تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
پنجشنبه، ۲۰ شهریور ۱۴۰۴
منبع: «چپ» (soL)
چهارشنبه، ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۵
قیام نپال: اعتراضات علیه فساد یا کودتای سلطنتطلبان مورد حمایت آمریکا؟
اعتراضات به سرعت در حال تشدید در نپال، دیروز دولت را مجبور به استعفا کرد. این کشور مدتهاست که درگیر ناآرامیهای ناشی از نابرابری و فساد است. با این حال، چهرهها و نهادهای طرفدار سلطنتطلبان و مرتبط با آمریکا که در اعتراضات ظهور کردهاند، به سوءظنها در مورد یک انقلاب رنگی دامن میزنند.
طی سه سال گذشته شاهد تحولات سیاسی در همسایگان هند بودهایم. از بحران اقتصادی در سریلانکا گرفته تا برکناری عمران خان در پاکستان، و تغییر رژیم در بنگلادش، هر تحول با نارضایتی مشخص شده است: اعتراضات گستردهای که به سقوط دولتها منجر شده است.
کشور هیمالیایی نپال نیز به این فهرست پیوست، و در آن اعتراضات گستردهای علیه تصمیم دولت برای ممنوعیت پلاتفرمهای رسانههای اجتماعی که از تأیید دولت خودداری میکنند، رخ داد. این اعتراضات که از روز دوشنبه آغاز شد، به کشته شدن تقریباً ۲۲ نفر منجر شده است.
اعتراضات در نپال الگوی مشابهی با سایر کشورهای منطقه را دنبال کرد. آنچه که با اعتراض به ممنوعیت رسانههای اجتماعی آغاز شد، به سرعت به اعتراضات علیه فساد تبدیل شد و به استعفای نخستوزیر شارما اُولی و رئیسجمهور انجامید. منابع میگویند رئیسجمهور احتمالاً به دبی فرار خواهد کرد.
تلاطم ناگهانی در نپال این پرسش را پیش میآورد: آیا صرفاً ممنوعیت رسانههای اجتماعی و فساد پشت همه این خونریزیها است، یا این کشور به زمین بازی برای جنگ نیابتی بین ایالات متحده و چین، با مشارکت هند، نیز تبدیل میشود؟
اعتراض طی یک روز گسترش یافت
این ایده که قدرتهای خارجی پشت ناآرامیهای نپال هستند، پس از ادامه اعتراضات علیرغم لغو ممنوعیت رسانههای اجتماعی توسط دولت، قوت گرفته است. شعارهای «اُولی دزد است، کشور را ترک کن» در پایتخت طنینانداز شد.
دیروز، معترضان به خانههای خصوصی رئیسجمهور رامچاندران پادل، اُولی و دیگر وزرا حمله کردند و آنها را به آتش کشیدند. هتل هیلتون در کاتماندو، متعلق به یکی از رهبران حزب حاکم، نیز به آتش کشیده شد.
وضعیت مشابهی در بنگلادش در سال ۲۰۲۴ و سریلانکا در سال ۲۰۲۲ رخ داد. خشم عمومی بر سر مسائل داخلی به سرعت به اعتراضات ضد-فساد تبدیل شد.
تصاویر مشابهی از معترضان که در حال غارت اموال، شکستن مبلمان، استراحت در اتاق خواب و شنا در استخرها هستند، در بنگلادش و سریلانکا دیده شده است..
این اقدامات در نهایت شیخ حسینه از بنگلادش و گوتابایا راجاپاکسا، رئیسجمهور وقت سریلانکا را به ترتیب مجبور به فرار به هند و مالدیو کرد.
آیا نیروهای خارجی پشت این اعتراضات هستند؟
ارزیابیهایی وجود دارد که نشان میدهد ریشه این جنبش در این کشور عمیقتر است.
نپال ماههاست که تنش سیاسی را تجربه میکند. در سال ۲۰۰۸، انقلاب رخ داد، پادشاه سرنگون شد و جمهوری اعلام شد. جنبشهای همسو با مائوئیستها، انقلاب را رهبری کردند. از دهه ۱۹۹۰، جنبش مائوئیست در این کشور یک استراتژی جبهه وسیع را دنبال کرده است، اتحاد بین سه بازیگر: پادشاه، احزاب حاکم و هند، که نفوذ قابل توجهی در نپال دارد و در گذشته نیز مداخله نظامی کرده است.
پس از سالها تغییرات مکرر و ناگهانی در اتحادها، پادشاه در سال ۲۰۰۸ سرنگون شد و دورهای از تعادل بین سایر قدرتها آغاز گردید.
از سال ۲۰۰۸، قدرت بین اُولی، که به عنوان طرفدار چین شناخته میشود، پوشپا کمال داهال «پراچاندا» از حزب مرکز-مائوئیست، و شیر بهادر دیوبا، نخستوزیر برای پنج دوره، در گردش بوده است.
هر سه رهبر با اتهامات فساد روبهرو هستند. نظام سیاسی کنونی، به ویژه جوانان نپال را از خود بیگانه کرده است. رکود اقتصادی و بیکاری، آتش سیاسی این کشور را شعلهورتر میکند.
هفتهها پیش از ممنوعیت برنامههای رسانههای اجتماعی، کارزاری به نام «بچه نپو» که سبک زندگی مجلل فرزندان سیاستمداران نپالی و اتهامات فساد را برجسته میکرد، به موضوعی پرطرفدار در رسانههای اجتماعی تبدیل شد.
نپال در ۱۷ سال گذشته ۱۴ دولت را به خود دیده است که بیشتر آنها دولتهای ائتلافی بودهاند. در اوایل امسال، اعتراضاتی در نپال با خواست احیای سلطنت آغاز شد. بسیاری معتقد بودند که آزمایش تبدیل نپال به یک جمهوری سکولار شکست خورده است.
قبل از انقلاب ۲۰۰۸، پادشاه قرنها به عنوان رهبر یک حکومت دینی هندو عمل میکرد. هندوئیسم همچنان دین غالب در این کشور است.
در جریان اعتراضات طرفداران سلطنت، سخنرانی یکی از رهبران جنبش دانشجویی در رسانههای اجتماعی به سرعت پخش شد، که در آن به سخنان پادشاه سابق این کشور، برندا، اشاره کرده بود. این دانشجو از پادشاه سابق نقل قول کرد: «حتی اگر من بمیرم، کشورم زنده خواهد ماند.»
فیلمی از همان مرد جوان که میکروفون را در دست گرفته و در اعتراضات امروز صحبت میکند، در رسانههای اجتماعی پخش شده است. ادعا میشود که این سلطنتطلب جوان هندو، تأثیرگذارترین چهره در اعتراضات امروز است.
آیا هیچ سازمان غیردولتی طرفدار آمریکا از اعتراضات حمایت کرد؟
دیروز، رسانههای غربی ادعا کردند که یک سازمان غیردولتی به نام «حمی نپال» اعتراضاتی را که منجر به سرنگونی دولت در نپال شد، سازماندهی کرده است.
برایان برلتیک، تفنگدار دریایی سابق ایالات متحده و کارشناس ژئوپلیتیک، تصاویری را در رسانههای اجتماعی به اشتراک گذاشت که در آن، «حمی نپال» به ارتباطات خود با پروژههای تأمین مالی شده توسط «موقوفه ملی برای دموکراسی» (NED)، مانند کارزار ضد چینی «تبت آزاد»، و همکاری با شرکتهای آمریکایی مانند کوکاکولا، میبالید.
تصاویر اعدام بدون محاکمه در رسانههای اجتماعی پخش شد، گروههای مسلح به پارلمان حمله کردند
در همین حال، تصاویر متعددی از اعدام بدون محاکمه در جریان اعتراضات دیروز در رسانههای اجتماعی به اشتراک گذاشته شد. تصاویری که ظاهراً وزرا و دیگر سیاستمداران حزب کمونیست نپال (BML) را در حال اعدام بدون محاکمه در خانههایشان یا در خیابانها نشان میداد، به سرعت پخش شد. در همین حال، ویدیوهایی از خانه نخستوزیر سابق جلالانات خانال، که از آن زمان استعفا داده است، به آتش کشیده شده و مرگ همسرش نیز به اشتراک گذاشته شد.
اطلاعاتی که توسط soL از منابعی در نپال به دست آمده است، نشان میدهد که تلاشهایی برای سازماندهی یک شکار جادوگر علیه اعضای حزب کمونیست در حال انجام است.
پایین آوردن پرچمهای داس و چکش در جریان اعتراضات نیز در این فیلم ثبت شده است.
با این حال، در جریان حمله به پارلمان، برخی از گروههای مسلح در حال تجمع در دروازه ساختمان دیده شدند.
روابط نپال با چین و حرکتعای ایالات متحده
دولت اُولی، طی یک سال گذشته، در حالی که از متحد سنتی خود، هند، فاصله گرفته است، به دنبال ایجاد روابط با چین بوده است.
اُولی پس از سوگند یاد کردن برای چهارمین دوره خود در ماه ژوئیه، به طور غیرمعمول چین را برای اولین سفر خارجی خود انتخاب کرد. به طور سنتی، رهبران نپال ترجیح میدهند ابتدا از هند بازدید کنند.
اُولی در طول سفر خود به چین، پیشنویس توافقنامه پروژه مورد علاقه شی جین پینگ، یعنی طرح کمربند و جاده (BRI) را امضا کرد که ۴۱ میلیون دلار کمک مالی به نپالِ بدهکار ارائه میدهد.
ابتکار کمربند و جاده بخشی از برنامه بلندمدت چین برای افزایش هژمونی خود در منطقه جنوب آسیا است. سریلانکا، یکی از دریافتکنندگان اصلی وامهای کمربند و جاده، در ماه مه ۲۰۲۲ بدهی خارجی خود را نکول کرد. این یکی از دلایل بحران اقتصادی بود که منجر به سرنگونی دولت راجاپاکسا شد.
آشکار است که ایالات متحده نگران افزایش نفوذ چین در منطقه جنوب آسیا است.
اوایل امسال، دولت دونالد ترامپ، پروژه «چالش هزاره نپال»، بستهای از طرحهای انرژی و بهبود جادهها که خواستار ۵۰۰ میلیون دلار کمک است، را احیاء کرد.
تلاش برای احیای این پروژه، برای تضعیف بخش نپالی طرح کمربند و جاده چین بود. علاوه بر این، شرکت اُولی در رژه روز پیروزی چین به عنوان نشانهای از همسویی نپال با اردوگاه ضد-آمریکایی تلقی شد.
این باعث شده است که برخی از تحلیلگران و کارشناسان نپالی این احتمال را برجسته کنند که ایالات متحده ممکن است مانند مورد بنگلادش، پشت ناآرامیهای نپال باشد. اس. ال. کانتان، تحلیلگر ژئوپلیتیک، انقلاب نپال را یک کودتای «صد در صد ساخته آمریکا» توصیف کرد.
کانتان در توییتی نوشت: «تاکتیک استاندارد، که دهها بار در سراسر جهان دیده شده است، این است که جوانان شستشوی مغزی شده، پارلمان و خانههای سیاستمداران ارشد را به آتش بکشند؛ رهبران احتمالاً کشور را ترک خواهند کرد و غیره. اکنون تماشا کنید که یک عروسک آمریکایی به عنوان رهبر جدید سوگند یاد میکند، درست مانند بنگلادش و پاکستان.»
کارشناس دیگری گفت با سرنگونی دولت هوادار چین، ممکن است به زودی یک «سلطنت» هوادار آمریکا در نپال، درست مانند سریلانکا و بنگلادش، برقرار شود.».
سناریوی مشابه در بنگلادش
بنگلادش با تلاقی مشابهی از سیاست داخلی و نفوذ بینالمللی مواجه شد که منجر به برکناری حسینه در سال گذشته شد. حسینه و آمریکا پیش از این نیز اختلافی داشتند که آمریکا آن را برای انتخاب مجدد او در ژانویه ۲۰۲۴ «ناعادلانه، غیرآزاد و ناعادلانه» توصیف کرده بود.
پس از برکناری، حسینه آمریکا را به توطئه برای برکناری خود از قدرت متهم کرد. وی کشور ادعا کرد که از امتناع آمریکا از اجازه دادن به ایجاد پایگاه هوایی آمریکا در جزیره سنت مارتین، جزیرهای با موقعیت استراتژیک در خلیج بنگال، ناامید شده است. آمریکا مدتهاست که نگران نفوذ رو به رشد چین در خلیج بنگال است….
زمان وقوع هرجومرج در نپال نیز سوءظنهایی را ایجاد میکند. در زمان تنش بین هند و ایالات متحده، گزارشهای رسانهای حاکی از آن بود که اُولی قصد داشت در اواخر سپتامبر به هند سفر کند.
میتوان شباهتهایی را با کشیده شدن نپال به یک طرح تغییر رژیم مشابه بنگلادش مشاهده کرد. این وضعیت پرسشهای جدیدی را در مورد اینکه آیا نپال به زمین بازی جدیدی برای رقابتهای ژئوپلیتیک تبدیل شده است، مطرح میکند.