تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
دوشنبه، ۸ دی ۱۴۰۴
منبع: الاخبار
نویسنده: محمد عبدالکریم احمد
دوشنبه، ۲۹ دسامبر ۲۰۲۵
به رسمیت شناختن «ارض سومالی» توسط اسرائیل: بیایید «چهره» شاخ آفریقا را نیز تغییر دهیم
زنانی با پرچم «ارضسومالی» را در دست
به محض اینکه توجه از وقایع جاری در یمن و پیامدهای آن – آنچه که به عنوان ایجاد وضعیتی «به سبک سودان» در جنوب عربستان سعودی و در مرز با عمان پس از گسترش نیروهای تحت حمایت امارات متحده عربی در آنجا توصیف شده است – منحرف شد، آن سوی دریای سرخ جنوبی، در سومالی، شاهد تحولی به همان اندازه خطرناک بود: به رسمیت شناختن «ارضسومالی» به عنوان یک کشور مستقل توسط بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل. این تحول چشمگیر را، که دو روز پیش در یک تماس تلفنی تلویزیونی بین نتانیاهو و عبدالرحمن محمد عبداللهی، رئیس جمهور «ارضسومالی»، اعلام شد، نمیتوان از تلاشهای شتابیافته امارات و اسرائیل، تحت آنچه تاکنون چتر «غیررسمی» آمریکا بوده است، برای تغییر شکل کل چشمانداز امنیتی در دریای سرخ و شاخ آفریقا و حتی اعمال حداکثر فشار بر کشورهایی مانند عربستان سعودی و مصر با تشدید بحرانهای وجودی در پیرامون آنها جدا کرد
اسرائیل و «ارضسومالی»: زمینه مشترک
با توجه به شماری از عوامل قبلی، که شاید برجستهترین آنها میزان نفوذ اسرائیل در جنوب دریای سرخ، چه از طریق جبهه «جنگ علیه تروریسم» یا «مقابله با حوثیها» و «خطر» ایران در منطقه باشد؛ و هماهنگی کامل با واشنگتن (به ویژه در ایالت پانتلند واقع در جنوب «ارضسومالی»)، و ابوظبی که از نظر لجستیکی و نظامی در جزایر دریای سرخ واقع در جنوب و شمال باب المندب گسترش یافته است، به رسمیت شناختن «جمهوری ارضسومالی» توسط اسرائیل برای ناظران تعجبآور نبود.
شایان ذکر است که جدیدترین نمود این گسترش، رصد ماهوارهای پیشرفت کار ساختمان تأسیسات نظامی مهم امارات در جزیره زقر در مجمعالجزایر حنیش در اواسط اکتبر بود که حدود ۱۰۰ مایل در شمال بابالمندب قرار دارد.
در حالیکه این منطقه – که مساحتی حدود ۱۷۵۰۰۰ کیلومتر مربع را پوشش میدهد، و جمعیتی بالغ بر شش میلیون نفر، یا ۳۰٪ از کل جمعیت جمهوری سومالی که حدود ۲۰ میلیون نفر است، دارد – به مدت سه دهه به دنبال به رسمیت شناخته شدن بینالمللی استقلال یکجانبه خود بوده است، پس از توافقات قبلی که توسط رسانههای اسرائیلی فاش شد، آنچه را که به دنبالش بود در اسرائیل یافته است، توافقی که شامل تعیین خطوط مشخص برای همکاریهای امنیتی، نظامی و اقتصادی بین دو طرف است.
همچنین، اشاره شده است که این اقدام تل آویو پس از درخواستهای مستقیم هارگیسا (در ماه مه گذشته) از کشورهای عضو سازمان ملل متحد برای به رسمیت شناختن «ارضسومالی» به عنوان یک کشور مستقل، و آنچه رسانههای محلی منطقه در ماه اکتبر پخش کردند، مبنی بر اینکه حدود ۲۰ کشور «از جمله اسرائیل» گامهایی را برای این به رسمیت شناختن آغاز کردهاند، صورت گرفت.
«در بستر رقابت ایالات متحده-چین در شاخ آفریقا،«ارضسومالی» همچنان یک مسأله مهم باقی میماند.»
«ارضسومالی» که سواحل آن بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیلومتر از مناطق تحت کنترل جنبش انصارالله در یمن، از جمله بندر حدیده، فاصله دارد، یک پایگاه خط مقدم برای ایالات متحده و اسرائیل برای طیف وسیعی از فعالیتها، مانند جمعآوری اطلاعات، نظارت، پشتیبانی لجستیکی از طرفهای وفادار به استراتژی خود در یمن و حتی راهاندازی عملیات مستقیم، فراهم میکند. گزارشهای امنیتی اسرائیل در دانشگاه تلآویو (اواخر نوامبر) این را مشابه کاری دانستند که اسرائیل در رویارویی خود با ایران با آذربایجان انجام داد، با این تفاوت که اسرائیل در اینجا، نه «یک طرف»، بلکه دایره وسیعی از نفوذ در دریای سرخ و شاخ آفریقا را هدف قرار میدهد.
در مقابل، هارگیسا شناسایی توسط اسرائیل را به عنوان یک پیشرفت قابلتوجه در مسیر خود به سوی «استقلال» میبیند. اسرائیل از پیش در منطقه حضور دارد، و سیاستهای آن با چندین بازیگر کلیدی، چه در داخل و چه در خارج از منطقه، به ویژه اتیوپی و امارات متحده عربی، که از سال ۲۰۱۸ اتحاد محکمی را تشکیل دادهاند که در برابر چالشهای متعددی مقاومت کرده است، همسو است. این به رسمیت شناختن همچنین نشان دهنده پیشگامی در عادیسازی حضور اتیوپی و امارات است، در حالی که پروژههای مهم، به ویژه «دالان بربره» و تفاهمنامه بین اتیوپی و ارضسومالی (امضا شده در ژانویه ۲۰۲۴) را احیا میکند. علاوه بر این، به سرعت دامنه همکاری و هماهنگی امنیتی و نظامی بین این بازیگران و منطقه را گسترش میدهد.
پژواک به رسمیت شناختن در شاخ آفریقا: قطبی شدن بیشتر
پیامدهای این اقدام به رسمیت شناختن، به تهدید تجزیه یکی از بزرگترین کشورهای شاخ آفریقا، یعنی سومالی، محود نمیشود؛ بلکه به طرز خطرناکی قطبی شدن موجود در منطقه را تشدید میکند و سناریوهایی را احیا میکند که میتوانند آن منطقه را کاملاً بیثبات کنند. با توجه به منافع امنیتی و نظامی که حضور پیشبینیشده اسرائیل در «ارضسومالی» در خدمت آن است، به ویژه از نظر پیشبرد درخواست دسترسی به دریای سرخ و اعمال فشار بیسابقه بر جیبوتی و اریتره (و البته سومالی)، که بارها درخواستهای اتیوپی را رد کردهاند و آن را «اعلان جنگ» میدانند، به نظر میرسد اتیوپی بزرگترین ذینفع این اقدام اسرائیل باشد. واکنش خاموش آدیس آبابا به این اقدام تلآویو نشان دهنده پذیرش ضمنی آن است. اتیوپی که به رسمیت شناختن کامل «ارضسومالی» را «تعلیق» کرده است، همچنان به تعمیق روابط خود با این منطقه ادامه میدهد، در حالی که در حال حاضر صحبت از ارزیابی مجدد مواضع چندین کشور «آفریقایی و منطقهای» در مورد به رسمیت شناختن «ارضسومالی» به گوش میرسد، که در صدر آنها سودان جنوبی، گینه و شاید امارات متحده عربی قرار دارند که (مانند ترکیه، اتیوپی، انگلیس و تعدادی دیگر از کشورها) یک دفتر رابط در هرگیسا دارند.
اریتره، که به همراه جیبوتی، از جمله کشورهای منطقهای است که این اقدام اسرائیل و پیامدهای اقتصادی و نظامی آن، بیشترین تأثیر را بر آنها دارد، واکنش خود را به بیانیه بسیار کوتاهی که دیروز توسط وزارت اطلاعات این کشور منتشر شد، محدود کرد و این اقدام را «ترفند جدیدی» توصیف کرد. در این بیانیه آمده است: «در این بستر، جمهوری خلق چین، به ویژه، باید با توجه به شباهتهای آشکار آن با مسأله تایوان، که مدتهاست از آن دفاع میکند، مسئولیتهای اخلاقی خود را بر عهده بگیرد.» اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا این درخواست اریتره برای مداخله مستقیم چین در بحران بوده یا از طریق شورای امنیت، اما این اظهار نظر نشان میدهد که پیامدهای اقدام اسرائیل از حضور کلی چین در شاخ آفریقا دور نخواهد بود.
جیبوتی نیز به نوبه خود به فهرست امضاکنندگان بیانیهای که توسط وزارت امور خارجه مصر در محکومیت این اقدام اسرائیل حمایت شده بود، پیوست. این بیانیه در کنار ۲۰ کشور دیگر و سازمان همکاری اسلامی منتشر شد. موضع جیبوتی کاملاً با موضع رئیسجمهور آن، عمر غیله، در حمله به امارات و سیاستهای آن در آفریقا به طور کلی و تلاشهای آن برای تضعیف امنیت دریای سرخ، مطابقت داشت. این بیانیه به طور ضمنی سیاستهای اتیوپی را در همان زمینه مورد انتقاد قرار داد. علاوه بر این بیانیه، وزارت امور خارجه جیبوتی بیانیه جداگانهای صادر کرد که در آن تصمیم اسرائیل را نقض اصول حقوق بینالملل، «به ویژه اصل احترام به حاکمیت کشورها و مصونیت مرزهای شناخته شده بینالمللی» دانست. این بیانیه هشدار داد که به رسمیت شناختن یک نهاد منطقهای در قلمرو یک کشور مستقل، سابقه خطرناکی را ایجاد میکند که میتواند منطقه را بیثبات کند و به تنشهای سیاسی و امنیتی گستردهتری دامن بزند.
در حالی که «ارضسومالی» در بستر رقابت ایالات متحده- چین در شاخ آفریقا همچنان یک مسأله حیاتی است، و علیرغم اعلام دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر اینکه منطقه سومالی را (در حال حاضر) به رسمیت نمیشناسد، به نظر میرسد این اقدام با هماهنگی و تفاهم کامل بین اسرائیل و ایالات متحده انجام شده است. این هماهنگی با هدف تعمیق منافع آنها در دریای سرخ و شاخ آفریقا، با همکاری سایر طرفها، صورت گرفته است. چین نگرانی خود را در مورد این اقدام ابراز نموده، و آن را یک تهدید برای واقعیتهای جغرافیایی و جمعیتی منطقه و سابقهای خطرناک که صلح و امنیت جهانی و ناوبری دریایی در دریای سرخ را تهدید میکند، میداند. موضع پکن در روزهای آینده مورد آزمایش قرار خواهد گرفت و در تعیین موفقیت یا شکست بالن آزمایشی اسرائیل بسیار مهم خواهد بود. اگر چین در این مورد نیز سیاستی «انعطافپذیر» اتخاذ کند، این رفتار میتواند در را برای به رسمیت شناختن «ارضسومالی» توسط سایر کشورها باز کند، و روند بسیار خطرناکی را با عواقب غیرقابل پیشبینی آغاز کند.