تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
جمعه، ۱ اسفند ۱۴۰۴
منبع: «چپ» (soL)
نویسنده: آتیلا اوزسور
دوشنبه، ۲۴ فوریه ۲۰۲۵
نقش «قابلمه خالی» در فروپاشی سوریه
مصطفی کمال اردمول، روزنامهنگار، نویسنده و مجری تلویزیون، با یک کتاب جدید، کار دیگری در تخصص خود در حوزه سیاست خارجی ارائه داد. کتاب اردمول با عنوان «سوریه: داستان فروپاشی»، توسط انتشارات یازیلاما در ژانویه ۲۰۲۵ منتشر شد.
مصطفی کمال اردمول در این پژوهش، پس از فهرست کردن عوامل فروپاشی رژیم اسد به عنوان عوامل خارجی و داخلی، سعی میکند بنبستهای رژیم جهادی فعلی و تحولات احتمالی را در قالب دادههای ملموس ارائه دهد.
کتاب که در ۱۱۵ صفحه میتوان آن را کوتاه دانست، به شیوهای سیستماتیک تحولات گذشته، حال و آینده سوریه را به عنوان یک راهنما بررسی میکند.
کتاب با دقت همه چیز را از اهمیت ژئوپلیتیک سوریه گرفته، تا برنامههای ایالات متحده برای سوریه، حمله عناصر جهادی، تجاوز جنگطلبانه اسرائیل، چرایی سکوت روسیه و ایران در قبال این حمله، نقش ترکیه در این تهاجم، فقر ناشی از سیاستهای نئولیبرالی اسد در این کشور و مشکلات پس از فروپاشی بررسی میکند.
رژیم به سرعت فروپاشید
حملات جهادی که تحت رهبری «هیئت تحریر الشام» در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ آغاز شد، به سقوط دمشق، پایتخت سوریه، در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ منجر شد. جنگ داخلی که با تحریکات امپریالیستی در سال ۲۰۱۱ آغاز شده بود، ۱۳ سال بعد به فروپاشی رژیم اسد نیز انچامید.
مصطفی کمال اردمول توضیح میدهد که چگونه سوریه، که از تحریکات امپریالیستی در طول بهار عربی جان سالم به در برده بود، در مدت کوتاهی در مواجهه با حملات جهادی «هیئت تحریر الشام » فروپاشید:
«مخالفان از فرصت مناسب برای حمله استفاده کردند، زیرا حزبالله در میدان نبرد سوریه تضعیف شده بود، روسیه در اوکراین به بنبست رسیده بود، و ایران درگیر مشکلات خود بود. اینها دلایل آشکار بود.»
اردمول تأکید میکند که روسیه که درگیر جنگ اوکراین است، تمایل چندانی به مداخله در برابر پیشروی «هیئت تحریر الام» در دمشق ندارد.
اردمول با بیان اینکه بزرگترین بازندگان فروپاشی رژیم اسد در سوریه روسیه و ایران هستند، یادآوری میکند که این دو کشور قدرت مقاومت در برابر دسیسههای جهانی را ندارند.
تأثیر اصلاحات نئولیبرالی
مصطفی کمال اردمول، کارشناس سیاست خارجی، میگوید از نظر عوامل داخلی، تأکید بشار اسد بر سیاستهای نئولیبرالی، برخلاف پدرش حافظ اسد، نقش مهمی در فروپاشی سوریه داشت.
اردمول با اشاره به اینکه خدمات بهداشتی و آموزش در زمان پدر اسد رایگان بود، میگوید که سطح زندگی مردم خوب بود زیرا قیمت اقلام غذایی اساسی در آن دوره پایین نگه داشته میشد.
از سوی دیگر، بشار اسد تحت عنوان اصلاحات نئولیبرالی، شرکتهای دولتی را خصوصی کرد، به سرمایهگذاران خارجی اجازه داد تا بانکهای خصوصی در کشور تأسیس کنند، و مزارع کشاورزی و مراقبتهای بهداشتی را مشمول خصوصیسازی کرد.
مصطفی کمال اردمول خاطرنشان میکند که این اقدامات اسد منجر به فقر و نارضایتی در بین مردم شد و گروههای جهادی از این نارضایتی سود بردند.
«قابلمه خالی»، به عنوان یک عامل داخلیِ تعریفشده کلاسیک، نقش مهمی در فروپاشی رژیم اسد ایفا کرد. در واقع، دشواری مبارزه ارتش سوریه علیه «هیئت تحریر الشام» – و همچنین علیه برنامههای ایالات متحده، اسرائیل و ترکیه – با پشتیبانی لجستیکی و تغذیه ناکافی، آشکار بود.
امروزه، اگر دولت «هیئت تحریر الشام» به رهبری الشرع اقداماتی برای کاهش فقر مردم انجام ندهد، به نظر میرسد که مشکلات اقتصادی به طور جدی دولت جهادی را تحت فشار قرار خواهد داد.
خصومت با اسرائیل
اردمول، روزنامهنگار و نویسنده، اشاره میکند که تهاجم امپریالیستی به سوریه در سال ۲۰۱۱ توسط ایالات متحده و متحدان آن آغاز شد، و سپس گام به گام نقشههای امپریالیسم آمریکا را آشکار کرد.
به همین ترتیب، اردمول نقش اسرائیل در سقوط دمشق به عنوان «مصممترین دشمن» را به عنوان «پیروزی» برای نخست وزیر نتانیاهو ارزیابی میکند. این بخش همچنین چگونگی اجرای گام به گام نقشههای اسرائیل را بررسی میکند.
پس از توضیح مفصل نظم اسرائیلی در خاورمیانه، نقش ترکیه بررسی میشود. تحولاتی که با روابط خوب اردوغان و «دولت حزب عدالت و توسعه» با اسد آغاز شد اما بعداً به «خصومت» تبدیل شد، در بستر تاریخی آن توضیح داده میشود.
اردمول همچنین به این واقعیت اشاره میکند که ترکیه به تشکیلات خودمختار کرد در سوریه نگاه متفاوتی دارد و ممکن است پیرامون این موضوع با دولت «هیئت تحریر الشام» و ایالات متحده مشکلاتی وجود داشته باشد.
پیامدهای فروپاشی
مصطفی کمال اردمول در فصل آخر کتاب خود، پیامدهای فروپاشی رژیم در سوریه و مشکلات احتمالی پس از فروپاشی را نیز آشکار میکند. وی در این زمینه میگوید روسیه برای از دست ندادن پایگاههای دریایی خود در سوریه، میتواند روابط مثبتی با دولت «هیئت تحریر الشام» برقرار کند.
اردمول میگوید اگر ایران، که از جمله بازندگان در سوریه است، با دولت جهادی روابط برقرار کند، جای تعجب نخواهد بود.
البته، همچنین تأکید میشود که درک سکولار دیگر نمیتواند در سوریه غالب باشد. اردمول پس از اشاره به اینکه مبارزه برای سکولاریسم در سوریه قبلاً با خون همراه بوده است، یادآوری میکند که سوریه، تحت حکومت اسد، در واقع نسبت به همه ادیان در چارچوب اصل سکولاریسم مدارا داشت. به نظر میرسد درک و رویههای مبتنی بر شریعت احتمالاً در درازمدت مشکلاتی را در سوریه ایجاد خواهند کرد.
درگیری در پیش است
مصطفی کمال اردمول، اظهارات الشرع، «رهبر تحریرالشام» مبنی بر اینکه به مدت چهار سال هیچ انتخاباتی در کشور برگزار نخواهد شد را به عنوان نشانهای از دشواری دستیابی به ثبات در سوریه، و بروز درگیریهای مختلف تفسیر میکند.
همچنین پیشبینی میشود که درگیریهایی که گهگاه بین «نیروهای دموکراتیک سوریه»، که عناصر کرد مورد حمایت ایالات متحده هستند، و «ارتش ملی سوریه»، که توسط ترکیه حمایت میشود، تشدید خواهد شد، و ممکن است در آینده حتی گستردهتر شود. رویکرد اردمول به این موضوع به شرح زیر است:
« بعید به نظر میرسد که بین ساختار خودمختار کردها در شمال شرق و دولت موقت سوریه مصالحهای حاصل شود. این بدان معناست که این دو گروه با هم درگیر خواهند شد. در چنین درگیری، احتمال رویارویی ایالات متحده، که از ساختارهای کردی حمایت میکند، با ترکیه نیز بسیار زیاد است.»
علاوه بر این، این موضوع مایه کنجکاوی بسیار است که آیا اوضاع در کشوری که به دلیل فروپاشی اقتصاد ناشی از جنگ، تورم شدید و فقر شدید را تجربه میکند، بهبود خواهد یافت یا نه و چگونه.
اردمول این احتمال را مطرح میکند که در نتیجه همه این تحولات، ایالات متحده ممکن است پس از مدت زمان مشخصی الشرع را رها کند و دولتی که اسرائیل بتواند آن را بپذیرد، به جای او سر کار بیاید.
مطالعه کتاب «سوریه» اردمول مفید خواهد بود، کتابی که شامل تحلیلهای دقیق با روایتهای کوتاه و پیشبینیهایی است که با در نظر گرفتن موقعیت کشورمان، بر آینده پرتو میافشاند…
https://haber.sol.org.tr/haber/suriyenin-cokusunde-bos-tencerenin-rolu-396350