تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
در ۱۸ آذرماه ۱۴۰۳، بیانیهای با عنوان «اعلامیه حزب توده ایران دربارۀ سقوط دولت بشار اسد در سوریه»، درباره تغییر رژیم در سوریه در ۱۰ بند منتشر شد.
بند چهارم «اعلامیه» به نقل از «یورو نیوز» میگوید: «سرگِی لاوروف اعلام کرد وزیران امور خارجه روسیه، ترکیه، و ایران در نشستشان در دوحه- پایتخت قَطَر- توافق کردند که به خصومتها٬ در سوریه فوراً باید پایان داده شود. آقای لاوروف خاطرنشان کرد که مسکو گفتگو بین دولت سوریه و آنچه او اپوزیسیون قانونی٬ در سوریه میخواند را میخواهد شاهد باشد.»
بند پنجم اعلامیه میگوید: «وزارت خارجه ایران در اولین واکنشش به سقوط بشار اسد گفت: “تعیین سرنوشت و تصمیمگیری در مورد آیندهٔ سوریه تنها بر عهدهٔ مردم این کشور بدون مداخله مخرب یا تحمیل خارجی است”.»
البته بیانیه وزارت خارجه ایران همچنین میگوید: «جمهوری اسلامی ایران از سازوکارهای بینالمللی با محوریت قطعنامه ۲۲۵۴ سازمان ملل متحد برای پیگیری روند سیاسی در سوریه همچون گذشته حمایت کرده و به تعامل سازنده با سازمان ملل متحد در این زمینه ادامه میدهد.»
بند دهم و پایانی اعلامیه، با نسبت دادن موضع رسمی وزارت خارجه ایران درباره اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل متحد، و فراخوان مصر، عربستان سعودی، عراق، اردن، قطر، ترکیه، روسیه و ایران به «نیروهای مترقی منطقه» چنین میگوید: «حزب تودهٔ ایران از همه فراخوانهای مسئولانه بینالمللی برای یافتن راهحل سیاسیای جامع بهمنظور برطرف ساختن بحران سوریه حمایت میکند. ما همچنین از فراخوان نیروهای مترقی منطقه برای اجرای فوری “قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل متحد” که در اجرای آن حلِ بحران سوریه بر بنیان منافع حیاتی مردم سوریه استوار است پشتیبانی میکنیم و مخالفتمان را با هرگونه مداخله نیروهای خارجی اعلام میداریم.»
به نظر میرسد نویسنده اعلامیه از آنچه که به «روند آستانه» معروف است، و نقش ایران در آن، بیخبر است. این بیخبری، یا انکار، به نحو عریان و ترسناکی خود را در هجویاتی که ۸ روز پس از صدور اعلامیه فوقالذکر در ۲۶ آذرماه ۱۴۰۳ در سرمقاله «نامه مردم»، با عنوان «شکست سیاستهای ماجراجویانه و نابخردانه رژیم ولایی در منطقه و ادعاهای دروغین دیکتاتورِ هراسناک» منتشر شد، نشان میدهد.
ما نمیدانیم منظور اعلامیهنویس از «نیروهای مترقی منطقه» که گویا برای اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ فراخوان دادهاند کدام نیروهاست؟ اما با موضع احزاب کمونیست و کارگری انقلابی درباره این قطعنامه آشنا هستیم، و سرنوشت محتوم «توافق آستانه» را، که تکرار سرنوشت «توافق مینسک» است، شاهد بودهایم.
***
منبع: «چپ» (soL)، پایگاه خبری حزب کمونیست ترکیه
نویسنده: رفیق درویش
۱۰ دسامبر ۲۰۲۴
آیا قطعنامه ۲۲۵۴ سازمان ملل کارساز خواهد بود؟
«تا زمانی که مردم سوریه سر خود را بلند نکنند و اراده خود را ابراز ننمایند، بعید به نظر میرسد که سوریه جدید از یک کشور ضعیف و بازیچه امپریالیسم فراتر برود.»
در پی مذاکراتی که در ۷ دسامبر در دوحه پایتخت قطر برگزار شد، فراخوانی با امضای هشت کشور صادر شد. این فراخوان که به مثابه نتیجه نشست وزرای خارجه پنج کشور عربی مصر، عربستان سعودی، عراق، اردن و قطر، و همچنین ترکیه، روسیه و ایران، که روند آستانه را تشکیل میدهند مطرح شد، گفت که یک روند سیاسی بر اساس قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل متحد باید برای تعیین آینده سیاسی سوریه تعریف شود. فراخوان تاکید کرد که برای آغاز روند سیاسی عملیات نظامی باید متوقف شود، و بدین ترتیب از سقوط سوریه در هرج و مرج و تروریسم جلوگیری شود؛ قطعنامه بر حفظ وحدت، حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی کشور تاکید کرد.
روسیه نیز مدتی است که برای اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل، که در این فراخوان به آن اشاره شده، تلاش کرده است. همچنین در ۷ دسامبر، نماینده ویژه سازمان ملل برای سوریه جیر اُ. پدرسن طی اظهاراتی خواهان مذاکرات فوری در ژنو برای اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ شد.
پدرسن، نماینده ویژه سازمان ملل متحد، ضمن ارزیابی آخرین تحولات در سوریه خواستار مذاکرات فوری سیاسی در ژنو برای اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ شد.
قطعنامه شماره ۲۲۵۴ چیست؟
قطعنامه ۲۲۵۴، که پنج کشور از کشورهای منطقه که بیشتر تحت تأثیر این موضوع قرار دارند، از جمله ترکیه ، روسیه و ایران که طرفهای مهم مسأله مهم موضوع هستند، به آن اشاراه کردند به اتفاق آرا در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۵ به تصویب رسیدند. قطعنامه اعلام کرد که طرفهای درگیر باید آتشبس برقرار نمایند، و یگ گذار سیاسی را با هدف یافتن یک راهحل تعریف کرد.
طبق این قطعنامه ، بازیگران سیاسی ، به استثنای سازمانهایی مانند داعش و النصره، که «تروریست» محسوب میشوند ، در اسرع وقت مذاکرات را آغاز خواهند کرد و یک نقشه راه سیاسی را تعیین خواهند نمود. یک دولت انتقالی برای مدیریت روند تشکیل خواهد شد. در عرض ۱۸ ماه تحت نظارت سازکان ملل انتخابات آزاد و منصفان برگزار خواهد شد. روند انتقالی توسط سوریها، نه قدرتهای خارجی تعیین خواهد شد. این قطعنامه بر وحدت، حاکمیت، استقلال، یکپارچگی سرزمینی و هویت غیر فرقهای تأکید میکرد.
روند سیاسی طیف وسیعی از اجزاء آپوزیسیون را گردهم خواهد آورد. این قطعنامه بطور مثبت به نشستهای برگزار شده در مسکو، قاهره و ریاض، که در آن بازیگران مختلف آپوزیسیون شرکت داشتند، اشاره کرد.
پس از تصویب این قطعنامه، نشستهایی در ژنو ، سوئیس با مشارکت کشورهای مختلف و چهرههای آپوزیسیون سوریه برگزار شد. در دور اول مذاکرات آستانه در ژانویه سال ۲۰۱۷، ترکیه، روسیه و ایران قطعنامه ۲۲۵۴ را به عنوان مبنای قانونی روند سیاسی مورد نیاز برای حل مسئله سوریه پذیرفتند.
بشار جعفری، سفیر وقت سوریه در سازمان ملل متحد (چپ) و نماینده ویژه سازمان ملل برای سوریه در جریان مذاکرات آستانه، ۲۵ ژانویه ۲۰۱۷
سازمانهای آپوزیسیون گرد هم میآیند.
مجدداً، در دسامبر سال ۲۰۱۵ ، افراد و سازمانهای مختلف آپوزیسیون کنفرانسی در ریاض ، پایتخت عربستان سعودی برگزار کردند. در پایان این کنفرانس اعلام شد که «کمیسیون عالی مذاکره» تأسیس شده است. نام این کمیسیون بعداً به «کمیسیون مذاکره سوریه» تغییر یافت. با قطعنامه ۲۲۵۴، این کمیسیون توسط سازمان ملل به عنوان تنها نماینده آپوزیسیون سوریه شناخته شد.
در ابتدا ، این کمیسیون ۶ جزء داشت. هر جزء شامل تعداد مشخصی از سازمانها یا افراد بود، و نتیجتاً در مجموع ۳۲ عضو کمیسیون وجود داشت. این تعداد تا به امروز تا حدودی افزایش یافته است. مواضع سیاسی سازمانهای عضو بسیار گسترده است. این کمیسیون احزابی که خود را کمونیست، سوسیالیست، مارکسیست اعلام میکنند یا آن صفتها را در نام خود دارند؛ احزاب مرکز-چپ و راست؛ احزاب ناسیونالیستی؛ و احزاب دارای موضع اسلامی مانند اخوان المسلمین را در برمیگیرد. علاوه بر اعراب، بسیاری از احزابی که ادعا می کنند نماینده جوامع مختلف قومی در کشور، مانند کردها و آشوریان هستند نیز در این کمیسیون گنجانده شدهاند. تعداد احزاب کرد بویژه بسیار زیاد است.
روابط بینالمللی اعضای کمیسیون نیز طیف گستردهای را در بر میگیرد. علاوه بر کسانی که با کشورهای امپریالیستی غربی روابط دارند، کسانی که به روسیه نزدیکند نیز وجود دارند. این گروه آخر از اجزائی به نام «پلاتفرم مسکو» تشکیل شده است. ریاست این پلاتفرم با قدری جمیل است، که در سال ۲۰۰۰ از حزب کمونیست سوریه جدا شد، و بعداً «حزب اراده مردم» (حزب الإرادة الشعبیة) را تأسیس کرد.
روسیه نیز برای اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ تلاش میکند
قطعنامه ۲۲۵۴ نتوانست به اهداف مورد نظر خود برسد و با گذشت زمان تقریباً منسوخ شده است. پیروزیهای نظامی دولت اسد ، با کمک حامیانی مانند روسیه و ایران ، فشار بر روی آنرا کاهش داد و دولت در جهت اجرای ۲۲۵۴ اقدامی نکرد. به دلایل مشابه، روسیه اشتیاق زیادی برای ادامه گفتگوها در ژنو نشان نداده است.
تغییر در موازنههای بینالمللی و ظهور محاسبات دیگر، به تلاشهای دوباره روسیه برای اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ منجر شده است. پیش از شروع حمله تحت رهبری «هیئت تحریر شام»، در نوامبر گذشته، روسیه «پلاتفرم مسکو» و «پلاتفرم قاهره»، دو جزء «کمیسیون مذاکره سوریه» را بر اساس قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل متحد، گرد آورد. پس از بحث و گفتگو دو چزء به توافق رسیدند و بیانیهای در راستای اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ صادر شد، که نشان میدهد «پلاتفرم ریاض» نیز از آن حمایت کرد. در این بیانیه آمده است که با عناصر آپوزیسیون خارج از «کمیسیون مذاکره سوریه» نیز همکاری خواهد کرد.
بنابراین، بروشنی دیده میشود که روسیه، اگرچه از دولت اسد حمایت میکند، اما فضا را برای آپوزیسیون باز می کند و «اپوزیسیون خودش» را تحت کنترل نگه میدارد.
(از چپ به راست) حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه پیشین ایران، سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه، فیصل مقداد وزیر امور خارجه سوریه و مولود چاووش اوغلو وزیر امور خارجه سابق سوریه در تاریخ ۱۰ مه ۲۰۲۳ برای نشست وزرای خارجه چهارجانبه درباره سوریه در مسکو دیدار کردند.
همچنین تعجبآور نیست که روسیه اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ را برای جلوگیری از حمله قریب الوقوع تسریع کرد. اما، رویدادهای بعدی نشان میدهد که در اینمورد خیلی دیر شده بود.
برای روسیه و ایران غیرممکن است که بدون حکومت بعث قدرت سابق خود را در سوریه حفظ کنند. با این حال، با توجه به رویدادهای احتمالی آتی، ترجیح میدهند سوریه با تمامیت ارضی حفظ شود. آنها همچنین خواهان حضور گروههای آپوزیسیون نزدیک به خود در دوره جدید هستند.
نگرانی مشترک کشورهای عربی امضا کننده فراخوان در دوحه از این است که روند تجزیهطلبی که از سوریه آغاز میشود به کشورهای آنها نیز سرایت کند. عراق کشوری است که این نگرانی را بیشتر احساس می کند. احتمال مداخله بیشتر امپریالیستی و ترسیم دوباره مرزها در منطقه، کشورهای دیگر، مانند اردن را نیز نگران کرده است. به همین دلیل این کشورها تلاش میکنند از رویدادهای سیاسی که باعث تغییر مرزها می شود جلوگیری نمایند. علاوه بر این، این واقعیت که سوریه به یک نوع مین سرگردان تحت کنترل سازمانهای اسلام گرای تندرو تبدیل خواهد شد، این کشورها را نیز میترساند. خطر قرار گرفتن چنین رژیمی تحت کنترل امپریالیسم و کشور متجاوز اصلی در منطقه، یعنی اسرائیل، برای کشورهای اجتنابناپذیر خواهد بود. بنابراین کاملاً قابل درک است که آنها از قطعنامه ۲۲۵۴پشتیبانی میکنند.
آنچه که دولت «حزب عدالت و توسعه» مهم میبیند این است که یک دولت کرد جداگانه در سوریه ایجاد نشود. محاسبات این است که حمایت از قطعنامه ۲۲۵۴ مبنایی برای تبدیل موضوعات سیاسی کرد در این کشور به یک راهحل مشترک خواهد بود.
آیا قطعنامه ۲۲۵۴ برای یک سوریه مستقل کافی خوهد بود؟
روزدادهای دو هفته گذشته باعث شد سوریه به کشوری کاملاً متفاوت تبدیل شود. تغییر قدرت با دخالت مستقیم امپریالیسم رخ داد. اسراییل، یکی از مهمترین عناصر این مداخله، در چند روز اخیر آشکارا در تصویر قرار گرفته است. اسرائیل از بلندیهای جولان که از سال ۱۹۶۷ آنرا اشغال کرده بود فراتر رفته و بخش دیگری از سوریه، از جمله مناطق استراتژیک نظامی و اراضی کشاورزی حاصلخیز را اشغال کرده است. اسرائیل حملات هوایی بیشماری را با هدف از بین بردن زیرساختهای نظامی و غیرنظامی کشور انجام داده است. این حملات مداوم، صرفنظر از اینکه چگونه شکل بگیرد، سوریه را در دوره جدید به یک دولت بسیار ضعیف تبدیل خواهد کرد.
تا زمانیکه مردم سوریه سر خود را بلند نکنند و اراده خود را ابراز ننمایند، به نظر نمیرسد سوریه جدید از یک کشور ضعیف که بازیچه امپریالیسم است فراتر برود. اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل ممکن است تضمینکننده حفظ تمامیت ارضی کشور باشد. اما در شرایط کنونی اجرای این قطعنامه منوط به تآیید امپریالیسم است. از سوی دیگر، امپریالیسم دولتی را نمیخواهد که احتمالاً در اینجا قدرتمند شود. به طور خلاصه، تبدیل شدن مجدد سوریه به یک کشور مستقل در کوتاه مدت بسیار دشوار است.
اینکه فعالیت سیاسی که در دو هفته اخیر به سرعت گسترش یافته است، برای مدت دیگری با پیامدهای نامعلوم ادامه یابد، اجتناب ناپذیر به نظر میرسد. همچنین مشخص نیست که آیا قطعنامه ۲۲۵۴ اجرا خواهد شد یا نه..
https://haber.sol.org.tr/haber/birlesmis-milletlerin-2254-sayili-karari-ise-yarar-mi-396680