تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: «چپ»، پایگاه خبری حزب کمونیست ترکیه
۲۰ آوریل ۲۰۲۵
مذاکرات هستهای ایران-آمریکا | رم فاز۲: رویکرد ترکیه
مذاکرات هستهای ایران -آمریکا در رم نه فقط از نظر دیپلماسی جهانی بلکه از نظر سیاستهای منطقهای ترکیه نیز از نزدیک دنبال میشود. ترکیه در سالهای اخیر سیاست خارجی فعالتر و توسعهطلبانهتری را، بهویژه در مناطقی مانند سوریه، عراق، قفقاز و شرق مدیترانه دنبال کرده است. در این بستر، مشاهده میشود که تحولات برنامه هستهای ایران خطرات و فرصتهایی را برای آنکارا به همراه دارد.
ترکیه در بیانیههای رسمی خود اعلام کرده است که نمیخواهد موج جدیدی از تسلیحات هستهای در منطقه آغاز شود. با این حال، این نیز درست است که آنکارا به بهانه حفظ منافع امنیتی خود در صورت تغییر توازن قوا در منطقه، اقداماتی را برای افزایش توان هستهای خود انجام میدهد. نزدیک شدن ایران به ظرفیت تسلیحات هستهای میتواند ابتکارات هستهای کشورهایی مانند عربستان سعودی و مصر را تسریع کند، و این تحولات میتوانند مستقیماً بر ترکیه از نظر تلاشهایش برای نفوذ در منطقه فشار وارد کنند. بنابراین، میتوان گفت که آنکارا هم از راه حلهای دیپلماتیک و هم از تمدید توافقات محدودکننده مانند «برجام» حمایت میکند؛ در عینحال تلاش می کند با تقویت زیرساختهای هستهای خود برای رقابت احتمالی آماده شود.
روابط بین ترکیه و ایران شامل رقابت منطقهای و همچنین روابط قوی اقتصادی است. اگرچه دو کشور گهگاه بر سر اتحادها و منافع مختلف با هم برخورد میکنند، اما شبکهای از همکاری، به ویژه در زمینه انرژی و تجارت وجود دارد. مدیریت روابط ترکیه با ایران انعطافپذیر و عملگرایانه است و هدف آن حفظ منافع اقتصادی متقابل و در عینحال تلاش برای حفظ موازنههای منطقهای است.
روابط تجاری و همکاری ایران و ترکیه در زمینه انرژی (۲۰۲۲-۲۰۲۵)
حجم تجارت: حجم تجارت سالانه بین ترکیه و ایران به حدود ۵.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ و ۶.۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ افزایش یافت. این روند صعودی خود را با بیش از ۶.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ ادامه داد. (منبع: وزارت بازرگانی، روابط ترکیه و ایران)
همکاری انرژی: گزارش شده است که ترکیه با خرید سالانه حدود ۱۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی در دوره ۲۰۲۲-۲۰۲۴، به واردات گاز طبیعی از ایران ادامه میدهد. ایران حدود ۱۵ تا ۱۷ درصد از کل واردات گاز طبیعی ترکیه را به خود اختصاص داده است. (منبع «شرکت خط لوله نفت بوتاش» و دادههای وزارت نیرو)
همکاری در زمینه برق: گفته شده است که تبادل برق با ایران به ویژه در مناطق مرزی انجام میشود، و ترکیه قراردادهای دورهای برای تأمین برق ارزان قیمت از ایران امضا کرده است.
تحریمها و تجارت: علیرغم تحریم های اعمال شده علیه ایران توسط ایالات متحده، خاطرنشان میشود که روابط تجاری بین ترکیه و ایران ادامه دارد. تجارت در چارچوب ترتیبات ویژه در زمینههایی مانند تدارکات بشردوستانه، غذا و انرژی ادامه دارد.
به طور خلاصه، روابط اقتصادی ترکیه و ایران علیرغم رقابتهای منطقه ای، مسیری ثابتی را در زمینه انرژی و تجارت دنبال میکنند.
مشخص است که ترکیه اهداف دراز-مدتی را برای افزایش ظرفیت هستهای خود تعیین کرده است. اگرچه راهاندازی نیروگاه هستهای آکویو به عنوان گامی در جهت تقویت استقلال انرژی ترکیه معرفی میشود، اما نشانگر تمایل کشور برای ورود به باشگاه کشورهای دارای فناوری هستهای نیز هست. در حالیکه مقامات رسمی اعلام میکنند که هدف ترکیه استفاده از انرژی هستهای فقط برای مقاصد صلحآمیز است، کارشناسان میگویند که ترکیه در دراز-مدت به دنبال ایجاد عمق استراتژیک در فناوری هستهای از نظر موازنههای منطقهای است
اظهارات ترکیه پیرامون مذاکرات رم چه معنایی دارد؟
وزارت امور خارجه ترکیه پیش از آغاز مذاکرات ایران-آمریکا در رم، در بیانیهای تاکید کرد که ابزار دیپلماتیک گزینه اصلی برای حفظ ثبات و صلح منطقه است. در بیانیه وزارت امور خارجه همچنین آمده است که «محدود ماندن برنامه هستهای ایران به اهداف صلحآمیز به نفع مشترک جامعه بینالمللی است» و از همه طرفها خواسته است «به راهحلهای دیپلماتیک و گفتوگوی سازنده متعهد بمانند».
اگرچه ترکیه به روابط اقتصادی و سیاسی خود با ایران ادامه میدهد، اما روشن است که بین دو کشور برای نفوذ در منطقه رقابت وجود دارد. تحلیل غالب این است که آنکارا در تلاش است قدرت منطقهای ایران را محدود کند، و قصد دارد نفوذ خود را به ویژه در سوریه، عراق و قفقاز افزایش دهد. ما میتوانیم بگوییم که ترکیه به جای حمایت از تقویت ایران، هدف توزیع متوازن قدرت و کسب برتری منطقهای را دنبال میکند.
اینرا نیز میتواند پذیرفت که آمادگیهای دیپلماتیک و نظامی ترکیه برای ایفای یک نقش فعال در خلائی است که در صورت مداخله احتمالی امپریالیستی یا تضعیف ایران بوجود خواهد آمد. همچنین میتوان گفت که خط سیاست خارجی ترکیه بهجای تبعیت کامل از تحریمهای غرب، در راستای سیاست ایجاد یک منطقه مانور مستقل، و تلاش برای متعادل کردن منافع متضاد خود با قدرتهای امپریالیستی ادامه مییابد، و تلاش میکند تا با حفظ روابط با آمریکا، نفوذ منطقهای خود را افزایش دهد.