تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
یکشنبه، ۱۹ بهمن ۱۴۰۴
منبع: الاخبار
نویسنده: محمد خواجوی
شنبه، ۳۱ ژانویه ۲۰۲۶
««بازدارندگی از طریق افزایش هزینه ها»: چه در زرادخانه ایران وجود دارد؟
موشکهای بالستیک و پهپادهای پیشرفته مهمترین ستون قدرت نظامی ایران هستند.
تهران – با افزایش احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران، یک پرسش اساسی در مورد ابزارها و قابلیتهای تهران در صورت رویارویی نظامی مطرح میشود. به نظر میرسد این یکی از مهمترین عوامل در محاسبات واشنگتن قبل از هرگونه اقدامی از این دست باشد. تجربه جنگ ۱۲ روزه ژوئن گذشته نشان داد که ایران از قابلیتهای قابل توجهی در زمینه موشک و پهپاد برخوردار است. با این حال، مقابله با یک ابرقدرت نظامی مانند ایالات متحده مستلزم به کارگیری تمام قابلیتهای دفاعی و تهاجمی در چارچوب یک استراتژی محاسبه شده و دقیق است. با توجه به عدم تعادل در قدرت نظامی، به نظر میرسد تهران دکترین «بازدارندگی از طریق افزایش هزینهها» را در صدر رویکرد خود قرار داده است، و بر مجموعهای از ابزارها با هدف به چالش کشیدن توانایی واشنگتن در دستیابی به اهداف استراتژیک خود و تحمیل هزینههای سنگین بر آن، تکیه کرده است.
موشکهای بالستیک و پهپادهای پیشرفته، مهمترین ارکان قدرت نظامی ایران محسوب میشوند. نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یکی از بزرگترین زرادخانههای موشکی در خاورمیانه را در اختیار دارد، که شامل هزاران موشک بالستیک با بردهای مختلف، از ۳۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلومتر، است. موشک «خرمشهر» (با برد تا ۲۰۰۰ کیلومتر) و موشک «قدر» (با برد تقریبی ۱۶۰۰ کیلومتر) توانایی حمله به اهداف زمینی و دریایی در سراسر خلیج فارس و دریای عمان و حتی پایگاههای آمریکایی در منطقه را نشان میدهند.
علاوه بر این، ایران به ناوگان بزرگی از پهپادها، از جمله مدلهایی مانند «شاهد-۱۳۶» و «ابابیل»، متکی است که قادر به انجام حملات همزمان علیه کشتیها و تأسیسات ساحلی آمریکایی هستند. گزارشها و تخصصهای نظامی نشان میدهد که این پهپادها، با وجود هزینه نسبتاً پایین، میتوانند خسارات قابل توجهی به سامانههای راداری و پدافند هوایی ناوگان دشمن وارد کنند و در نتیجه اثربخشی رویکرد جنگ نامتقارن تهران را افزایش دهند.
در همین زمینه، خبرگزاری ایرانی «تسنیم» دو روز پیش گزارش داد که ارتش ایران ۱۰۰۰ پهپاد استراتژیک برای حمله به اهداف ثابت و متحرک در دریا، هوا و زمین دریافت کرده است. این خبرگزاری توضیح داد که این پهپادها به چهار شاخه ارتش اختصاص داده شدهاند و برای مقابله با تهدیدات مدرن و با در نظر گرفتن درسهای آموخته شده از جنگ ۱۲ روزه طراحی شدهاند. شایان ذکر است که مدلهای جدید توسط متخصصان ارتش ایران با همکاری وزارت دفاع ساخته شدهاند. این پهپادها شامل چندین دسته از جمله قابلیتهای تخریبی، تهاجمی، شناسایی و جنگ الکترونیک هستند.
ارتش ایران ۱۰۰۰ پهپاد استراتژیک برای حمله به اهداف ثابت و متحرک دریافت کرده است.
علاوه بر این، در صورت تشدید تنش، ایران احتمالاً به تاکتیکهای جنگ نامتقارن در تنگه هرمز و خلیج فارس متوسل خواهد شد. نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دارای ناوگان وسیعی از شناورهای تهاجمی سریع است که تخمین زده میشود بیش از هزار شناور باشد و قادر به حمله با استفاده از موشکهای ضد کشتی، نارنجکهای راکتی و مینهای دریایی هستند. این امر به آنها اجازه میدهد تا ترافیک نفتکشها را مختل کرده و حتی کشتیهای جنگی بزرگتر را تهدید کنند. تجربه گذشته نشان میدهد که تهران بارها از تاکتیکهایی مانند کار گذاشتن مینهای مخفی و هدف قرار دادن کشتیهای تجاری به عنوان ابزار مؤثر اعمال فشار استفاده کرده است که صرفاً با هدف افزایش هزینههای اقتصادی و سیاسی برای طرف مقابل و تبدیل امنیت دریایی به یک آسیبپذیری حیاتی در هرگونه درگیری احتمالی انجام شده است.
سامانههای پدافند هوایی ایران به ترکیبی از سامانههای تولید داخل، عمدتاً «باور-۳۷۳ » و «خرداد»، در کنار سامانههای روسی، بهویژه «اس-۳۰۰»، متکی هستند. اگرچه این سامانهها پوشش نسبی در برابر حملات هوایی و موشکی ارائه میدهند، اما در صورت حمله گسترده و هماهنگ ایالات متحده، احتمالاً با چالشهای جدی روبهرو خواهند شد. با وجود این قابلیتها، ایران علاوه بر فقدان برتری کلی اطلاعاتی استراتژیک، از کمبودهای ساختاری در نیروی هوایی خود، بهویژه پیری ناوگان جنگندههایش، رنج میبرد. هرگونه حمله جامع ایالات متحده احتمالاً برای نابودی مراکز فرماندهی و کنترل، سایتهای موشکی و تأسیسات هستهای طراحی خواهد شد، که در چنین سناریویی، احتمالاً تهران را به سمت «پاسخی در مقیاس بزرگ و پرهزینه» سوق خواهد داد. به نظر میرسد که مقامات ایرانی، با درک این تهدید به عنوان یک تهدید حیاتی، ممکن است پاسخی جامع و نامحدود را انتخاب کنند. در این زمینه، تهران بارها هشدار داده است که هرگونه جنگی علیه آن میتواند به کل منطقه گسترش یابد.
در همین راستا، وبسایت خبری ایرانی «نور نیوز» گزارش داد که رزمایشهای نظامی مشترک بین ایران، روسیه و چین فردا در نزدیکی تنگه هرمز برگزار خواهد شد که همزمان با تشدید تنشهای منطقهای و تهدیدهای آمریکا علیه تهران است. این رزمایشها به صورت معمول و سالانه برگزار میشوند و نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در کنار واحدهایی از ارتش ایران در آنها شرکت دارند و برای افزایش هماهنگی عملیاتی و آمادگی نظامی طراحی شدهاند.
در نهایت، تهران از طریق ترکیبی از قابلیتهای موشکی و پهپادی، تاکتیکهای جنگ نامتقارن در حوزه دریایی و استفاده از اهرمهای منطقهای، با تهدید نظامی آمریکا مقابله میکند. هدف اصلی این رویکرد، تحمیل شکست کامل به نیروهای آمریکایی نیست، بلکه افزایش هزینههای سیاسی، اقتصادی و نظامی هرگونه حمله به سطحی است که واشنگتن را از ادامه رویارویی بازدارد. با این حال، هرگونه درگیری مستقیم با ایالات متحده میتواند به سرعت به یک بحران منطقهای تمامعیار تبدیل شود که مهار یا کنترل آن برای هر دو طرف دشوار خواهد بود.
در نهایت، تهران از طریق ترکیبی از قابلیتهای موشکی و پهپادی، تاکتیکهای جنگ نامتقارن در حوزه دریایی و استفاده از اهرمهای منطقهای، با تهدید نظامی آمریکا مقابله میکند. هدف اصلی این رویکرد، تحمیل شکست کامل به نیروهای آمریکایی نیست، بلکه افزایش هزینههای سیاسی، اقتصادی و نظامی هرگونه حمله به سطحی است که واشنگتن را از ادامه رویارویی بازدارد. با این حال، هرگونه درگیری مستقیم با ایالات متحده میتواند به سرعت به یک بحران منطقهای تمامعیار تبدیل شود که مهار یا کنترل آن برای هر دو طرف دشوار خواهد بود.