «حزب عدالت و توسعه» و اوجالان درباره «یگان‌های مقاومت سنجار» به تصمیمی مشترک رسیده و بر اساس آن اقدام کرده‌اند.
«یگان‌های مقاومت سنجار» طی مراسمی به ارتش عراق پیوستند.
سوریه: «نیروهای دموکراتیک سوریه» در «هیئت تحریرالشام» ادغام شدند؛ عبدی مشاور شرع شد
صحنه سوریه پیچیده‌ترین مرحله این روند را تشکیل می‌دهد؛ مرحله‌ای که با مداخله مستقیم بازیگران امپریالیستی بین‌المللی همراه است.
در سوریه، جایی که گروه‌های جهادی مورد حمایت امپریالیسم پس از سال ۲۰۱۱ کشور را به جنگ داخلی کشاندند، نیروهای کرد مناطق خودمختار اداری را در شمال و شمال‌شرق کشور، تحت عنوان روژاوا، ایجاد کردند.
«نیروهای دموکراتیک سوریه» که ستون فقرات آن‌ها را «یگان‌های مدافع خلق» تشکیل می‌دادند، با برخورداری از حمایت نظامی و مالی ائتلاف ضد داعش به رهبری آمریکا و تحت فرماندهی مظلوم عبدی، به توان نظامی قابل‌توجهی دست یافتند؛ شمار نیروهای این مجموعه ده‌ها هزار نفر برآورد می‌شد.
«نیروهای دموکراتیک سوریه» که در ابتدا از سرنگونی حکومت بشار اسد در دمشق و به قدرت رسیدن «هیئت تحریرالشام» استقبال کرده بودند، بعدها با این گروه جهادی وارد مذاکرات شدند.
در نتیجه مذاکراتی که هم‌زمان با روند جاری در ترکیه انجام شد، در تاریخ ۱۰ مارس توافقی میان «نیروهای دموکراتیک سوریه» و دولت جدید دمشق به دست آمد. پس از مذاکراتی که نیروهای بین‌المللی نیز در آن مشارکت داشتند، «نیروهای دموکراتیک سوریه» پایان موجودیت خود به‌عنوان یک نیروی نظامی مستقل را اعلام کرد و مظلوم عبدی، فرمانده کل این نیروها، به‌عنوان مشاور احمد شرع، رهبر جهادی، منصوب شد.
ایران: آیا نوبت پژاک است؟
پس از روندهای ادغام نظامی در عراق و سوریه، اکنون توجه‌ها به ایران معطوف شده است.
«حزب حیات آزاد کردستان» (پژاک)، شاخه در ایران، اعلام کرده است که در ایران بستر سیاسی لازم و کانال‌های گفت‌وگو برای زمین گذاشتن سلاح وجود ندارد.
بر اساس ادعاهایی که در متن صورت‌جلسه‌های دیدارهای امرالی منعکس شده‌اند، عبدالله اوجالان اشاره کرده است که پس از سوریه، نوبت ایران خواهد بود.
«نمی‌توان ایران را به همین شکل رها کرد. همان‌گونه که سوریه در مراحل پایانی خود قرار داشت، این رژیم شیعه نیز در مراحل پایانی خود به سر می‌برد. باید ابتکاری را آغاز کرد که نچیروان و بافل را نیز دربرگیرد و پژاک را هم متحول کند. ترکیه باید نقشی مثبت ایفا کند. بیایید بدون نیاز به آمریکا یا انگلیس، ابتکاری تاریخی و برادرانه را شکل دهیم. این همکاری و حمایت برادرانه است. باید با همکاری یکدیگر پژاک را متحول کنیم و آن را در مسیر مناسبی قرار دهیم. در غیر این صورت، هزاران نفر اعدام خواهند شد و دریایی از خون به راه خواهد افتاد. آمریکا نمی‌تواند از پس این مسئله برآید. رژیم شیعه نیز در بن‌بست گرفتار شده و قادر به حل آن نیست.»
سناریوی به‌کارگیری نیروهای مسلح کرد در منطقه، در چارچوب حملات امپریالیستی جاری علیه ایران، پیوسته در مطبوعات آمریکا مطرح می‌شود.
در حالی که در این زمینه از «پژاک» در کنار نیروهای کرد مستقر در عراق نام برده می‌شود، به نظر می‌رسد این موضوع فعلاً به دلیل بن‌بست موجود در مسأله ایران متوقف مانده است.
بااین‌حال، به نظر می‌رسد هرگونه تحرک احتمالی در این عرصه، دست‌کم در شرایط کنونی، بیش از آنکه به سود مردم منطقه باشد، در خدمت منافع امپریالیست‌ها قرار خواهد گرفت.
ترکیه: در انتظار اقدامات قانونی، بحث درباره «متوقف شدن» روند ادامه دارد
در حالی که در آن سوی مرزها روند ادغام و بازسازی ساختارها با سرعت در حال پیشرفت است، روند نئوعثمانی‌گرایانه در ترکیه وضعیتی متفاوت دارد و گاه شتاب می‌گیرد و گاه با کندی مواجه می‌شود.
اعلام انحلال خودخواسته «پ.ک.ک»، مراسم سوزاندن سلاح‌ها و تصویب قانون چارچوب با حمایت «حزب عدالت و توسعه» ، «حزب حرکت ملی»، «حزب جمهوری‌خواه خلق»، و شماری از نمایندگان احزاب جدید، تاکنون مهم‌ترین تحولات این روند بوده‌اند.
در آخرین تحول، اعلام شد که ویلایی برای عبدالله اوجالان در جزیره امرالی ساخته شده و امکانات ارتباطی او نیز بهبود یافته است.
بر اساس تصمیمی که از سوی «حزب عدالت و توسعه» و «حزب حرکت ملی» اتخاذ شده، اوجالان در یکی از کمیته‌های فرعی تشکیل‌شده برای پیشبرد این روند فعالیت خواهد کرد و کار خود را در محل جدیدی که برای او در نظر گرفته شده است، ادامه خواهد داد.
بر اساس گزارش خبری اخیر، بررسی جامعی به پایان رسیده است که در آن اسامی افرادی که مشمول قانون چارچوب خواهند شد، به همراه شماره‌های هویت ملی ترکیه، دادگاه‌هایی که در آن‌ها محاکمه شده‌اند، مواد قانونی مورد استناد، شماره پرونده‌ها، میزان محکومیت و وضعیت قطعی شدن یا نشدن احکام آن‌ها به‌تفصیل مشخص شده است.
گفته می‌شود این طرح که با بررسی ۸۰ هزار پرونده تهیه شده، راه را برای آزادی هزاران نفر هموار خواهد کرد.
در کنار این اقدام که برای تعیین مسیر آینده این روند حیاتی تلقی می‌شود، مذاکرات میان اوجالان و «حزب عدالت و توسعه» و «حزب حرکت ملی» همچنان ادامه دارد.
در حالی که تقریباً قطعی به نظر می‌رسد این گفت‌وگوها به شکل‌گیری دستور کار قانون اساسی نئوعثمانی‌گرایانه منجر شوند، چگونگی عملکرد «ائتلاف مردمی گسترش‌یافته» در جریان انتخابات نیز موضوعی است که با کنجکاوی دنبال می‌شود.
در همین حال، در میان تمامی این تحولات، اظهارات اخیر «بسه هوزات»، رئیس مشترک شورای اجرایی «حزب کارگران کردستان» ، توجه‌ها را به خود جلب کرده است. هوزات این روند را «منجمد و به بن‌بست رسیده» توصیف کرد و اعلام داشت که تا زمان تعیین تکلیف رسمی وضعیت اوجالان و فراهم شدن شرایط لازم برای آزادی رفت‌وآمد او، گام جدیدی برنخواهند داشت.
با وجود این تحول، روند مذکور از طریق نشست‌های پشت‌پرده میان نمایندگان امرالی و دولت همچنان ادامه دارد؛ روندی که گاه شتاب می‌گیرد و گاه با کندی مواجه می‌شود.
به نظر می‌رسد گام‌های بعدی این روند، به احتمال زیاد، تحت تأثیر روند انتخابات و مباحث مربوط به تدوین قانون اساسی جدید تعیین خواهند شد.