سنت بتپرستی جشن گرفتن تحویل زمستانی (Winter Solstice) با برپا کردن آتش در ۲۱ دسامبر الهامبخش جشنهای کریسمس مسیحی اولیه بود.
تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
منبع: گفتوگو
۶ دسامبر ۲۰۲۱
نویسنده: توماس اَدم
برگردان: ع. سهند
۴ دیماه ۱۴۰۱
چگونه کریسمس به یک سنت تعطیلات آمریکایی مبدل شد؟
هر فصل، جشن کریسمس رهبران مذهبی و محافظهکاران را علناً به شکایت از تجاریسازی این تعطیلات و کمبود فزاینده احساسات مسیحی میرساند. به نظر میرسد بسیاری از مردم معتقدند که روزگاری یک شیوه معنویتر برای جشن گرفتن تولد مسیح وجود داشت.
اما، اینگونه تصورات درباره جشنهای کریسمس پایه کمی در تاربخ دارند. من، به عنوان یک پژوهشگر تاریخ فراملی و جهانی، ظهور جشنهای کریسمس در شهرهای آلمان را در حدود سال ۱۸۰۰ و گسترش جهانی این آیین تعطیلات را مطالعه کردهام.
اگرچه اروپاییها برای قرنها در مراسم کلیسا و مراسم مذهبی برای جشن تولد عیسی شرکت میکردند، اما آنرا شبیه امروز جشن نمیگرفتند. درختان کریسمس و هدیه دادن در ۲۴ دسامبر در آلمان تا پایان قرن ۱۸ به دیگر فرهنگهای مسیحی اروپایی سرایت نکرد، و تا دهه ۱۸۳۰ به آمریکای شمالی نیامد.
چارلز هاسول (Charles Hasw)، مهندس و وقایعنگار زندگی روزمره در شهر نیویورک، در «خاطرات یک هشتاد ساله» خود نوشت که در دهه ۱۸۳۰ خانوادههای آلمانی ساکن بروکلین درختان کریسمس را با نور و زیور آلات تزئین میکردند. هاسول در مورد این رسم بدیع آنقدر کنجکاو بود که در یک شب بسیار توفانی و مرطوب به بروکلین رفت تا فقط این درختان کریسمس را از پنجره خانههای شخصی تماشا کند.
نخستین درخت کریسمس در آلمان
تنها در اواخر دهه ۱۷۹۰، رسم جدید نصب درخت کریسمس تزئینشده با شمعهای مومی و زیور آلات و مبادله هدایا در آلمان پدیدار شد. این مراسم جدید تعطیلات کاملاً خارج و مستقل از آئینها و مناسک مذهبی مسیحی بود.
ایده قرار دادن شمعهای مومی روی یک درخت همیشه سبز از سنت بتپرستی جشن تحویل زمستانی با برپا کردن آتش در ۲۱ دسامبر الهام گرفته شد. این برپا کردن آتش در تاریکترین روز سال برای بیادآوردن خورشید و نشان دادن راه خانه به او بود. درخت کریسمس روشن اساساً نسخه اهلیشده این آتش روشنکردنها بود.
ساموئل تیلور کولریج (Samuel Taylor Coleridge) شاعر انگلیسی نخستین توصیف از درخت کریسمس تزئینشده را در یک خانواده آلمانی، زمانی که چنین درختی را در سال ۱۷۹۹ در یک خانه شخصی در راتزبورگ در شمال غربی آلمان دید، ارائه نمود. ارنست تئودور آمادئوس هافمن (E.T.A. Hoffmann) شاعر آلمانی، در سال ۱۸۱۶ داستان معروف خود «فندقشکن و شاه موش» را منتشر کرد. این داستان حاوی نخستین ثبت ادبی درخت کریسمس است که با سیب، شیرینی و نور تزئین شده است.
از همان ابتدا، انتظار میرفت که همه اعضای خانواده، از جمله کودکان، در دادن هدیه شرکت کنند. هدایا توسط یک شخصیت افسانهای آورده نمیشد، بلکه آشکارا بین اعضای خانواده رد و بدل میشد – که نماد فرهنگ جدید برابریطلبانه طبقه متوسط بود.
از ریشههای آلمانی تا خاک آمریکا
بازدیدکنندگان آمریکایی از آلمان در نیمه اول قرن نوزدهم به ظرفیت این جشن برای ملتسازی پی بردند. در سال ۱۸۳۵، جورج تیکنور (George Ticknor)، استاد دانشگاه هاروارد، نخستین آمریکایی بود که این نوع جشن کریسمس را دید و در آن شرکت کرد و از سودمندی آن برای ایجاد فرهنگ ملی تمجید نمود. در آن سال، تیکنور و دختر ۱۲ سالهاش آنا برای یک جشن کریسمس به یاد ماندنی به خانواده کنت فون اونگرن-اشترنبرگ در درسدن پیوستند.
دیگر بازدیدکنندگان آمریکایی از آلمان – مانند چارلز لورینگ بریس (Charles Loring Brace)، که نزدیک به ۲۰ سال بعد شاهد جشن کریسمس در برلین بود – آن را یک جشنواره خاص آلمانی با ظرفیت گردآوردن مردم میدانستند.
هم برای تیکنور و هم برای بریس، این سنت تعطیلات یک چسب عاطفی بدست میداد که میتوانست خانوادهها و اعضای یک ملت را گردهم آورد. در سال ۱۸۴۳، تیکنور چندین دوست برجسته را دعوت کرد تا در خانهاش در بوستون در جشن کریسمس با درخت کریسمس و هدیه دادن، به او بپیوندند.
مهمانی تعطیلات تیکنور نخستین جشن کریسمس در ایالات متحده نبود که درخت کریسمس را به نمایش گذاشت. خانوادههای آمریکایی آلمانیتبار این رسم را با خود آورده بودند و پیش از آن درخت کریسمس نصب میکردند. با این حال، این نفوذ اجتماعی تیکنور بود که باعث گسترش و پذیرش اجتماعی رسم بیگانگان برای گذاشتن درخت کریسمس و مبادله هدایا در جامعه آمریکا شد.
ابداع بابا نوئل
تصویر بابا نوئل احاطه شده توسط مردان، «بابا نوئل در پادگان» از هفته نامه هارپر، اثر هنرمند توماس نست. صندوق هریس بریزبن دیک، ۱۹۲۹
در بیشتر قرن نوزدهم، جشن کریسمس با درختان کریسمس و هدیه دادن یک پدیده حاشیهای در جامعه آمریکا باقی ماند. اکثر آمریکاییها نسبت به این رسم جدید تردید داشتند. برخی احساس میکردند که باید بین آداب و رسوم قدیمی انگلیسی مانند آویختن جوراب برای هدیه روی بخاری دیواری، و درخت کریسمس به عنوان فضای مناسب برای قرار دادن هدایا، یکی را انتخاب کنند. همچنین یافتن مواد لازم برای این رسم آلمانی دشوار بود. ابتدا باید مزارع درخت کریسمس ایجاد میشد. و زیور آلات نیاز به تولید داشت.
مهمترین گامها برای ادغام کریسمس در فرهنگ عامه آمریکایی در چارچوب جنگ داخلی آمریکا انجام شد. در ژانویه ۱۸۶۳، هفته نامه هارپر در صفحه اول خود تصویر بابا نوئل را در حال بازدید از ارتش اتحادیه در سال ۱۸۶۲ منتشر کرد. این تصویر که توسط کاریکاتوریست آلمانی-آمریکایی توماس نست تهیه شده است، نخستین تصویر از بابا نوئل را نشان میدهد.
تصاویر قدیمی سِنت نیک
«بابا نوئل و کارهایش»، از هفته نامه هارپر، ۲۵ دسامبر۱۸۶۶. هنرمند توماس نست
در سالهای بعد، نِست تصویر بابانوئل را به پیرمردی شاداب با شکم بزرگ و ریش سفید بلند، تصویری که امروز میشناسیم، مبدل کرد. در سال ۱۸۶۶ نست «بابا نوئل و کارهایش» را تولید کرد که نقاشی مفصلی از وظایف بابانوئل، از تهیه هدایا تا ثبت رفتار کودکان بود. این طرح همچنین این ایده را ابداع کرد که بابانوئل با سورتمهای که توسط گوزن شمالی کشیده میشود سفر میکند.
اعلام کریسمس به عنوان تعطیلات فدرال و نصب اولین درخت کریسمس در کاخ سفید آخرین گامها در تبدیل کریسمس به یک تعطیلات آمریکایی بود. در ۲۸ ژوئن ۱۸۷۰، کنگره قانونی را تصویب کرد که روز کریسمس، روز سال نو، روز استقلال و روز شکرگزاری را به تعطیلات برای کارمندان فدرال تبدیل کرد.
و در دسامبر ۱۸۸۹ رئیسجمهور بنجامین هریسون سنت برپایی درخت کریسمس را در کاخ سفید آغاز کرد.
سرانجام، کریسمس به یک سنت تعطیلات آمریکایی مبدل شد.
* توماس آدام دانشیار مطالعات بینالمللی و جهانی در دانشگاه آرکانزاس است.