تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
چهارشنبه، ۵ آذر ۱۴۰۴
«طرح صلح ۱۹ مادهای» جدید آمریکا-اوکراین تقریباً هیچ شباهتی به «طرح صلح ۲۸ مادهای» ندارد
هفته گذشته، ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ناگهان از «طرح صلح ۲۸ مادهای» که توسط مذاکرهکنندگان ایالات متحده و روسیه تهیه شده بود، پرده برداشت و اوکراین را تحت فشار قرار داد تا آن را تا پنجشنبه (۲۷ نوامبر) بپذیرد. با این حال، تنها چند روز بعد، پس از پایان مذاکرات ژنو، ایالات متحده و اوکراین یک «طرح صلح ۱۹ مادهای جدید» ارائه کردند.
طبق گزارشهای «فایننشال تایمز» و منابع دیگر در روز ۲۴ نوامبر، کیسلیتسا، معاون اول وزیر امور خارجه اوکراین که در مذاکرات ژنو شرکت داشت، فاش کرد که پیشنویس جدید «تقریباً هیچ شباهتی» به «طرح ۲۸ مادهای» ندارد.
او تأکید کرد: «از محتوای اصلی چیز زیادی باقی نمانده است. ما به اجماع اولیه رسیدهایم و زمینههایی را پیدا کردهایم که میتوانیم در آنها مصالحه کنیم. تصمیم درباره مسائل باقیمانده باید توسط رهبران هر دو کشور گرفته شود.»
کیسلیکا مذاکرات را «شدید و فشرده» اما «سازنده» اعلام کرد، و در پایان آن پیشنویس یک سند کاملاً اصلاحشده به دست آمد که هر دو طرف آن را «مثبت» ارزیابی کردند.
طبق گزارشها، پس از چندین ساعت مذاکره طاقتفرسا، ایالات متحده و اوکراین در مورد چندین موضوع به توافق رسیدند، اما موقتاً بحثبرانگیزترین مفاد، مانند مسئله ارضی و روابط ناتو و ایالات متحده- روسیه را کنار گذاشتند و تصمیمگیری درباره آنها را به ترامپ و زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، واگذار کردند.
کیسلیکا همچنین فاش کرد که انتظار میرود دولت ترامپ برای پیشبرد روند مذاکرات متعاقباً با مسکو گفتوگو کند.
به گزارش «رویترز»، ایالات متحده و اوکراین در بیانیهای مشترک تأیید کردند که مذاکرات روز یکشنبه ژنو، پیشنویس یک «چارچوب صلح اصلاحشده» را تهیه کرده است، اما این بیانیه جزئیات خاصی را فاش نکرد.
زلنسکی در یک سخنرانی ویدیویی در همان شب گفت که تیم مذاکرهکننده اوکراینی پیشنهاد خود را پیرامون پیشنویس جدید، که شامل شرایط «معقول» است، تکمیل کرده است. او افزود که او مستقیماً با ترامپ در مورد مسائل حساس صحبت خواهد کرد.
در همین حال، ترامپ در «Truth Social» پیامی منتشر کرد و به پیشرفت جدید در مذاکرات اشاره نمود. او نوشت: «آیا واقعاً ممکن است که مذاکرات صلح روسیه و اوکراین پیشرفت قابل توجهی داشته باشد؟؟؟ دیدن، باور کردن است، اما شاید واقعاً اتفاق خوبی در حال رخ دادن باشد.»
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، بعداً افزود که اگرچه اختلافات کمی باقی مانده است، اما او «مطمئن است که این مسائل را میتوان حل کرد.»
وی افزود ترامپ امیدوار است هر چه سریعتر به توافق برسد، اما در حال حاضر هیچ برنامهای برای دیدار بین روسای جمهور آمریکا و اوکراین وجود ندارد. به گفته منابع، زلنسکی ممکن است اوایل این هفته به آمریکا سفر کند تا در مورد نکات اصلی اختلاف در پیشنویس توافق با ترامپ صحبت کند.
کرملین روز دوشنبه به پیشنویس لایحه جدید آمریکا و اوکراین پاسخ داد و گفت که هنوز آن را ندیده یا در مورد آن توضیحی دریافت نکرده است.
در ۲۳ نوامبر، به وقت محلی، هیئتهایی از ایالات متحده، اوکراین و کشورهای اروپایی در ژنو، سوئیس، مذاکراتی را برای بحث پیرامون طرح جدید «۲۸ مادهای» پیشنهادی ایالات متحده برای پایان دادن به درگیری روسیه-اوکراین برگزار کردند.
به گزارش «فایننشال تایم»ز، هیئت اوکراینی در مذاکرات به ریاست یرماک، دستیار نزدیک زلنسکی، رئیس دفتر ریاست جمهوری، و عمروف، دبیر شورای امنیت و دفاع ملی، و با کمک کیسلیتسا و چندین افسر نظامی و مقام اطلاعاتی، حضور داشتند. هیئت آمریکایی شامل روبیو، وزیر امور خارجه، دریسکول، وزیر ارتش، استیو ویتکوف، فرستاده ویژه ترامپ در خاورمیانه و جرد کوشنر، داماد ترامپ بود. در این گزارش آمده است که مشارکت کوشنر در ابتدا مقامات اوکراینی را شگفت زده کرد.
کیسلیکا از هیئت آمریکایی به نیکی یاد کرد و آنها را «متمرکز و دقیق، مایل به گوش دادن به موضع اوکراین و پذیرش پیشنهادات» توصیف کرد و افزود: «تقریباً همه پیشنهادات ما مورد توجه قرار گرفت.» او به ویژه از روبیو، دریسکول و کوشنر به خاطر «مشارکت سازندهشان» تمجید کرد و تأکید کرد که «آنها هرگز از بحث در مورد هیچ موضوعی امتناع نکردند و همه شرایط با دقت مورد مذاکره قرار گرفت.»
با این حال، او همچنین فاش کرد که مذاکرات مثمر ثمر نبود: فضای ژنو در صبح یکشنبه «بسیار پرتنش» بود و طرف آمریکایی به دلیل درز رسانهای در روزهای منتهی به جلسه و جنجال پیرامون منشأ پیشنویس اول، ناخشنود بود.
«اوضاع در چند ساعت اول… به سختی قابل پیشبینی بود»، فقط پس از آنکه یرماک و طرف آمریکایی تقریباً دو ساعت برای آرام کردن اوضاع با هم ارتباط برقرار کردند، مذاکرات دوباره به مسیر خود بازگشت، «و ما سرانجام توانستیم برای شروع گفتگوی اساسی به محل اقامت هیئت نمایندگی ایالات متحده برویم.»
کیسلیکا توضیح داد که مذاکرات طولانی صبح به طرف اوکراینی اجازه داد تا نگرانیها و خواستههای خود را به طور کامل بیان کند. پس از یک استراحت کوتاه، هر دو طرف «طرح ۲۸ مادهای» را با جزئیات بررسی کردند.
به گفته او، به نظر میرسد ایالات متحده مایل است بندی را که در پیشنویس اولیه آمده بود و «تعداد ارتش اوکراین به ۶۰۰۰۰۰ نفر محدود میشود» حذف کند.
کیسلیکا گفت: «مذاکرهکنندگان آمریکایی با دقت به استدلالهای ما گوش دادند و موافقت کردند که آنها را در نظر بگیرند. آنها موافقت کردند که صرف نظر از اینکه چه کسی پیشنویس اولیه را تهیه کرده است، بندهای مربوط به تعداد نیروهای اوکراینی دیگر مورد بحث نباشد و ترتیبات مربوط به ارتش توسط دو ارتش مورد مذاکره بیشتر قرار گیرد.»
طرف اوکراینی همچنین اظهار داشت که هیئت نمایندگی «هیچ حقی» برای تصمیمگیری در مورد مسائل ارضی، به ویژه بندهای مربوط به واگذاری زمین که در پیشنویس اولیه ذکر شده است، ندارد. طبق قانون اساسی اوکراین، چنین مسائل مهمی نیاز به همهپرسی ملی دارد.
علاوه بر این، بندی که در پیشنویس اولیه «عفو کامل برای جنایات جنگی» را اعطا میکرد، به «پاسخگویی به خواستههای قربانیان جنگ» اصلاح شده است.
کیسلیکا تأکید کرد که «دستاورد اساسی» نشست ژنو «حفظ یک مشارکت و کانال گفتگوی پایدار بین ایالات متحده و اوکراین» بوده است.
او گفت: «علیرغم هیاهوی رسانهای و جنجال رسانههای اجتماعی، هر دو طرف نشان دادهاند که این مشارکت به اندازه کافی قوی است تا راهحلهای عملی برای رهبران هر دو کشور ایجاد کند.»
وی افزود: «ما در دفتر مرکزی نتفلیکس ننشستهایم و فیلمنامه نمینویسیم و به دنبال نامزدی اسکار نیستیم. ما نباید تحت تأثیر احساسات یا هیاهو قرار بگیریم، بلکه باید مسئولیت بپذیریم و با پیچیدگی موضوع روبهرو شویم.»
در همان روز، نمایندگانی از متحدین اروپایی مانند انگلیس، فرانسه، آلمان و ایتالیا، و همچنین نهادهای اتحادیه اروپا به مذاکرات جداگانه پیوستند. کیسلیکا فاش کرد که پیش از مذاکرات با ایالات متحده، اوکراین به طور خصوصی با مشاوران امنیتی کشورهای مختلف اروپایی برای هماهنگی مواضع و روشن کردن اولویتهای مشترک ارتباط برقرار کرده بود.
رسانههای انگلیسی گزارش میدهند که متحدین اروپایی اوکراین با احتیاط از مذاکرات ایالات متحده و اوکراین استقبال کردهاند.
روز دوشنبه، به وقت محلی، اجلاس اتحادیه اروپا-اتحادیه آفریقا در لوآندا، آنگولا، یک جلسه ویژه برای بحث در مورد مسأله اوکراین برگزار کرد. مرتس، صدراعظم آلمان گفت ترامپ برای تدوین مشترک یک طرح صلح، «که دقیقاً همان نقطه عطفی است که دیروز در ژنو توسط نمایندگان اوکراین، ایالات متحده و کشورهای عضو اتحادیه اروپا به دست آمد» ابراز آمادگی کرده است. وی تأکید کرد که «صلح در اوکراین یک شبه بدست نمیآید.»
دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، قاطعانه اظهار داشت که هیچ توافقی نباید اوکراین یا اروپا را تضعیف کند. «این موضوع حساسی است؛ هیچکس نمیخواهد ایالات متحده و رئیسجمهور ترامپ از روند حمایت از ما خارج شوند.»
همین چند روز پیش، توسک در رسانههای اجتماعی آشکارا نارضایتی خود را از «طرح ۲۸ مادهای» ابراز کرده بود. او در شبکههای اجتماعی با گلایه نوشت: «قبل از شروع کار، بهتر است بفهمید چه کسی این طرح را نوشته و کجا نوشته شده است.»
این طرح که مخفیانه توسط دولت ترامپ تبلیغ میشد، پیش از این به دلیل «جانبداری قابل توجه نسبت به روسیه» جنجال بزرگی به پا کرده بود. طبق گزارش رسانههای خارجی، «طرح ۲۸ مادهای» چهار حوزه اصلی را در بر میگیرد: صلح و امنیت در اوکراین، امنیت اروپا و روابط ایالات متحده- روسیه و ایالات متحده- اوکراین. دولت ترامپ در حال حاضر در این مورد مذاکراتی را با روسیه آغاز کرده است.
طبق اطلاعات فاششده، این طرح خواستار آن است که اوکراین از شرق دونباس دست بکشد، ارتش خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهد و برخی از سلاحها و تجهیزات را واگذار کند، روند پیوستن خود به ناتو را به حالت تعلیق درآورد و تصریح میکند که نیروهای خارجی نمیتوانند در اوکراین مستقر شوند، کمکهای نظامی ایالات متحده به اوکراین قطع خواهد شد و هواپیماهای دیپلماتیک خارجی از فرود در اوکراین منع میشوند. زبان روسی به عنوان زبان رسمی اوکراین تعیین میشود و کلیسای ارتدکس روسیه در سرزمینهای تحت کنترل روسیه جایگاه رسمی پیدا خواهد کرد.
این طرح با مخالفت جمعی اوکراین، کشورهای اروپایی و حتی برخی از جمهوریخواهان در ایالات متحده روبرو شده است. اتحادیه اروپا و اوکراین تقریباً کنار گذاشته شدند.
نسخهای که توسط «رویترز» بررسی شده است نشان میدهد که متحدین اروپایی اوکراین پیشنهاد متقابلی را تهیه کردهاند که از آتشبس در امتداد جبهه فعلی حمایت میکند و مسائل ارضی را به بعد موکول میکند و آمریکا به اوکراین «تضمینهای امنیتی سبک- ناتو» میدهد.
موضع روسیه روشن بود: این کشور از «طرح ۲۸ مادهای» به عنوان «مبنای بالقوه برای توافق» یاد کرد، اما صریحاً نسخه اروپایی را رد کرد. یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی کرملین، صریحاً اظهار داشت: «پیشنهاد اروپایی در نگاه اول کاملاً غیرسازنده به نظر میرسد و برای ما غیرقابل اجرا است.»
اظهارات متناقضی در ایالات متحده در مورد ریشههای «طرح ۲۸ مادهای» منتشر شده است. در ۲۲ نوامبر، به وقت محلی، سناتور آمریکایی مایک راوندز، جمهوریخواه اهل داکوتای جنوبی، در یک مجمع امنیتی در کانادا اظهار داشت که روبیو به گروهی از اعضای کنگره گفته است که پیشنویس طرح صلح، پیشنهاد روسیه است، نه سیاست ایالات متحده. «این نه پیشنهاد ما نیست، و نه طرح صلح ما است.»
با این حال، روبیو بعداً در «ایکس» نوشت طرح صلح توسط ایالات متحده تهیه شده و «با هدف ارائه چارچوبی قوی برای مذاکرات جاری» است. او همچنین محتاطانه افزود: «این طرح بر اساس نظرات روسیه و همچنین نظرات اوکراین، چه در گذشته و چه در حال انجام، تهیه شده است.»
پس از مذاکرات ژنو، روبیو آنها را «پربارترین و معنادارترین مذاکرات تا به امروز» توصیف کرد. او اظهار داشت که نارضایتی ترامپ از اوکراین کاهش یافته و از پیشرفت «خشنود» است.
اما درست زمانی که مذاکرات ایالات متحده و اوکراین در حال انجام بود، ترامپ توجه خود را به اوکراین و اروپا معطوف کرد و آنها را به دلیل «عدم موفقیت در ایجاد آتشبس» مورد انتقاد قرار داد. یک مقام اروپایی اذعان کرد که اوضاع در دولت ترامپ «آشفته» شده است.