تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
دوشنبه، ۶ بهمن ۱۴۰۴
منبع: دمکراسی مردم، نشریه حزب کمونیست هند (مارکسیست)
نویسنده: باپا سینها
یکشنبه، ۲۵ ژانویه ۲۰۲۶
چگونه تهران استارلینک را خنثی نمود و دستورالعمل انقلاب رنگی واشنگتن را نقش بر آب کرد
در ۸ ژانویه ۲۰۲۶، اتفاق بیسابقهای در تاریخ جنگ الکترونیک رخ داد. ایران یک کارزار سرکوب دیجیتال چندلایه را فعال کرد، که ظرف چند ساعت، سرویس اینترنت ماهوارهای استارلینک ایلان ماسک را از اتصال کاربردی به چیزی که مهندسان آن را «لحاف چهلتکه» دسترسی متناوب توصیف کردند، مختل نمود. طبق گزارش «Filter.Watch»، یک گروه نظارت بر حقوق اینترنت در ایران، میزان از دست رفتن «واحد دادهها که درشبکه منتقل میشود» (packet) در تهران از ۳۰ درصد به بیش از ۸۰ درصد افزایش یافت. این اولین نمونه تأیید شده از خنثیسازی موفقیتآمیز استارلینک در مقیاس ملی توسط یک ملت-دولت در جریان یک بحران سیاسی داخلی بود.
ایران، به جز روسیه پس از شروع جنگ اوکراین، تحریمشدهترین کشور جهان بوده است. ایالات متحده، پس از خروج یکجانبه از «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ، متحدان خود را وادار کرد تا در اواخر سال ۲۰۲۵ تحریمهای فوری علیه ایران اعمال کنند، و به رژیم تحریمهای سختگیرانهای که قبل از برجام وجود داشت، بازگردند. این به سقوط ارزش ریال ایران از ۸۱۷۰۰۰ ریال در برابر هر دلار به ۱.۴۲ میلیون ریال تا اواخر دسامبر ۲۰۲۵ منجر شد، که نشاندهنده کاهش بیش از ۷۳ درصدی ارزش ریال در کمتر از ۳ ماه است. قیمت مواد غذایی نسبت به سال گذشته ۷۲ درصد افزایش یافت. تورم سالانه به ۴۲.۲ درصد رسید. مغازهداران بازار بزرگ تهران که در بحبوحه نوسانات روزانه ارز قادر به قیمتگذاری کالاهای خود نبودند، در اعتراضی خودجوش مغازههای خود را تعطیل کردند. موضوع این نیست که آیا ایرانیان دلایل فوری برای تظاهرات داشتند یا خیر. موضوع این است که بعداً چه اتفاقی افتاد: تلاشی هماهنگ از سوی سازمانهای اطلاعاتی ایالات متحده و اسرائیل برای سوءاستفاده از نارضایتی اقتصادی و تبدیل آن به تغییر رژیم، با استفاده از فناوری ماهوارهای به عنوان سلاح اصلی، و شکست چشمگیر آن.
زیرساخت براندازی
پایانههای استارلینک به طور تصادفی در یک کشور تحریمشده ظاهر نمیشوند. آنها دستگاههای فیزیکی پرهزینهای هستند که باید قاچاق، توزیع، پنهان، تغذیه و فعال شوند. تخمینها نشان میدهد که تا ژانویه ۲۰۲۶ بین ۵۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ پایانه به ایران نفوذ کرده است، که برای ایجاد یک شبکه ارتباطی موازی به محض قطع اینترنت تهران کافی است.
مسأله زمانبندی و لجستیک مطرح است. قاچاق گسترده پایانههای استارلینک پس از آنکه رئیسجمهور بایدن در سپتامبر ۲۰۲۲، همزمان با اعتراضات مهسا امینی، به شرکتهای فناوری آمریکایی اجازه داد تا تحریمها را دور بزنند، سرعت گرفت. این نفوذ پس از جنگ دوازده روزه ژوئن ۲۰۲۵ بین ایران و اسرائیل، که طی آن ماسک اعلام کرد استارلینک بر فراز ایران «فعال» است، تشدید شد. مقامات ایرانی ادعا میکنند که اینترنت ماهوارهای توسط عوامل اسرائیلی برای هماهنگی عملیات پهپادی و حملات هوایی استفاده میشدند. تا دسامبر ۲۰۲۵، یک شبکه سایه از ارتباطات ماهوارهای در سراسر کشور مستقر شده و منتظر فعال شدن بود.
پنهان کردن اثرانگشت اطلاعات خارجی غیرممکن شد. «موساد» بیانیهای عمومی صادر کرد و اعلام کرد: «ما با شما هستیم. نه تنها از راه دور و به صورت شفاهی. ما در میدان با شما هستیم.» مایک پمپئو، وزیر امور خارجه سابق ایالات متحده و رئیس سابق «سیا»، در رسانههای اجتماعی نوشت: «سال نو بر همه ایرانیان در خیابانها مبارک. همچنین بر همه مأموران موساد که در کنار آنها قدم میزنند.» اینها پیامهای رمزگذاری شده نیستند. اینها اذعان آشکار به حضور عملیاتی هستند.
برخی از گروههای کرد نیز به طرح اقدام اسرائیل و آمریکا پیوستند. هفت گروه مخالف کرد، از جمله «حزب حیات آزاد کردستان» (پژاک)، وابسته به «پکک» که توسط ترکیه به عنوان تروریست شناخته میشود، در ۸ ژانویه فراخوان مشترکی برای اعتصاب عمومی صادر کردند. «حزب آزادی کردستان» مدعی حملات مسلحانه به مواضع سپاه پاسداران در کرمانشاه شد. رویترز گزارش داد که سازمان اطلاعات ترکیه، «میت»، به سپاه پاسداران در مورد جنگجویان مسلح کرد که سعی در عبور از عراق و ترکیه به ایران داشتند، هشدار داده است. تهران ادعا میکند که این جنگجویان برای سوءاستفاده از ناآرامیها «اعزام» شدند، و ترکیه برای جلوگیری از نفوذ، اطلاعات را منتقل کرده است.
دستورالعمل تغییر رژیم از یک الگوی مشخص پیروی میکرد. مایک والتز، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل، در ۲۹ دسامبر اعلام کرد: «مردم ایران آزادی میخواهند… ما در خیابانها در کنار ایرانیان ایستادهایم.» رئیسجمهور ترامپ نوشت که «کمک در راه است». «نیویورک تایمز» و «وال استریت ژورنال» گزارش دادند که گزینههای حمله نظامی به ترامپ ارائه شده است. طبق گزارش «اکسیوس»، تا ۱۵ ژانویه، «دهها مقام ارشد نظامی، سیاسی و دیپلماتیک در واشنگتن و سراسر خاورمیانه معتقد بودند که بمبهای ایالات متحده ظرف چند ساعت بر تهران فرود خواهند آمد.»
ضدحمله الکترونیکی
پاسخ ایران نشان داد که کشورهای جنوب جهان دیگر در برابر زورگویی تکنولوژیکی امپریالیستی بیدفاع نیستند. عملیات پارازیت ایران سه قابلیت متمایز را با هم ترکیب کرد.
اساس کار، انکار «چیپیاس» بود. ترمینالهای استارلینک برای موقعیتیابی و برقراری ارتباط ماهوارهای به سیگنالهای چیپیاس» متکی هستند. نیروهای ایرانی با پر کردن باند GPS L1 با تداخلهای پرقدرت، ترمینالها را قادر به محاسبه موقعیت خود نکردند و اتصال را بدون تماس با خود ماهوارهها قطع کردند.
لایه دوم، پارازیت مستقیم فرکانس رادیویی بود. ایران واحدهای پارازیت سیار را مستقر کرد که قادر به هدف قرار دادن فرکانسهای بالای باند Ku (10.9-14 گیگاهرتز) و باند Ka (18-40 گیگاهرتز) استارلینک بودند. طبق گفته «Filter.Watch»، این واحدها با حرکت از یک محله به محله دیگر، مناطق اختلال محلی ایجاد میکردند. تحلیلگران خاطرنشان کردند که این الگو «شدیداً تاکتیکهای پارازیت روسیه را که در اوکراین استفاده میشود، منعکس میکند».
عنصر سوم، سیستمهای جنگ الکترونیک روسی بود که طی سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۵ به ایران منتقل شد. «دیفنس سکیوریتی آسیا» تحویل سیستمهای «راسوخا-۴»، پارازیتاندازهای باند پهن نصبشده روی کامیون با برد مؤثر ۱۵۰ تا ۳۰۰ کیلومتر، که قادر به مختل کردن ارتباطات ماهوارهای در باندهای X/Ku/Ka مورد استفاده استارلینک هستند را تأیید کرد. ایران همچنین سیستم جنگ الکترونیک دوربرد «مورمانسک-BN» را دریافت کرد که میتواند ارتباطات را تا ۵۰۰۰ کیلومتر دورتر پارازیت بیندازد. رسانههای دولتی ایران ادعا میکنند که کارشناسانی از روسیه و چین در استقرار این سیستمها علیه استارلینک کمک کردند.
نتایج چشمگیر بود. ظرف ۳۰ دقیقه پس از قطعی ۸ ژانویه، «کلودفلر» افت ۹۸.۵ درصدی ترافیک اینترنت ایران را ثبت کرد. اتصال زمینی به زیر ۲ درصد سطح عادی رسید. اما نکته مهم این بود که استارلینک، که قرار بود شاهرگ حیاتی معترضان باشد، دقیقاً زمانی که بیشترین نیاز به آن وجود داشت، عمدتاً غیرفعال شد.
حمله لغوشده
زمانبندی گویای همه چیز است. در ۱۵ ژانویه، به نظر میرسید دولت ترامپ آماده صدور دستور حمله نظامی علیه ایران است. نیروهای آمریکایی تخلیه پایگاه هوایی «العدید» در قطر را آغاز کردند. ایران حریم هوایی خود را بست. اما بعد از ظهر همان روز، دستوری صادر نشد. ترامپ اعلام کرد که «منابع بسیار مهمی در طرف مقابل» به او اطلاع دادهاند که کشتار متوقف شده است. حمله لغو شد.
چه چیز تغییر کرد؟ شواهد نشان میدهد که قطع موفقیتآمیز ارتباطات ایران، الزامات عملیاتی تغییر رژیم را مختل کرد. بدون استارلینک، زیرساخت هماهنگی اعتراضات از هم پاشید. بدون پخش مداوم ویدیوهای «قساوت رژیم» به صورت زنده برای مخاطبان جهانی، ماشین تبلیغات سوخت خود را از دست داد. بدون امکان برقراری ارتباط با مأموران و منابع داخل کشور، عملیات اطلاعاتی کور شد. کتاب راهنمای انقلاب رنگی که بسیار در مورد آن اغراق شده بود، در اوکراین ۲۰۱۴ پالایش یافت، در بلاروس ۲۰۲۰ به آن مبادرت شد، و در ایران ۲۰۲۲ بخشاً اجرا شد، به یک دیوار تکنولوژیکی برخورد کرده بود.
مقامات ایرانی از انهدام آنچه که آنها یک «شبکه جاسوسی خارجی» توصیف کردند، خبر دادند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، عواملی را که متهم به همکاری با «موساد» بودند، دستگیر کرد و ادعا کرد که سلاح، مهمات و مواد ساخت بمب را در خانههای امن کشف کردهاند. ویدیوهایی که توسط رسانههای دولتی پخش شد، ترمینالهای استارلینک مصادره شده را که هنوز در بستهبندی اصلی خود بودند، نشان میداد که به عنوان «اقلام جاسوسی و خرابکاری الکترونیکی» برای توزیع در مناطق اعتراضی در نظر گرفته شده بودند.
مقایسه با اوکراین آموزنده است. وقتی روسیه در سال ۲۰۲۲ تلاش کرد تا استارلینک را مختل کند، «اسپیسایکس» ظرف چند ساعت بهروزرسانیهای نرمافزاری را منتشر کرد که با این تداخل مقابله میکرد. ایلان ماسک از سازگاری این شرکت به خود میبالید. با این حال، در ایران، بهروزرسانیهای عجولانه استارلینک نتوانست سرویس اینترنت را احیا کند. سیستمهای جنگ الکترونیک روسیه که از طریق تجربه جنگی در اوکراین و سوریه توسعه یافتهاند، به ایران منتقل شدهاند. طبق گزارشها، تخصص چین در زمینه تداخل ماهوارهای نیز به اشتراک گذاشته شده است. ایران در این تکنیکها پیشرفت کرده و نقشههای «سیا-موساد» را خنثی کرده و قابلیتهای بومی خود را به نمایش گذاشته است. کشورهای جنوب جهان در حال یادگیری مبارزه متقابل هستند.
نتیجهگیری
تأثیر پیروزی ایران در جنگ الکترونیک فراتر از بحران فعلی است. سلطهای که فناوری ماهواره وعده داده بود به قدرتهای امپراتوری بر فضای اطلاعات بدهد، حداقل تا حدی، حداقل به طور موقت، شکسته شده است. منظومه ۶۰۰۰ ماهوارهای اسپیسایکس، که صدها میلیارد دلار ارزش دارد، میتواند توسط سیستمهای زمینی که کسری از این مبلغ هزینه دارند، تضعیف شود.
این یک حکم دربتره فناوری ماهوارهای، که پتانسیل واقعی برای اتصال جهانی دارد، نیست. این یک حکم درباره نظام امپریالیستی است که زیرساختهای غیرنظامی را برای عملیات تغییر رژیم به سلاح ابدیل میکند. وقتی ماسک اعلام میکند که «پرتوها روشن هستند»، وقتی مدیران سابق «سیا» علناً از وجود مأموران در میان جمعیتهای معترض خبر میدهند، وقتی ۵۰ هزار ترمینال قاچاق در انتظار فعال شدن هستند، تظاهر به انساندوستی فرو میریزد.
پیامدهای این موضوع فراتر از غرب آسیا است. برای هند، درسهای آن بسیار واضح است. دولت مودی به صدور مجوز برای فعالیت استارلینک در هند اقدام کرده است و این رویه دیرینه را که شرکتهای خارجی نمیتوانند مالک طیف مخابراتی باشند یا مستقیماً خدمات مخابراتی را اداره کنند، نقض میکند. این تغییر رویه که بدون بحث عمومی کافی تحت فشار ایالات متحده انجام شده است، حاکمیت ما را تهدید میکند. اگر ارتباطات ماهوارهای میتوانند برای تغییر رژیم در ایران به عنوان سلاح استفاده شوند، میتوان از آنها در هر جای دیگری نیز به عنوان سلاح استفاده کرد. دولت باید قبل از اینکه «پرتوها» بر فراز هند روشن شوند، بطور جدی این اقدامات نسنجیده را مورد تجدید نظر قرار دهد.
برای معماران تغییر رژیم در واشنگتن و تل آویو، ایران یک شکست استراتژیک است. برای کشورهای جنوب جهان، این یک درس است: حاکمیت فناوری اختیاری نیست. برای حفظ حاکمیت ما الزامی است.