تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
پنجشنبه، ۱۱ دی ۱۴۰۴
منبع: «چپ» (soL)
چهارشنبه، ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵
بحران اقتصادی علت اعتراضات در ایران: تهدید دادستان کل به «واکنش قاطع»
در ایران، نوسانات شدید ارز، کاهش سریع ارزش ریال و بحران اقتصادی رو به وخامت منجر به اعتراضات در بسیاری از شهرها، به ویژه در پایتخت، تهران، شده است. در حالی که تظاهرات، به رهبری بازاریان و دانشجویان، در سراسر کشور گسترش یافت، قوه قضائیه ایران پیامی ارسال کرد مبنی بر اینکه اگر اعتراضات «بیثباتی ایجاد کند»، به شدت مداخله خواهد کرد.
محمد موحدی آزاد، دادستان کل ایران، روز چهارشنبه در مصاحبه با رسانههای دولتی از مشروعیت اعتراضات مسالمتآمیز دفاع کرد، اما نسبت به واکنش قاطع به «تلاشها برای ایجاد ناامنی» هشدار داد.
موحدی آزاد اظهار داشت که «اعتراضات مسالمتآمیز معیشتی بخشی از واقعیتهای اجتماعی و قابل درک است» و در عین حال تأکید کرد که اگر از مطالبات اقتصادی به عنوان ابزاری برای آسیب رساندن به اموال عمومی یا اجرای «سناریوهای طراحیشده خارجی» استفاده شود، «مداخله قانونی، متناسب و قاطع» صورت خواهد گرفت.
اعتراضات به بسیاری از شهرها گسترش یافت
این هشدار پس از آن صادر میشود که اعتراضاتی که روز یکشنبه در تهران آغاز شد و مغازهداران کسب و کار خود را تعطیل کرده و به خیابانها آمدند، روز سهشنبه به سایر شهرهای کشور گسترش یافت. کاهش بیسابقه ارزش ریال در برابر دلار آمریکا، خشم مردم، بهویژه در میان بازاریان و دانشجویان دانشگاه را برانگیخته است.
در حالی که دانشجویان روز سهشنبه در تهران به خیابانها آمدند، خبرگزاری دولتی «ایرنا» گزارش داد که اعتراضاتی در دانشگاهها و مؤسسات دولتی مختلف در اصفهان، یزد و زنجان نیز برگزار شد. خبرگزاری «ایلنا»، که به دلیل روابط نزدیک با جنبش کارگری ایران شناخته میشود، گزارش داد که تظاهراتی در حداقل ۱۰ دانشگاه در سراسر کشور، از جمله هفت دانشگاه در پایتخت، برگزار شده است.
اعتراضات با بسته شدن کرکره مغازههای دو مرکز خرید بزرگ فناوری و تلفن همراه در منطقه جمهوری تهران و اطراف بازار بزرگ در روز یکشنبه آغاز شد و به مدت سه روز بدون وقفه ادامه داشته است.
ریال در حال سقوط آزاد است
تحریمهای فزاینده و فشار دیپلماتیک از سوی ایالات متحده و کشورهای غربی بار سنگینی را بر اقتصاد ایران وارد کرده و باعث شده است که ارزش ریال در هفتههای اخیر به سرعت کاهش یابد. روز یکشنبه، زمانی که اعتراضات آغاز شد، ارزش ریال در برابر دلار آمریکا به حدود ۱,۴۲۰,۰۰۰ ریال کاهش یافت، در حالی که این رقم در سال قبل حدود ۸۲۰,۰۰۰ ریال بود.
اقتصاد ایران که دههها تحت تحریمهای غرب بود، پس از آنکه سازمان ملل متحد در پایان ماه سپتامبر برخی از تحریمهای بینالمللی را که سالها پیش به دلیل برنامه هستهای لغو شده بودند، دوباره برقرار کرد، تحت فشار بیشتری قرار گرفت.
پیام این است که «دولت گوش خواهد داد»
در پاسخ به اعتراضات فزاینده، دولت پیامهایی ارسال کرده است که نشان میدهد به معترضان «گوش خواهد داد». فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در یک کنفرانس مطبوعاتی در تهران گفت: «دولت با صبر و حوصله گوش خواهد داد، حتی اگر صداهای تندی وجود داشته باشد.»
مهاجرانی اظهار داشت: «مردم ما مدت زیادی است که تحت فشار زیادی بودهاند. اگر صدای آنها بلند میشود، به دلیل سنگینی این بار است. وظیفه دولت شنیدن این صداها و ایجاد درک مشترک برای حل مشکلات موجود در جامعه است.» این سخنگو با اشاره به اینکه حق تجمع مسالمتآمیز به رسمیت شناخته شده است، افزود: «ما همه اعتراضات، بحرانها و مشکلات را میبینیم و رسماً به رسمیت میشناسیم.»
خبرگزاری نیمهرسمی «مهر» گزارش داد که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، روز سهشنبه با رهبران کارگری دیدار کرد تا به راهحلهای پیشنهادی آنها برای بحران اقتصادی گوش فرا دهد. طبق گزارشها، پزشکیان به مقامات دستور داده است که «خواستههای مشروع» معترضان را در نظر بگیرند و اظهار داشته است که حفاظت از معیشت «اولویت روزانه» است.
تعمیق بحرانهای متعدد
در ایران، تورم حدود ۵۰ درصد، کاهش ارزش پول ملی و افزایش بیکاری از جمله شاخصهای کلیدی بحران اقتصادی هستند. علاوه بر این، کشور با بحران شدید انرژی و آب روبرو است. بخش قابل توجهی از سدهایی که آب تهران و سایر شهرهای بزرگ را تأمین میکنند، به دلیل خشکسالی تقریباً خالی هستند.
دسترسی به اینترنت در این کشور همچنان یکی از محدودترین و کنترلشدهترین شبکههای جهان است.
رسانههای دولتی ایران، در گزارش اعتراضات، تأکید میکنند که این تظاهرات ناشی از کاهش کنترلنشده ارزش ریال و مشکلات اقتصادی است، نه اعتراض عمومی به نظام مذهبی که از سال ۱۹۷۹ بر کشور حاکم بوده است.
آخرین اعتراضات بزرگ در سالهای ۲۰۲۲-۲۰۲۳ رخ داد
آخرین اعتراضات گسترده در ایران در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ پس از مرگ مهسا امینی ۲۲ ساله پس از دستگیری به دلیل عدم رعایت مقررات حجاب رخ داد. در این دوره، صدها نفر در تظاهرات سراسری جان باختند، بیش از ۲۰ هزار نفر دستگیر شدند و معترضان متعددی اعدام شدند.