تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
دوشنبه، ۲۰ بهمن ۱۴۰۴
منبع: الاخبار
نویسنده: محمد خواجوی
دوشنبه، ۹ فوریه ۲۰۲۶
ایران در «آمادگی بالا»: هیچ انتظار عمدهای از مذاکرات عمان وجود ندارد
تهران- در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دور مذاکرات مسقط را «بسیار خوب» توصیف کرد، ناظران با توجه به اختلافات قابل توجه بین دو طرف و نیاز مشترک آنها به مهار تشدید تنش، پرسشها و تردیدهایی را درباره آن مطرح میکنند. اختلاف نظر در مورد موضوعات مورد مذاکره همچنان ادامه دارد. در حالیکه ایران اصرار دارد که مذاکرات باید به موضوع هستهای و لغو تحریمها محدود شود، برخی از طرفها در ایالات متحده و اسرائیل میخواهند در مورد مسائل دیگری، از جمله برنامه موشکی و سیاستهای منطقهای ایران بحث کنند. علاوه بر این، خواستهها و انتظارات دو طرف در مورد هر یک از این مسائل بسیار متفاوت به نظر میرسد.
در این چنین فضایی، و در حالیکه هر دو طرف تحت فشار منطقهای برای مهار تنشها به میز مذاکره آمدند، در بحبوحه مواضع متفاوت خود، در جستجوی یک چارچوب برای مذاکرات هستند – و باید دید آیا در دور بعدی به آن دست خواهند یافت یا خیر. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیروز تأیید کرد که «حتی اگر جنگ به ما تحمیل شود»، کشورش غنیسازی اورانیوم را کنار نخواهد گذاشت.
او در یک نشست در تهران گفت: «ایران میتواند در ازای لغو تحریمهای بینالمللی که اقتصاد ایران را فلج کرده است، مجموعهای از اقدامات اعتمادساز در مورد برنامه هستهای خود را مورد بحث قرار دهد.» با این حال، او در مورد جدیت ایالات متحده در «انجام مذاکرات واقعی» ابراز تردید کرد. او افزود که ایران «تمام نشانهها را ارزیابی خواهد کرد و سپس تصمیم خواهد گرفت که آیا مذاکرات را ادامه دهد یا خیر.» عراقچی در مورد افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه، یک روز پس از بازدید استیو ویتکوف، فرستاده ایالات متحده از ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در خلیج فارس، تأکید کرد که «افزایش حضور نظامی آنها در منطقه ما را نمیترساند».
پس از مذاکرات مسقط، دیدگاهها و نظرات متفاوتی در صحنه سیاسی ایران پدیدار شد. روزنامه محافظهکار «وطن امروز» با نگاهی بدبینانه به مذاکرات مسقط، آن را «زیر سایه بیاعتمادی» دانست؛ و این مذاکرات را شبیه پنج دور مذاکرات بین ایران و ایالات متحده در سال گذشته دانست که هر دو طرف در ابتدا آن را «سازنده و آیندهنگر» ارزیابی کردند. با این حال، تنها دو روز قبل از شروع دور ششم، واشنگتن و تلآویو حمله مشترکی را علیه تهران آغاز کردند. این روزنامه نوشت: «رفتار طفرهآمیز ترامپ در قبال مذاکرات قبلی و رضایت آمریکا از حمله رژیم صهیونیستی به ایران منجر به از دست رفتن حتی کوچکترین اعتبار و اعتماد به کانالهای دیپلماتیک با آمریکا شده است.»
به همین دلیل، طبیعی است که مقامات و مردم ایران هرگز به مواضع طرف آمریکایی در مذاکرات اعتماد نکردهاند. بر این اساس، نیروهای مسلح ایران در طول مذاکرات مسقط در آمادهباش ۱۰۰٪ قرار گرفتند تا تهران بتواند در صورت تکرار فریبکاری آمریکا، با قدرت و قاطعیت به هر متجاوزی پاسخ دهد. این روزنامه ادامه داد: «این بیاعتمادی به ترامپ، پس از آنکه مشخص شد نمیتوان به موضع و وعدههای ترامپ اعتماد کرد، و هیچ امیدی به پایبندی او به تعهداتش در توافقات با سایر کشورها نداشت، در واقع منجر به افزایش هوشیاری در ایران شده است.»
روزنامه دولتی «ایران» در مقالهای به قلم عابد اکبر، به برخی از انتقادات مطرح شده علیه تهران به دلیل انجام مذاکرات در سایه تهدید نظامی آمریکا پاسخ داد و اظهار داشت: «هنر دیپلماسی ایران در مسقط در فرار از جنگ به هر قیمت نیست، بلکه در مدیریت تشدید تنش با تکیه بر ابزارهای قدرت است. منتقدان داخلی باید آگاه باشند که دکترین دیپلماسی قهری که واشنگتن، در غیاب ما از عرصه دیپلماتیک، دنبال میکند، ماشین تبلیغاتی دشمن را برای تکمیل طرح امنیتی علیه ایران تغذیه میکند. پاسخ صحیح در آمدن به میز مذاکره با ذهنیت جنگی نهفته است.»
این روزنامه افزود: «دیپلماتهای ما در مسقط پیامآوران صلح نیستند، بلکه افسران میدانی با لباس دیپلماتیک هستند. امضای هیچ سندی به خودی خود بازدارندگی ایجاد نمیکند. آنچه امنیت میآورد، ترجمه دقیق وزن دیپلماتیک ایران و تواناییهای هستهای و نظامی آن به اصطلاحات حقوقی، مبتنی بر حقوق و سیاسی در متن توافق است.» این روزنامه دوگانگی بین میدان و دیپلماسی را یک توهم بزرگ دانست. مذاکرات مسقط امتداد منطقی مقاومت در میدان است. ما به میز مذاکره آمدیم تا در عرصه سیاسی، بهای قدرتی را که در بخشهای دفاعی و منطقهای انباشتهایم، به صورت نقدی دریافت کنیم.
روزنامه «جوان»، نزدیک به سپاه پاسداران، در مقالهای به قلم غلامرضا صادقیان، البته با زبانی متفاوت، از اصل پذیرش مذاکره با ایالات متحده دفاع کرد. این روزنامه استدلال کرد که دلایل این عبارتند از: «اول، غلبه بر تبلیغات دشمن تا ما را افرادی متواری از مذاکره جلوه ندهند؛ و دوم، نشان دادن عزم راسخ خود برای مقابله با همه گزینهها با نمایش قدرت ایران.» در عین حال، این روزنامه تأکید کرد که «کمترین امیدی» برای موفقیت مذاکرات وجود ندارد و افزود: «ما از علم و تجربه میدانیم که آمریکا میخواهد ما کاملاً تسلیم شویم.»
از سوی دیگر، روزنامه «شرق» با گرایش اصلاحطلبانه، دیدگاهی نسبتاً مثبت و امیدوارکننده نسبت به مذاکرات مسقط ابراز کرد و به نقل از احمد بخشایشی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، نوشت: «این مسیر میتواند ادامه یابد و فرصتهایی را برای پیشرفت دیپلماتیک فراهم کند. حضور چهرههای جدید آمریکایی در مسقط، بهویژه جرد کوشنر و فرمانده سنتکام، نشان میدهد که واشنگتن مسیر کمهزینهتر دیپلماسی را انتخاب کرده و قصد ندارد از طریق تشدید تنش و فشار نظامی، گفتگو را مختل کند. این واقعیت، تمایل واشنگتن را برای بهرهبرداری حداکثری از فرصتهای دیپلماتیک برای رسیدن به توافق نشان میدهد.»