تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: چپ (soL)، پایگاه خبری حزب کمونیست ترکیه
۱ ژوئیه ۲۰۲۴
آیا کودتا در بولیوی یک توطئه بود؟ به گفته اوو مورالس، بله
زمانی که خبر کودتا در ساعات عصر روز چهاشنبه ۲۶ ژوئن در ترکیه و اروپا منتشر شد، در بولیوی حدود ساعت ۲ بعدازظهر بود.
هنگامی که یک واحد نظامی در روز روشن وارد میدان موریلو لاپاز، که کوچکتر، سادهتر و ساکتتر از میدان تقسیم است، شد و به سمت کاخ ریاستجمهوری رفت، تقریباً همه شگفتزده شدند.
کودتا خیلی سریع پیش رفت و خیلی سریع پایان یافت. در ساعت ۳۰:۱۴ یک تانک کوچک از دروازه کاخ کوئمادو عبور کرد. هنگامی که خوان خوزه زونیگا، فرمانده سابق کودتا، با گروهی از سربازان وارد کاخ شد، در راهرو با رئیسجمهور لوئیس آرسه روبهرو شد.
دوربینهای متعدد سکانس هفت دقیقهای بعدی را از زوایای مختلف ثبت کردند. در کنار آرسه اعضای دولت و گرز مرصع نماد ریاستجمهوری قرار داشتند. او در مقابل ژنرال ایستاد و اگرچه قد کوتاهش تا حدودی از جلوه دراماتیک صحنه کاست، اما حملات او این را جبران کرد. آرسه گفت: «من فرمانده شما هستم»، «ژنرال، فوراً نیروهای خود را خارج کنید»؛ پس از مبادله چند جمله، زونیگا چرخید، و سوار بر یک خودروی ضد گلوله، از میدان موریلو دور شد.
پرچمهای رنگارنگ تزیین کننده کاخ کوئمادو در میدان موریلو نمادی از خلقهای بومی بولیوی است.
همه چیز در عرض سه ساعت اتفاق افتاد، و ۲۶ ژوئن را در صدر فهرست کوتاهترین کودتاهای آمریکای لاتین قرار داد.
بسیاری از ناظران کشورهایی مانند ترکیه، که با توجه به تاریخ خود، با «کودتا و تکنیکهای کودتا» آشنا هستند، و همه کشورهای آمریکایی لاتین برجستهترین اعضای این گروه میباشند، از همان لحظات اولیه متوجه سستی کودتا شدند.
مردم بولیوی ممکن است نسبت به ترکیه شامه تیزتری نسبت به کودتا داشته باشند. در تاریخ این کشور حدود ۱۹۰ کودتا صورت گرفته است.
تاریخ کودتاهای بولیوی در طول سالهای جنگ سرد، زمانی که تمام جهان با چهرههایی مانند آلنده، کیسینجر، پینوشه و ساندینیستا آشنا بودند، به پایان نرسید. همین پنج سال پیش، در سال ۲۰۱۹، اوو مورالس، رهبر چپگرا، که از حمایت خلقهای بومی کشور برخوردار بود، با یک کودتای نظامی موفق در این کشور، از قدرت سرنگون شد.
نظامیان طرفدار آمریکا به مدت یک سال بر کشور حکومت کردند. سپس انتخابات برگزار شد.
مردم بولیوی علیه کودتای هوادار آمریکا در سال ۲۰۱۹ به خیابانها آمدند.
لوئیس آرسه، رئیسجمهور فعلی، در آن انتخابات، نامزد تیم مورالس بود. جنبش مورالس («جنبش به سوی سوسیالیسم») یک خط سوسیالیستی در اقتصاد و ساختار دولتی ندارد. آرسه بیشترین فاصله را از آن تیم داشت. مردم آرسه را در برابر حکومت نظامی انتخاب کردند.
پس از رویدادهای هفته گذشته، رابطه مورالس و آرسه کاملاً تغییر کرده است.
پس از کودتا، شبهههای زیادی مبنی بر اینکه این میتواند یک «پرچم قرمز» بوده باشد، یعنی ممکن است آرسه و دولت او شخصاً آن را طراحی کرده باشند، هم در مطبوعات بولیوی و هم در مطبوعات بینالمللی مطرح شد.
اولین منبع این ادعا، خود ژنرال کودتا بود. زونیگا در لحظه بازداشت برای مطبوعات فریاد زد که «آرسه دستور توطئه را داده است.»
زونیگا تا روز پیش از کودتا فرمانده بود. تصور میشد که او با دولت رابطه خوبی دارد. او برکنار شد، و روز بعد میدان موریلو را تصرف کرد.
آرسه روز پنجشنبه اتهامات مربوط به کودتا را به شدت رد کرد. روز جمعه، دولت۲۰ نفر دیگر، از جمله یک دریاسالار سابق را بازداشت کرد. سفیر بولیوی در سازمان کشورهای آمریکایی گفت که «حدود ۲۰۰ افسر در کودتا شرکت داشتند.»
ارسه در صحبت با زونیگا در مقابل دوربینها گفت: «فرمانده کل شما اینجاست. همین الان به واحد خود برگردید. فوراً همه سربازان و پلیس را از اینجا خارج کنید.»
بیشترین حمایت از آرسه، از «جنبش به سوی سوسیالیسم» آمد، که به انتخاب شدن او کمک کرد. در بیانیههای حزب مورالس گفته شد که اگر مردم از همان لحظات اول کودتا با فراخوان مورالس و «جنبش به سوی سوسیالیسم» تجمع نمیکردند، کودتاچیان موفق می شدند..
اما روز یکشنبه ۳۰ ژوئن وضعیت تغییر کرد.
اوو مورالس در حساب کاربری خود در «ایکس» اعلام کرد که لوئیس آرسه شخصاً کودتا را طراحی کرد، و از مردم عذرخواهی کرد:
«چگونه میتوان تناقضات رئیسجمهور آرسه را توضیح داد؟ او در ۹ مه اعلام کرد که امیدوار است رهبری اجرایی مرکزی «جنبش پیش به سوی سوسیالیسم» یک کنگره ملی برگزار کند، او امروز بیرون آمد و گفت که حاکمیت «جنبش پیش به سوی سوسیالیسم» دیگر مشروع نیست، اگرچه توسط شورای عالی انتخابات برسمیت شناخته شده است.»
«ما به رفقای خود درباره معنی این سخنان هشدار میدهیم. لوئیس آرسه میکوشد با تصمیمات قضایی و با بیاعتنایی به شورای عالی انتخابات، جنبش ما را از بین ببرد.»
«رئیسجمهور آرسه مردم بولیوی و جهان را فریب داد و به همه ما دروغ گفت. مایه تأسف است که از چنین موضوع حساسی مانند محکوم کردن کودتا استفاده کرد.»
«رویاروی با این واقعیت، من باید از جامعه جهانی به خاطر پشتیبانی همه و برای همبستگی آنها با کشورمان تشکر کنم. ضروری است که یک تحقیق کامل و مستقل حقیقت را فاش کند.»
مورالس در جشن سنتی خلقهای بومی به مناسبت دهمین سالگرد حکومت او (۲۰۱۶)
دیر زمانی است که آرسه با مورالس و حزب او، «جنبش به سوی سوسیالیسم» اختلاف دارد. در اکتبر ۲۰۲۳، حزب لوئیس آرسه را اخراج کرد و تصمیم گرفت که نامزد آن برای انتخابات ۲۰۲۵ اوو مورالس باشد. کنگره حزب در ماه مه برگزار شد و رهبری جدید را انتخاب کرد.
لوئیس آرسه از این تز که رهبری «جنبش به سوی سوسیالیسم» مشروع نیست، دفاع کرد. این فاکت که او بعد از کودتا دوباره این تز را عنوان کرد، کاسه صبر مورالس را سرریز نمود.
در واقع، روز شنبه، ویدئویی که از سخنان مورالس در یک جلسه حزبی به بیرون درز کرد و در رسانههای اجتماعی پخش شد، نشاندهنده بحران است. در این فیلم، مورالس در جلسه حزبی گفت: «من نمیفهمم این چه نوع کودتایی است. یک کودتای بدون زخمی، بدون شلیک حتی یک گلوله، یا یک کشته.»
مورالس شبهاتی را که در جلسات حزب بیان میکرد به گوش همه جهان رساند. هنوز معلوم نیست ماجرای کودتا واقعاً چیست.
انتخابات ریاست جمهوری در بولیوی در سال ۲۰۲۵ برگزار میشود. آرسه و مورالس اینبار به عنوان رقیب در برابر هم قرار خواهند گرفت.
زمان نشان خواهد داد که آیا آرسه در این رقابت به عنوان «یک رهبر بزرگ که ژنرال کودتا را سر جایش نشاند» تلقی خواهد شد، یا «شارلاتانی که برای افزایش حمایت از خود علیه خود کودتا میکند.»
https://haber.sol.org.tr/haber/bolivyadaki-darbe-danisikli-dovus-muydu-evo-moralese-gore-evet-393987