تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: صدای مخالف
نویسنده: کیم پترسن
۲۲ مه ۲۰۲۵
فلسطین و وجدان چین
«بسیاری از مردم در سراسر جهان این پرسش بسیار جدی را مطرح میکنند: چرا کشورهای بریکس، و به ویژه چرا روسیه و چین، به نمایندگی از فلسطین و برای دفاع از فلسطین، بیش از آنچه که انجام میدهند، کاری نمیکنند. این یک پرسش بسیار جدی است، و روسیه و چین به آن نمیپردازند. ما باید در مورد آن رک و راست باشیم، درست؟ تنها کسانی که واقعاً کاری انجام میدهند، بار دیگر، حوثیها در یمن هستند. قهرمانان کل سیاره.» (پپه اسکوبار، روزنامهنگار و تحلیلگر ژئوپلیتیک، در یک مصاحبه در یوتیوب با دنی هایفونگ، که به صورت زنده در ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۴ (تقریباً از ساعت ۱۸:۱۶ تا ۱۸:۵۴) پخش شد).
احساساتی که اسکوبار بیان کرد، پیش از این توسط رندی شیلدز، نویسنده، با من در میان گذاشته شده بود:
«… اگر قرار است کل کاری که روسیه و چین انجام دهند، حرف زدن باشد، میتوانند با صحبت درباره راهحل یک-دولت شروع کنند. آنها میتوانند به اوضاع فوریت بدهند. آنها میتوانند به عباس و دیکتاتورهای خانوادگی خلیج فارس بفهمانند که وضع موجود غیرقابل قبول است. آنها میتوانند حقیقت را به جهان بگویند که «راهحل دو دولت» غیرممکن است و فقط تاکتیک به تأخیر انداختن از سوی اسرائیل بوده است. آنها حتی میتوانند اعلام کنند که فلسطین در حال بررسی عضویت در بریکس است… آنها میتوانند هرگونه تجارتی را که با اسرائیل دارند و روابط دیپلماتیک خود را با اسرائیل قطع کنند، سفرا را فرابخوانند و غیره…»
گادفری رابرتز، نویسنده کتاب «چرا چین جهان را رهبری میکند؟»، در اول مه ۲۰۲۵ در «شی مهربان؟: سرنوشت بدترین دشمن چین در دست شی جینپینگ است»، نظر خود را درباره چین و فلسطین بیان کرد:
«پکن به دنبال یک شکار بسیار بزرگتر از تعرفهها، آزادسازی فلسطین است. چین، قدیمیترین و وفادارترین دوست فلسطین، برای نسلها جنون نسلکشانه آمریکا را تحمل کرده و اکنون ابزارهای پایان دادن به بدبختی مشترکشان را دارد… امسال، شاهد مهمترین وقایع از زمان جنگ جهانی دوم خواهیم بود. رهبری جهانی به آسیا باز خواهد گشت، آمریکا وارد دوران پسا-امپراتوری خود خواهد شد، فلسطین آزاد و مستقل خواهد شد، و صهیونیستها به اوکراین، جایی که از آن آمدند، بازخواهند گشت.»
شیلدز تردید دارد:
«هیچ مدرکی دال بر تأیید گفتههای [رابرتز] وجود ندارد. روسیه و چین همچنان روابط تجاری و دیپلماتیک خود را با یک دولت آپارتاید نسلکش که به صورت زنده و شبانهروزی نسلکشی میکند، حفظ کردهاند.»
چین یک بازی طولانی مدت را در پیش گرفته است. شواهد زیادی از پیشرفتهای چین در علم، فناوری، زنجیرههای تأمین، تولید، هنر و غیره وجود دارد. پرسش این است که آیا چین (و روسیه) با حمایت اخلاقی شایسته یک اقتصاد پیشرو جهانی از این بحران عبور خواهند کرد؟
حزب کمونیست چین با دستیابی به یک جامعه شیائوکانگ (نسبتاً مرفه) در سال ۲۰۲۱، گامهای بلندی برای مردم خود برداشته است. چین با حرکت به پیش، گونگ تونگ فویو (رفاه عمومی)- جامعهای مبتنی بر برابری اجتماعی و برابری اقتصادی- را هدف قرار میدهد.
در مسیر گونگتونگ فویو، برنامه پنج ساله بعدی حزب کمونیست چین «هدف اساسی تحقق نوسازی سوسیالیستی، با هدف ساختن یک کشور بزرگ و پیشبرد تجدید حیات ملی» را در دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ هدف قرار داده است. ظهور چین همچنین به نفع جهان است زیرا به دنبال روابط صلحآمیز برد-برد است. شی جینپینگ، رئیس جمهور، گفت: « چین مدتها پیش رسماً به جهان اعلام کرد که به دنبال کردن توسعه صلحآمیز متعهد است.»[۱]
این تعهد به دنبال کردن توسعه صلحآمیز اخیراً به دلیل ترتیبات تجاری چین مرتبط با اشغال فلسطین توسط اسرائیل، که به سختی میتوان آن را از طرف فلسطینی (یا هر طرف مبتنی بر اخلاق) به عنوان توسعه صلحآمیز تعبیر کرد، زیر سوال رفته است.
حمایت چین از فلسطین
حمایت چین از حقوق بشر و سرزمینی فلسطینیها به زمان مائو تسهتونگ بازمیگردد. چینِ مائو از جنبشهای ضد امپریالیستی و آزادیبخش ملی در سراسر جهان حمایت میکرد؛ این حمایت شامل حمایت از آرمان فلسطین نیز میشد. در ماه مه ۱۹۶۵، سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) در دفتری در پکن مستقر شد و از امتیازات و مصونیت دیپلماتیک برخوردار گردید. مائو در دیدار با هیئت نمایندگی ساف در سال ۱۹۶۵ گفت: «امپریالیسم از چین و اعراب میترسد. اسرائیل و فورموسا پایگاههای امپریالیسم در آسیا هستند. شما دروازه جلویی قاره بزرگ هستید و ما پشت دروازه.»[۲]
پس از مائو، در ۲۰ نوامبر ۱۹۸۸، چین رسماً دولت فلسطین را به رسمیت شناخت و بین دو کشور روابط دیپلماتیک رسمی برقرار کرد. در ۳۱ دسامبر همان سال، دفتر سازمان آزادیبخش فلسطین در پکن به سفارت کشور فلسطین در چین ارتقا یافت و رئیس آن به عنوان سفیر کشور فلسطین در چین منصوب شد.
با این حال، چین سابقه ناهمواری در حمایت از آرمان فلسطین و مخالفت با صهیونیسم دارد.[۳]
خیراً، در دادگاه بینالمللی دادگستری (ICJ) اخیراً، در ۲۲ فوریه ۲۰۲۴، ما شینمین، مدیر کل بخش معاهدات و حقوق» وزارت امور خارجه چین، «به صراحت اظهار داشت»:
«منازعه فلسطین و اسرائیل ناشی از اشغال طولانی مدت سرزمین فلسطین توسط اسرائیل و ظلم دیرینه اسرائیل به مردم فلسطین است. مردم فلسطین علیه ظلم اسرائیل مبارزه میکنند و مبارزه آنها برای تکمیل تأسیس یک کشور مستقل در سرزمین اشغالی اساساً اقداماتی برای احیای حقوق مشروع آنهاست.»[۴]
علاوه بر این،
ما با استناد به مواد متعدد قوانین بینالمللی، ادعا میکند که «مبارزه مردم برای آزادی و حق تعیین سرنوشت خویش، از جمله مبارزه مسلحانه علیه استعمار، اشغال، تجاوز، سلطه علیه نیروهای خارجی، نباید اقدامات تروریستی تلقی شود» و «مبارزه مسلحانه در این زمینه از اقدامات تروریستی متمایز است. این مبارزه ریشه در حقوق بینالملل دارد. این تمایز توسط چندین کنوانسیون بینالمللی به رسمیت شناخته شده است.» او همچنین اعلام میکند: «در راستای حق تعیین سرنوشت خویش، استفاده از قهر توسط مردم فلسطین برای مقاومت در برابر ظلم خارجی و تکمیل تأسیس یک کشور مستقل، حقی غیرقابل انکار و دارای پایه و اساس محکم در حقوق بینالملل است.»[۵]
در خصوص بررسیهای دیوان بینالمللی دادگستری در مورد اتهام نسلکشی توسط دولت اسرائیل، چین از نقش دیوان بینالمللی دادگستری در حمایت از عدالت و حقوق بینالملل حمایت میکند و خواستار آتشبس فوری در فلسطین، کمکهای بشردوستانه و راهحل دو دولتی برای دستیابی به صلح پایدار در منطقه است.
در ۱۴ آوریل ۲۰۲۵، روزنامه «تایمز آو ایندیا» گزارش داد که روسیه و چین از اسرائیل به خاطر تبدیل کمکهای بشردوستانه به غزه به «ابزاری برای جنگ» انتقاد کردند. واسیلی نبنزیا، نماینده روسیه در سازمان ملل، ادعا کرد که اسرائیل در تلاش است تا سازمان ملل را به همدست خود در جنگ غزه تبدیل کند. این اظهار نظر توسط فو کونگ، نماینده چین، نیز تکرار شد.
همانطور که شیلدز و بسیاری دیگر اشاره میکنند، اینها فقط حرفهای اضافی است.
چین در فلسطین اشغالی چه میکند؟
اما وضعیت در قبال فلسطین به طور قطع شومتر به نظر میرسد.
رزان شاومره، محقق فلسطینی به سیاست خارجی چین در خاورمیانه علاقهمند است. او چوب لای چرخ نیت خیر چین در حمایت از مقاومت و خودمختاری فلسطین در سرزمینهایش گذاشته است. شاومره مقالهای با عنوان «چگونه چین بیسروصدا به طرح شهرکسازی اسرائیل کمک میکند» برای «میدل ایست آی» نوشت که در آن او متهم میکند: «به دور از لفاظیهای متکبرانه پکن درباره دفاع از فلسطینیها، شرکتهای چینی به حفظ شهرکهای غیرقانونی کمک میکنند.» با وجود اینکه چین از قطعنامه ۳۳۷۹ مجمع عمومی سازمان ملل متحد که در سال ۱۹۷۵ صهیونیسم را به عنوان «شکلی از نژادپرستی و تبعیض نژادی» تعریف کرده بود، حمایت کرده است، شاومره نمونههای متعددی از حمایت چین از صهیونیسم را ارائه میدهد.
● شرکت «راهکارهای کشاورزی آداما»، یک شرکت سابق اسرائیلی که اکنون کاملاً متعلق به شرکت دولتی چینی «شرکت ملی مواد شیمیایی چین» (ChemChina) است، مستقیماً «با تخریب نظامی معیشت فلسطینیها مرتبط است».
● این یک استثناء نیست. شاومره مینویسد: «در سالهای اخیر، چندین شرکت دولتی چینی، به همراه سایر شرکتهای خصوصی چینی، به طور مستقیم یا غیرمستقیم در شهرکهای اسرائیلی یا شرکتهای فعال در آنها سرمایهگذاری کردهاند. به عنوان مثال، شرکت تنوا، یک تولیدکننده بزرگ مواد غذایی اسرائیلی که در شهرکهای غیرقانونی فعالیت میکند را در نظر بگیرید. با وجود درخواستهای بینالمللی برای تحریم این شرکت، شرکت دولتی چینی Bright Food در سال ۲۰۱۴، ۵۶ درصد از سهام تنوا را به دست آورد. در سال ۲۰۲۱، تنوا در مناقصهای برای اداره ۲۲ «خطوط حمل و نقل عمومی که به ۱۶ شهرک در ماته یهودا خدماترسانی میکنند – همه در زمینهای اشغالی در اورشلیم شرقی و کرانه باختری ساخته شدهاند – برنده شد. اینها فقط اتوبوس نیستند؛ آنها زیرساختهایی هستند که از تثبیت استعماری پشتیبانی میکنند و زندگی شهرکنشینان را آسانتر و دائمیتر میکنند.»
شاومره در مقالهای که پیش از این منتشر کرده بود، نتیجه گرفته بود: «عدم جانبداری ادعایی چین، حقوق فلسطینیها را تضعیف میکند.»[۶]
من هیچ واکنش رسمی از سوی چین به گزارشهای مربوط به همدستی در سلب مالکیت فلسطینیها توسط یهودیان اسرائیلی ندیدهام. آنچه در ۱۷ مه ۲۰۲۵ منتشر شد، یک ویدیوی یوتیوب با عنوان «حقیقت تکاندهنده پشت کمکهای چین به غزه | ۶۰۰۰۰ خانواده نجات یافتند» بود که ادعا میکرد: «اما یک چیز واضح است، چین دیگر به یک ناظر منفعل بودن در امور خاورمیانه راضی نیست.» دو ماه قبل، روزنامه «ایندین اکسپرس» ویدیویی را پخش کرد که نشان میداد چین اولین محموله ۶۰۰۰۰ بسته کمکهای بشردوستانه خود را از طریق اردن برای فلسطینیهای غزه ارسال کرده است.
آیا احساس گناه ناشی از همدستی در نسلکشی و سلب مالکیت از فلسطینیهای بومی میتواند با ارسال بستههای کمکی، روح چینیها را تسلی دهد؟
شی جینپینگ درباره اسرائیل و فلسطین
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در سخنرانی خود در ۵ ژوئن ۲۰۱۴ از «صدها سال صلح و همکاری، گشودگی و شمول، یادگیری متقابل و منافع متقابل» بین مردم چین و اعراب سخن گفت. «ما وعده حمایت از آرمان مردم فلسطین را که چین ۶۰ سال پیش در کنفرانس باندونگ به کشورهای عربی داد، فراموش نخواهیم کرد.»[۷] [تأکید اضافه شده است]
مائو شالوده برخورد چین با فلسطینیها را بنا نهاد. شی جینپینگ در بخشی از سمپوزیوم بزرگداشت صد و بیستمین سالگرد تولد مائو، در یک سخنرانی با عنوان «روح پایدار اندیشه مائو تسهتونگ را ادامه دهید» از مائو تقلید کرد: «ما طرفدار راهحلهای مسالمتآمیز برای اختلافات بینالمللی هستیم، با همه اشکال هژمونی و سیاست قدرت مخالفیم، و هرگز به دنبال هژمونی یا توسعهطلبی نیستیم.»[۸]
وجدان چین
چین مهم است. تعهد آن به توسعه صلحآمیز و دیپلماسی ستودنی است، و در تضاد کامل با زورگوییها و جنگطلبیهای گزاف بلوک ایالات متحده و ناتو قرار دارد. چین به رفاه همه شهروندان خود اهمیت میدهد؛ به دنبال روابط برد-برد، نه درگیریهای برد-باخت غرب سرمایهداری، با سایر کشورها است. به این ترتیب، چین به تجسم آن انتزاع دستنیافتنی، وهمآلود، گذرا، آزاردهنده و آرزومندانه به نام امید – امیدی که اغلب به ناامیدی تلخ منجر میشود – محتوا و باورپذیری میبخشد.
من قبلاً از شنیدن خبر درگیر بودن چین در یک وضعیت ناخوشایند ناامید شده بودم. چند سال پیش، به مقالهای برخوردم که از یک شرکت بزرگ ماهیگیری تُن ماهی چینی به نام «Dalian Ocean Fishing» به دلیل بدرفتاری با کارگران خارجی، کارگرانی که بیمار میشدند، فوت میکردند، مورد آزار و اذیت قرار میگرفتند، غذای نامناسب، ساعات کاری بیش از حد و عدم پرداخت حقوق، به شدت انتقاد میکرد.
من پیرامون وضعیت تحقیق کردم و پی بردم که یک شرکت خصوصی متقلب، صید خود را به یک شرکت ژاپنی، میتسوبیشی، میفروشد. با این وجود، این موضوع چین را از مخمصه رها نمیکند. بینقص بودن انتظار نمیرود، اما نحوه تجارت شرکتهای خصوصی دارای مجوز چینی در داخل و خارج از کشور، به کشور مبدا نیز بازتاب مییابد.
اگرچه فراتر از محدوده مقالهی حاضر است، بررسی عمیقتر نقش دولت چین در قبال سرمایه خصوصی در روابط خارجی چین نیاز به توضیح دارد. برد- برد دقیقاً به چه معناست؟
در حالی که شرکتهای دولتی آشکارا در امتداد سیاست چین قرار دارند، چگونگی مدیریت – یا عدم مدیریت – رفتار شرکتهای خصوصی یا نیمه دولتی چین در خارج از کشور، به ویژه در مناطق مورد مناقشه یا حساس از نظر اخلاقی، از وجدان یک ملت سخن میگوید.
به ویژه نگرانکننده، مورد شرکتهای دولتی چینی است که برای یک اشغالگر در سرزمین اشغالی تجارت میکنند. این موضوع زمانی از نظر اخلاقی تشدید میشود که در نظر گرفته شود اشغالگر، اسرائیل، به دلیل ارتکاب نسلکشی تحت بررسی دادگاه جهانی قرار دارد. نسلکشی عملی است که کشورهای اخلاقمدار قاطعانه آن را محکوم میکنند. علاوه بر این، کشورهای اخلاقمدار اقداماتی را برای فاصلهگذاری عمومی دولت خود از چنین نابکاری انجام خواهند داد تا زمانی که صادقانه از جنایت خود علیه بشریت توبه کند. کشورهای بسیار اخلاقمدار – به عنوان مثال، یمن – برای پایان دادن به چنین جنایات ذهشتناگی فداکاری خواهند کرد.
ت. پ. ویلکینسون، پروفسور و نویسنده ، یک ناظر دقیق چین، اظهار داشت: «عدم دخالت، اصل برتر چین است – تجارت در اولویت قرار دارد. اگر اخلاقیاتی وجود داشته باشد، فقط برای چین اعمال میشود.»
چین در فرهنگ و سیاست سایر ملتها دخالت نمیکند. این قابل درک است. با این وجود، افراد اخلاقمدار نمیخواهند ببینند که کشورشان یا هر کشور دیگری در خشونت علیه سایر ملتهای جهان درگیر شود. و افراد اخلاقمدار نمیخواهند ببینند که کشورشان به خشونت توسط کشور دیگری، که در دفاع از خود نیست، دامن میزند. دولتهای دستنشانده در کانادا، اقیانوسیه و اروپا به دلیل اتحاد با بازیگران شرور پشیماننشدهای مانند ایالات متحده و اسرائیل، درخور تحقیرند.
چین به عنوان یک ابرقدرت در حال ظهور، به طور فزایندهای به خاطر تعهد و ارائه روابط صلحآمیز و برد-برد با سایر کشورها، احترام کسب کرده است. این باید در همه سطوح باشد. چین اکنون با اتهامات جدی روبهرو است، و باید درباره آنچه شرکتهای آن در فلسطین اشغالی انجام میدهند، شفافسازی کند. نمیتوان انتظار داشت که رهبر سیاسی یک کشور از تمام عملکردهای جاری یک کشور، چه در داخل و چه در خارج، به ویژه در یک کشور عظیم ۱.۴ میلیارد نفری که به سرعت در حال رشد است، آگاه و بهروز باشد. با این حال، وقتی حقایق ننگین آشکار میشوند، یک رهبر باید رهبری کند. از نظر اخلاقی، وظیفه رئیس جمهور شی جینپینگ است که با هرگونه دخالت چین در امور تجاری ننگین یا جنایات علیه بشریت، صریح و سریع برخورد کند.
اقدام معنیدار چگونه خواهد بود؟
اگر تأیید شود که شرکتهای چینی به طور غیرقانونی در سرزمینهای اشغالی فلسطین فعالیت میکنند، من معتقدم که عذرخواهی رسمی و عمومی چین، همچنین توقف فوری فعالیتهای چین در جایی که زمانی به عنوان فلسطین تحت قیمومیت شناخته میشد، و بازگرداندن داراییهای چین در فلسطین تحت قیمومیت به مقامات فلسطینی، ضروری است. اما این بر عهده فلسطینیها است که تصمیم بگیرند چه اقدامی از سوی چین مناسب خواهد بود.
شخص ممکن است بپرسد چرا چنین کفارهای از کاناداییها، آمریکاییها و اروپاییهای ذینفع در فلسطینِ تحت قیمومیت مطالبه نمیشود؟ این مطالبه میشود و باید هم مطالبه شود، اما دولتهای غربی در حمایت از استعمار، امپریالیسم و نژادپرستی در خارج از کشور بیشرمانه عمل کردهاند. این موضوع، ماهیت و وجدان دولتهای غربی را نشان میدهد که خیلی سریع و مغرضانه چین را به نسلکشی در سینکیانگ متهم کردند، اما از اذعان به نسلکشیِ انکارناپذیر در فلسطین اکراه دارند. از سوی دیگر، چین از سوی بسیاری از مردم جهان به مثابه یک سر و گردن بالاتر از دولتهای غربی دیده میشود.
رئالیسم ژئوپلیتیک در مقابل ایدهآلیسم اخلاقی
مقاله حاضر در حالی که به محدودیتهای رئالپولیتیک کنونی که چین در ایجاد توازن در روابط با اسرائیل، ایالات متحده، کشورهای عربی و سایر نقاط جهان با آن مواجه است اذعان دارد، اولویت مسئولیت اخلاقی را مطرح میکند. اخلاق چیزی است که قانون جنگلِ «سگ سگ را میخورد» سرمایهداری را از سوسیالیسم متمایز میسازد، و سوسیالیسم با ویژگیهای چینی چیزی است که توسط چین اجرا میشود.
از این رو، یک حسابرسی اخلاقی بیچون و چرا از اقدامات چین در فلسطین اشغالی ضروری است. بنابراین، برای حفظ جایگاه والای خود، چین باید از طریق فعالیتهای اقتصادی اخلاقمحور در داخل و خارج از کشور، همانطور که در روابط برد-برد بکار برده میشود، اعتماد مردم را جلب و حفظ کند. در یک جهان واقعاً چندقطبی، قدرت نه تنها باید به طور عادلانهتری توزیع شود، بلکه استانداردهای اخلاقی مشترک نیز باید ارتقا یابند.
این قطعاً یک رابطه برد-برد نیست زمانی که فلسطینیها در معرض گرسنگی، تحقیر، قتل، بمباران، سرقت سرزمین، و بیآبرویی دادگاه جهانی قرار میگیرند که گویی ابدیت را صرف متوقف کردن جنایتی میکند که نیازمند اقدام فوری است: نسلکشی. اینکه شرکتهای چینی از یک نسلکشی سود ببرند، لکهای بر چین خواهد زد که به سختی میتوان آن را پاک کرد.
اگر چین آرزوی رهبری واقعی جهانی را دارد، در اینصورت باید نه تنها در توسعه و دیپلماسی، بلکه در وجدان نیز پیشرو باشد.
پینویسها