تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
۲۶ مرداد ۱۴۰۴
منبع: بنیاد فرهنگ استراتژیک
۱۴ اوت ۲۰۲۵
روسیه مجبور خواهد بود تحت شرایط جدید در قفقاز فعالیت کند
مصاحبه با آندری آرشف، ناظر سیاسی و کارشناس «بنیاد فرهنگ استراتژیک» برای نشریه «میدان» (ایروان)
چه چیز در واشنگتن ثبت شد، آیا این یک تلاش برای بیرون راندن روسیه از قفقاز جنوبی است و آیا روسیه واقعاً قصد دارد خارج شود؟
شرکتکنندگان در مذاکرات واشنگتن بیانیه مشترکی را تصویب نمودند، باکو و ایروان متن پیمان صلح منتشر شده در روز قبل را امضا کردند، و تعدادی از اسناد بین ارمنستان-آمریکا و آذربایجان-آمریکا، از جمله درباره همکاری در بخش انرژی، امضا شد. تدارک نشست واشنگتن مدت زیادی طول کشیده بود و تا آنجا که میتوان فهمید، توافقهایی پیرامون ایجاد یک ارتباط از طریق منطقه سیونیک ارمنستان از طریق یک طرح پیچیده، که اخیراً به عنوان «مسیر ترامپ برای صلح و بهروزی بینالمللی» یا «TRIPP» شناخته شده است، حاصل شد. اتفاقاً دلیلی وجود دارد که باور کنیم عنوان کاری اولیه این طرح ارتباطاتی – بدون ذکر نام ترامپ، که به شدت به روابط عمومی شخصی و دریافت جایزه صلح نوبل برای «حفظ صلح» علاقه دارد، متفاوت بوده است.
پس از ۸ اوت، برخی ارزیابیهای احساسی از توافقات حاصل شده در واشنگتن، تا حد هیستری برخی افراد گزافهگو، در فضای اطلاعاتی روسیه شنیده شده است. در عین حال، همانطور که ماریا زاخارووا، نماینده رسمی وزارت امور خارجه روسیه گفت، «دیدار رهبران جمهوریهای قفقاز جنوبی در واشنگتن با میانجیگری طرف آمریکایی شایسته ارزیابی مثبت است.»
به نظر من، ما با روندهای عینی روبهرو هستیم، که بسیار پیشتر از دیروز آغاز شدهاند: به عنوان مثال، صحبت درباره ایده ساختمان خط لوله نفت از آذربایجان به ترکیه از طریق خاک ارمنستان از «طلوع» استقلال ارمنستان آغاز شد، اما مناقشه حلنشده قره باغ مدتهاست که مانع اجرای طرحهای بلندپروازانه شده است. با این وجود، گزینههایی برای حل مسأله اتصال قلمرو اصلی آذربایجان، نخجوان و ترکیه پیشنهاد شده است (بیایید حداقل دو نسخه از «طرح گوبل»- Goble plan) و مذاکرات مربوطه ربع قرن پیش در کیوست [فلوریدا] و جاهای دیگر را بیاد آوریم.
البته، پس از رویدادهای نظامی سالهای ۲۰۲۰-۲۰۲۳، طرفین مجبور شدند به بحث در مورد طیف وسیعی از مسائل در دستور کار روابط دوجانبه در رابطه با شرایط جدید، در بستر تقویت آشکار موقعیت آذربایجان و تغییر محسوس در توازن قدرت منطقهای، بازگردند. در حالی که روسیه درگیر یک درگیری مسلحانه طولانی مدت در اوکراین است و تحت فشار جدی تحریمها قرار دارد، مسیرهای حمل و نقل «میانبر»، مانند «دالان میانی»، که اجزای آن «مسیر حملونقل ماوراء خزر» یا «TRIPP» فوقالذکر هستند، اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
روسیه تأکید میکند که توافقنامههای ۲۰۲۰-۲۰۲۲ همچنان پابرجا هستند – این به چه معناست؟
همانطور که میدانیم، پس از مذاکرات سهجانبه ۲۰۲۰-۲۰۲۱، یک کمیسیون سهجانبه در سطح معاونان نخستوزیران روسیه، آذربایجان و ارمنستان تشکیل شد، و چندین جلسه برگزار کرد، اما بعداً باکو و ایروان گفتوگو در قالب دو جانبه را بیشتر به نفع خود دانستند. برخی از ناظران، توافقنامههای رسمی در واشنگتن در ۸ اوت را به عنوان جایگزینی نمادین برای بیانیه رهبران آذربایجان، ارمنستان و روسیه در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ تفسیر میکنند. به نظر میرسد که طرف روسی همچنان به توافقنامههای قبلی پایبند است و آماده همکاری درباره مسائل مورد علاقه متقابل است. البته، در شرایطی که انتقال اموال با انگیزه ژئوپلیتیکی در ارمنستان منتفی نیست، و باکو احتمال تعلیق تفاهمنامه تأمین سلاح برای رژیم زلنسکی را که از قبل بسیار زودگذر بوده است، اعلام خواهد کرد، با تماسهای رسمی و سایر تماسهای آشکارا تحقیرآمیز، انجام این کار بسیار دشوار خواهد بود.
یکی از موضوعات دیدار آتی پوتین و ترامپ در انکوریج، البته، اوکراین خواهد بود. آیا میتوانیم انتظار یک واکنش در قفقاز جنوبی راداشته باشیم؟ آیا ممکن است که در این بازی بزرگ، مسکو به خاطر حل وظایف اولویتدارتر برای خود، در منطقه قفقاز جنوبی امتیازهایی بدهد؟
درگیری مسلحانه طولانی مدت در قلمرو جمهوری سوسیالیستی شوروی سابق اوکراین قطعاً بر چشمانداز تعامل بین فدراسیون روسیه و همسایگان نزدیک و دور آن تأثیر میگذارد. احتمال هرگونه «مبادله» به نظر من خیلی زیاد نیست و صحبت درباره این «مبادله» یا هرگونه «معامله» گمانهزنی بیهوده است. صرف نظر از چشماندازهای توسعه اوضاع در داخل و اطراف اوکراین، ساختارهای دولتی روسیه، نهادهای «قدرت نرم» و همچنین شرکتهای بزرگ دارای منافع در قفقاز باید با واقعیتهای قفقاز که به راحتی ۱۵ یا ۲۰ سال پیش به نظر نمیرسند، سازگار شوند.
اگر توافقهای واشنگتن واقعاً اجرا شوند، چه تأثیری بر ارمنستان خواهند داشت؟
تا جایی که من میتوانم قضاوت کنم، مذاکرات در آمریکا و نتایج عملی آنها واکنش متناقضی را در ارمنستان ایجاد کرده است. از یک سو، غیرممکن است که درخواستها برای از سرگیری هرچه سریعتر ارتباطات حمل و نقل در چارچوب پروژه «چهارراه جهان» که توسط مقامات ایروان در چارچوب وسیعتر عادیسازی هرچه سریعتر روابط با آذربایجان و ترکیه ارتقاء داده میشود، نادیده گرفته شود. در عین حال، به نظر من، پرسشهایی منطقی درباره قالبها و پیامدهای احتمالی اجرای توافقهای حاصل شده مطرح میشود، که به گفته منتقدان، مقامات ارمنستان را گروگان اراده سیاسی همسایگان قویتر خود میکند.
کاملاً مشخص است که مقامات باکو، تغییرات در قانون اساسی جمهوری ارمنستان را به عنوان یک پیششرط امضای پیمان صلح تعیین میکند، و ای بار دیگر در واشنگتن تأیید شد. میتوان فرض کرد که در ماههای آینده، به ویژه با نزدیک شدن به انتخابات پارلمانی ۲۰۲۶، بحثهای پرشور و احساسات جدی پیرامون این موضوع و همچنین سایر مشکلات حاد روابط ارمنستان و آذربایجان و امنیت منطقهای وجود خواهد داشت
براساس مطالب: hraparak.am