تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
یکشنبه، ۱۹ بهمن ۱۴۰۴
منبع: الاخبار
نویسنده: محمد خواجوی
شنبه، ۷ فوریه ۲۰۲۶
«خرمشهر ۴» بر مذاکرات سایه افکند | آمریکا – ایران: دور اول… بدون نتیجه
هیئت ایرانی به ریاست عراقچی، در ورود به محل مذاکره
نهران – پس از بیش از هشت ماه وقفه، مذاکرات ایران-آمریکا در مسقط، عمان، در فضایی مملو از اختلافات شدید در مواضع و خواستهها و درجه بالایی از بیاعتمادی و بدبینی متقابل از سر گرفته شد. دیروز مذاکرات غیرمستقیمی در پایتخت عمان بین هیئت ایرانی به ریاست عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و هیئت آمریکایی به ریاست استیو ویتکوف، فرستاده ویژه رئیسجمهور ایالات متحده، با میانجیگری بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، برگزار شد. با این حال، مذاکرات بدون هیچ پیشرفت قابل توجهی در مورد مسائل مورد اختلاف به پایان رسید و هر دو طرف صرفاً توافق کردند که به گفتگو ادامه دهند. به گفته منابع دیپلماتیک آگاه، تمرکز اصلی بحثها بر ایجاد یک چارچوب برای مذاکرات بود، و هر طرف خواستهها و مواضع خود را ارائه داد. این منابع نشان میدهند که با توجه به اختلافات اساسی مداوم در رویکردهای آنها، هیچ توافقی در مورد این چارچوب حاصل نشد و سرنوشت دور بعدی مذاکرات را در معرض همه احتمالات قرار داد.
علاوه بر اختلاف نظر در مورد ماهیت موضوعات مورد مذاکره، اختلافات عمیقی نیز در مورد محدودیتهای خواستهها در هر پرونده وجود دارد. به عنوان مثال، در پرونده هستهای، که ایران اصرار دارد تنها موضوع روی میز باشد، تهران حق خود را برای غنیسازی اورانیوم حفظ میکند، در حالی که واشنگتن کاملاً با این حق مخالف است و خواستار انتقال فوری ذخایر اورانیوم غنیشده به خارج از ایران است.
پس از این جلسه که تقریباً شش ساعت طول کشید، عراقچی این دور را یک «شروع خوب» توصیف کرد، و خاطرنشان ساخت که هر دو طرف بر سر «اصل ادامه مذاکرات» به توافق رسیدهاند. با این حال، او تأکید کرد که «عدم اعتماد قابل توجهی که در ماههای اخیر ایجاد شده است، چالشی جدی برای مذاکرات ایجاد میکند. ما ابتدا باید بر این فضای بیاعتمادی غلبه کنیم تا بتوانیم چارچوبی برای گفتگوی جدیدی که در خدمت منافع مردم ایران باشد، طراحی کنیم.» عراقچی در مصاحبه با تلویزیون ایران اظهار داشت که «بحثها نسبتاً خوب بود، دیدگاههای هر دو طرف شنیده شد و تصمیم گرفته شد که این روند ادامه یابد.» وی افزود: «توافق شد که مذاکرات ادامه یابد، اما زمان، قالب و تاریخ آن در رایزنیهای بعدی از طریق وزیر امور خارجه عمان مورد بحث قرار خواهد گرفت.» او همچنین تأکید کرد که «مذاکرات فقط به موضوع هستهای محدود خواهد شد» و خاطرنشان کرد که «ما به طرف آمریکایی اطلاع دادیم که شرط اساسی هرگونه گفتگو، خودداری از تهدید و اعمال فشار است.»
البوسعیدی: جلسه دیگری در زمان مناسب برگزار خواهد شد
البوسعیدی به نوبه خود مذاکرات را «بسیار جدی» توصیف نمود، و اعلام کرد که «جلسه دیگری در زمان مناسب برگزار خواهد شد، و نتایج جلسه امروز به دقت در تهران و واشنگتن بررسی خواهد شد.» در حالی که مقامات آمریکایی تا عصر دیروز هیچ بیانیه رسمی صادر نکرده بودند، اما اخبار درز کرده در رسانهها زیاد بود. «وال استریت ژورنال» با استناد به «منابع آگاه» گزارش داد که ایران «از پایان دادن به غنیسازی سوخت هستهای یا انتقال آن به خارج از کشور خودداری کرد، اما تمایل خود را برای ادامه روند دیپلماتیک در تلاش برای یافتن راهحل نشان داد.» «سیانان» با استناد به شرکتکنندگان گزارش داد که ورود اعضای جدید به هیئت آمریکایی میتواند به بحثهای سازندهتری منجر شود. هیئت آمریکایی در این دور با هیئتهایی که در دورهای قبلی شرکت کرده بودند، متفاوت بود و جرد کوشنر، داماد ترامپ، و دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده، نیز به آن اضافه شدند. این شبکه به نقل از منابعی گزارش داد که «حضور کوپر اولین باری است که یک مقام عالیرتبه نظامی آمریکایی در مذاکرات غیرمستقیم با ایران در دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ شرکت میکند.» به نقل از برخی از شرکتکنندگان در مذاکرات، گفته شده است که کاهش سرعت مذاکرات میتواند زمینهساز بحثهای عمیقتر شود. «رویترز» نیز به نقل از یک دیپلمات منطقهای گزارش داد که تهران تمایل خود را برای بحث در مورد سطح و خلوص غنیسازی اورانیوم یا تشکیل یک کنسرسیوم منطقهای ابراز کرده است، و افزود که تهران معتقد است واشنگتن در مورد خواستههایش انعطافپذیری نشان داده است.
مذاکرات مسقط در چارچوب تجربیات سال گذشته، که تهران و واشنگتن با میانجیگری عمان پنج دور مذاکره برگزار کرده بودند، انجام شد. با این حال، این روند در ماه ژوئن بدون دستیابی به نتایج ملموس، درست قبل از دور ششم، متوقف شد. دور ششم با حمله نظامی اسرائیل به ایران همراه بود که در آن ایالات متحده با هدف قرار دادن تأسیسات هستهای ایران مشارکت داشت. به همین دلایل، دور جدید مذاکرات در فضایی از بدبینی و احتیاط، به ویژه از سوی ایران، آغاز شد.
ساعاتی پیش از آغاز مذاکرات مسقط، سپاه پاسداران ایران از به کارگیری پیشرفتهترین موشک بالستیک خود، خرمشهر ۴، برای اولین بار خبر داد. یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه، اظهار داشت که این اقدام حاوی «پیام ویژهای» است، یعنی اینکه «ایران در حالی که به میز مذاکره آمده است، از قابلیتهای نظامی خود دست نخواهد کشید.» به گفته منابع رسمی، این موشک حدود ۲۰۰۰ کیلومتر برد دارد، وزن کلاهک آن ۱۵۰۰ کیلوگرم است و علاوه بر قابلیتهای بالای مقاومت در برابر جنگ الکترونیک، دقت آن تا ۳۰ متر است.
اهمیت افشای این موشک در این برهه زمانی مشخص در این واقعیت نهفته است که ایالات متحده و اسرائیل پیوسته اصرار داشتهاند که هرگونه توافقی با ایران باید شامل محدودیتهایی بر قابلیتهای موشکی این کشور، از جمله محدود کردن برد آنها باشد – که نشانهای آشکار از هدف آنها برای جلوگیری از رسیدن موشکها ایران به سرزمینهای اشغالی است. در مقابل، ایران هرگونه مذاکره در مورد قابلیتهای نظامی خود، به ویژه برنامه موشکی خود را یک «خط قرمز» غیرقابل مذاکره میداند، و از گنجاندن آن در هر روند مذاکره خودداری میکند.
بنابراین، احتمال شکست مسیر مذاکره، و کشیده شدن به رویارویی نظامی، بسیار بالا ارزیابی میشود، که تأکید فزاینده طرف ایرانی بر آمادگی برای چنین سناریویی را توضیح میدهد.
در همین زمینه، سرلشکر عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران، اعلام کرد که ایران پس از جنگ ژوئن، دکترین نظامی خود را مورد بازنگری قرار داده و از رویکرد «دفاعی» به رویکرد «تهاجمی» تغییر رویکرد داده و سیاست «جنگ نامتقارن و انتقام قاطع علیه دشمنان» را در پیش گرفته است. وی تأیید کرد که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش ایران در حال حاضر از سطح آمادگی «استثنایی» برای هرگونه رویارویی احتمالی در آینده برخوردارند.