تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: ارهان نالچاجی
شنبه، ۲۹ مارس ۲۰۲۵
یک قرن پلشتی: ایالات متحده و پاناما
در حالیکه بحران چند بعدی نظام در کشور ما ادامه دارد، اجازه بدهید این هفته پاناما را مورد بررسی قرار دهیم. زیرا پاناما یکی از جغرافیاهایی است که به بحران عمومی جهان امپریالیستی اشاره دارد.
رقابت امپریالیستی به بحرانهای سرمایهداری اضافه شد- تغییرات اقلیمی ایجاد شده بوسیله سرمایهداری، خطر جنگ، شما نام ببرید، این داستان همه را در بر دارد.
همانطور که میدانید ترامپ به محض روی کار آمدن، پاناما را، همراه با گرینلند و اوکراین در فهرست اولویتهای خود قرار داد و گفت: «ما کانال پاناما را به شما ندادیم تا آن را به چین بدهید؛ ما آنرا پس خواهیم گرفت.»
اگر کشوری که آبراههای استراتژیک دارد تحت سلطه امپریالیسم در جهان قرار بگیرد، دردسرهای زیادی برایش بوجود خواهد آمد. پاناما یکی از این کشورهای شوربخت است. خوب میبود اگر این «صد سال تنهایی» بود، اما پاناما به یک قرن پلشتی تسلیم شده است.
ساخت کانال پاناما، که توسط فرانسویها در اواخر دهه ۱۸۰۰ برای اتصال دو ساحل اقیانوسی قاره آمریکا آغاز شد، با شکست به پایان رسید.
شورش علیه فئودالیسم و استعمار اسپانیا که به نام سیمون بولیوار نامگذاری شد، یک انقلاب بورژوایی و با هدف وحدت سیاسی کل آمریکای لاتین بود. اما، انقلاب بورژوایی در شمال، که ایالات متحده را تأسیس میکرد، از همان آغاز چشم به جنوب دوخته بود و به گامبرداری امپریالیسم ایالات متحده تبدیل شده بود.
پاناما، که بخشی از کلمبیا بود، در سال ۱۹۰۳ بوسیله ایالات متحده از کلمبیا جدا شد و کانال پاناما، یک شگفتی مهندسی با قفلهایی که سطح آب را تغییر میداد، در سال ۱۹۱۴ ساخته شد. این کانال مسیرهای تجاری را، در مقایسه با بازگشت از نوک جنوبی شیلی یا جنوب آفریقا، دهها روز کوتاه کرد.
پاناما از همان ابتدا به مستعمره ایالات متحده تبدیل شده بود. خرید و فروش مواد مخدر و پولشویی در این قلمرو کوچک انجام میشد. کودتاهای نظامی و سازمانهای شبه-نظامی بر خلاف میل مردم وجود داشت.
شورشی که در سال ۱۹۶۴در پاناما آغاز شد با ۲۸ کشته و صدها زخمی توسط ارتش آمریکا سرکوب گشت. شورشیان، که اکثراً دانشآموز و دانشجو بودند، میخواستند پرچم پاناما را در کانال تحت کنترل ایالات متحده به اهتزار درآورند. تاریخ شورش، ۹ ژانویه، به عنوان روز حاکمیت و قهرمانی مردم پاناما جشن گرفته میشود.
تصویر ۱: لحظهای از قیام دانشجویان پانامایی در ۹ ژانویه ۱۹۶۴ علیه سلطه ایالات متحده را نشان میدهد. آیا آنها نه از نظر پوشش، بلکه در موضعگیری خود به دانشجویان وطنپرست ما شباهت ندارند؟
تصویر ۲: لحظهای از تظاهرات مردم پاناما در ۹ ژانویه ۲۰۲۵، پس اینکه ترامپ حاکمیت پاناما را تهدید کرد.
ایالات متحده با توافقنامهای که در سال ۱۹۷۷ منعقد شد مجبور شد استقلال نسبی پاناما را به رسمیت بشناسد. با این حال، پاناما هنوز از نظر مالی و سیاسی تحت کنترل ایالات متحده بود. در سال ۱۹۸۹، پاناما پس از اینکه ژنرال مانوئل نوریگا، که در واقع دستنشانده آمریکا بود، با مدیریت رفت و آمد پول به خودمختاری دست یافت، هدف تهاجم ایالات متحده قرار گرفت. اگرچه این اعداد بحثبرانگیز است، اما گفته میشود که هزاران پانامایی در جریان اشغالی که ماهها به طول انجامید، کشته شدند.
با این حال، پاناما اینبار زمانی که چین به طور ناگهانی در تجارت جهانی به خط مقدم جهش کرد و از دیگر کشورهای سرمایهداری پیشی گرفت، تحت تأثیر بحران هژمونی امپریالیستی، که در دهه۲۰۰۰ آغاز شد قرار گرفت. شرکتهای چینی در دو طرف کانال بنادر ایجاد کردند. چین در مناطق آزاد پاناما سرمایهگذاری کرد، طرحهایی برای بهبود زیرساختهای کانال پیشنهاد کرد، راهآهن سریعالسیر را برای اتصال دو اقیانوس و غیره پیشنهاد کرد. این کانال به یکی از اهداف اصلی گسترش چین به آمریکای مرکزی و جنوبی تبدیل شد.
یک نشانه بارز کشورهای تحت استعمار ایالات متحده این است که به جای جمهوری خلق چین، تایوان را به رسمیت میشناسند. پاناما نیز در سال ۲۰۱۷ سیاست خود را تغییر داد و چین را به جای تایوان به رسمیت شناخت. رئیسجمهور چین سپس در سال ۲۰۱۸ به پاناما سفر کرد.
اما این بدان معنا نیست که این کانال توسط چین اداره میشود. برخلاف ادعای ترامپ، کشتیهای آمریکایی بیشتر از چین هزینه نمیپردازند. نمودار زیر به ما نشان میدهد که کدام کشورهااز این کانال بیشتر استفاده میکنند.
نمودار۱: نمودار میزان بار حملشده بوسیله کشتیهای تجاری با استفاده از کانال پاناما را از نظر مبدا و بنادر مقصد به ما نشان میدهد. پس از آمریکا، چین بیشترین استفاده را از این کانال دارد.
نقشه زیر نقش این کانال در تجارت جهانی را نشان میدهد، به عنوان مثال، نشان میدهد که چگونه کشتیهای چینی میتوانند با استفاده از کانال بسیار سریعتر به بنادر سواحل اقیانوس اطلس برسند.
نقشه ۱: مسیرهای تجاری و مزایایی استفاده از کانال پاناما را نشان میدهد.
پس از تهدید ترامپ و اولین سفر خارجی وزیر امور خارجه ایالات متحده به پاناما، دولت پاناما اعلام کرد که از «ابتکار جاده ابریشم نوین» که در آن مشارکت داشت خارج میشود. شرکت مستقر در هنگ کنگ تصمیم گرفت بنادری را که در دو طرف کانال اداره میکند به یک مجتمع تحت سلطه ایالات متحده منتقل کند.
دولت چین پشت همه انحصارات چینی است، اما از آنها انتظار دارد که به نقشه راه دولت در مورد مسائل استراتژیک پایبند باشند. در مطبوعات گزارش شد که تصمیم شرکت برای انتقال بنادر، در چین با خشم مواجه شد.
همانطور که در ابتدای مقاله اشاره کردیم، بحران اقلیمی نیز دخیل است. لطمهای که کشورهای سرمایهداری، به ویژه ایالات متحده آمریکا به اقلیم وارد کردهاند، در آمریکای مرکزی به عنوان خشکسالی منعکس شده است. خشکسالی شدید باعث ایجاد مشکل در پر کردن قفلهای کانال پاناما میشود و بر ترافیک کانال تأثیر منفی میگذارد.
برای دیدن کل تصویر، باید امکان کانال نیکاراگوئه را که قبلاً ذکر کردیم را نیز اضافه کنیم. در آمریکای مرکزی، در نیکاراگونه که مخالف ایالات متحده و هوادار چین است، طرح ایجاد کانالی که این دو اقیانوس را به هم متصل کند، تحت بررسی است. شاید سالها تا تکمیل آن فاصله باشد، اما مطمئناً تنش و رقابت را در منطقه افزایش خواهد داد.
تاکنون، ما شاهد اعمال سیاستهای نرم چین برای افزایش نفوذ خود در جهان بودهایم. با این حال، این احتمال را نادیده نگیریم که، اگر چین به عنوان کشوری که بالاترین میزان صادرات در جهان را دارد، از مسیرهای تجاری محروم شود یا راه آن با تعرفه بسته شود، پس از مدتی دندان خود را نشان خواهد دهد.
https://haber.sol.org.tr/yazarlar/erhan-nalcaci/yuzyillik-kirlilik-abd-ve-panama-397150