تارنگاشت عدالت – دورۀ سوم
دوشنبه، ۳۱ فروردین ۱۴۰۵
منبع: «چپ» (soL)
یکشنبه، ۱۹ آوریل ۲۰۲۶
آخرین وضعیت در منازعه ایران-آمریکا: آتشبس به دلیل تنشهای داخلی در چهار کشور درگیر، شکننده است
ایران بار دیگر تنگه هرمز را مسدود کرد. مذاکرات در جریان است، اما سرنوشت آتشبس همچنان نامشخص باقی مانده است. اسرائیل برای اجرای آتشبس در لبنان تمایلی نشان نمیدهد. با این حال، تنشهای سیاسی داخلی در تمامی چهار کشور درگیر در این منازعه، روند مذکور را بیش از پیش پیچیده کرده است.
جنگی که توسط ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، اکنون وارد هشتمین هفته خود شده است.
آتشبس در هر دو جبهه ایران و لبنان برقرار است، اما در هر دو جبهه بسیار شکننده به نظر میرسد.
ایران و حزبالله این پیامد را یک پیروزی استراتژیک علیه ایالات متحده و اسرائیل تلقی میکنند و امیدوارند که روند دیپلماتیک، نتایج این پیروزی نظامی-سیاسی را تثبیت کند.
اما، روند دیپلماتیک همچنان با موانع و عقبنشینیهای بزرگی روبهرو است. مسدود شدن دوباره تنگه هرمز در روز گذشته، فشارها را بر سر این موضوع که آتشبسِ دو هفتهای- که فقط سه روز از آن باقی مانده – به کجا ختم خواهد شد، افزایش داده است.
تنش در فضای سیاسی ایالات متحده، اسرائیل، ایران و لبنان نیز منعکس شده است.
در ایران، تصمیم برای مهار انتقادات از عراقچی با پیامهای عمومی همراه شد
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه در یک توئیت در شبکههای اجتماعی نوشت: «با برقراری آتشبس در لبنان، تردد همه کشتیهای تجاری از تنگه هرمز برای باقیمانده دوره آتشبس آزاد خواهد بود.
در تحلیلی که توسط خبرگزاری «تسنیم» منتشر شد، عراقچی مورد انتقاد قرار گرفت؛ این خبرگزاری آن را «توئیت بد و ناقص وزیر» توصیف کرد. این تحلیل، پذیرش شتابزده آتشبس در لبنان توسط ترامپ بدون مشورت با اسرائیل را یک موفقیت برای ایران قلمداد کرد، اما در عین حال خاطرنشان کرد که توئیت عراقچی «فاقد جزئیات بود و به طور کامل بیان نمیکرد که تنگه هرمز به وضعیت سابق خود باز نخواهد گشت، بلکه وارد مرحله جدیدی خواهد شد»؛ این انتقاد از عراقچی منجر به گمانهزنیهایی شده است.
در متن منتشرشده توسط خبرگزاری «تسنیم» آمده است که اگر ایالات متحده رسماً به محاصره خود در خارج از تنگه هرمز پایان ندهد، ایران مجبور خواهد شد بار دیگر تنگه را مسدود کند. و در واقع، دقیقاً همین اتفاق در ادامه رخ داد.
روز شنبه، سرتیپ ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، اعلام کرد که به دلیل تداوم محاصره توسط ایالات متحده، وضعیت در تنگه هرمز به حالت قبلی بازگشته است.
همچنین «شورای عالی امنیت ملی ایران» با صدور بیانیهای طولانی، از سختتر شدن مواضع این کشور پرده برداشت. این اقدامات منجر به این تفسیر شده است که میان بازیگرانی همچون قالیباف و عراقچی که بخش دیپلماتیک را در ایران مدیریت میکنند، و فرماندهی نیروهای درگیر در جنگ، شکافی شکل گرفته است.
نیروهای مسلح بر این باورند که مسدود کردن تنگه هرمز و افزایش قیمتها در بازارهای انرژی، ترامپ و دولت آمریکا را تحت فشار قابلتوجهی قرار داده است؛ آنها میخواهند از این امتیاز با حداکثر توان استفاده شود تا هرگونه آتشبس احتمالی، نه تنها کنترل تنگه را به ایران واگذار کند، بلکه بالاترین سطح بازدارندگی را در برابر حملات جدید ایجاد نماید.
علاوه بر انتقاد خبرگزاری «تسنیم» از توئیت عراقچی در روز جمعه، ادعاهایی نیز مطرح شد مبنی بر اینکه قالیباف برای اظهار نظر در آن روز، تا بسته شدن بازارها صبر کرد؛ اقدامی که از سوی نیروهای مسلح به عنوان یک «سازش» تلقی شد. مسدود شدن دوباره تنگه هرمز در روز شنبه، رویکرد ایران را شفاف کرد. با این حال، به نظر میرسد این ابهام و بلاتکلیفی در روزهای اخیر جرقه بحثهایی را در میان افکار عمومی ایران زده است؛ چنانکه حضور قالیباف در تلویزیون در شامگاه شنبه، عمدتاً سخنرانی خطاب به مردم ایران بود.
با توجه به اینکه مجتبی خامنهای به دلیل مشکلات جسمانی قادر به دست گرفتن سکان قدرت نیست، رئیس مجلس ایران که در حال حاضر رهبر دوفاکتو کشور محسوب میشود، اظهار داشت: «در میدان دیپلماسی هیچ عقبنشینیای در کار نخواهد بود.»
قالیباف با تأکید دوباره بر اینکه تا زمانی که محاصره آمریکا ادامه داشته باشد، تنگه هرمز بسته خواهد ماند، واقعهای را که در جریان گفتگوها در اسلامآباد رخ داده بود، روایت کرد. قالیباف بازگو کرد که پس از شناسایی یک کشتی مینروب آمریکایی که در حال نزدیک شدن به تنگه بود، به هیئت آمریکایی گفته است: «اگر این کشتی مینروب حتی یک میلیمتر از موقعیت فعلی خود جابهجا شود، ما شلیک خواهیم کرد.» به گفته او، آمریکاییها ۱۵ دقیقه زمان خواستند و در نهایت دستور بازگشت به آن کشتی داده شد.
در ایالات متحده، در حالی که صداهای مخالف دولت بلندتر میشود، صدای خودِ دولت در حال خاموش شدن است
همزمان با این تحولات در روز شنبه، دولت آمریکا نشستی را نیز در «اتاق عملیات» کاخ سفید برگزار کرد. ترامپ با ادامه دادن به اظهارات ضد و نقیض خود، مدعی شد که ایران قصد دارد مجدداً تنگه هرمز را مسدود کند و افزود: «آنها نمیتوانند از ما باج بگیرند.»
با این حال، در روزهای شنبه و یکشنبه، هیچ اظهارنظر دیگری از سوی ترامپ یا سایر مقامات بلندپایه آمریکایی درباره این روند منتشر نشد. در حالی که دولت ایالات متحده با نگرانی در حال بررسی گامهای بعدی خود در قبال تنگهها و آتشبس است، بازخوردهای ناشی از این وضعیت در داخل آمریکا همچنان به اشکال مختلف احساس میشود.
در حالی که دولت ایالات متحده با نگرانی در حال بررسی گامهای بعدی خود در قبال تنگهها و آتشبس است، واکنشها در داخل آمریکا همچنان به اشکال مختلف احساس میشود. روز جمعه، طرح تمدید «قانون نظارت بر اطلاعات خارجی» (FISA) رد شد و بسیاری از نمایندگان جمهوریخواه نیز با آن مخالفت کردند. این بحران که به شدت به نفوذ ترامپ بر حزب جمهوریخواه آسیب زد، با تمدید موقت این قانون تا پایان آوریل، به مدت دو هفته به تعویق افتاد. با این حال، افکار عمومی در ایالات متحده در قبال اسرائیل، جنگ و روابط این کشور با اسرائیل، همچنان بدون تغییر باقی مانده است.
افکار عمومی در ایالات متحده در قبال اسرائیل، جنگ و روابط این کشور با اسرائیل همچنان بدون تغییر باقی مانده است.
بخشی از این واکنشها ماهیت سیاسی دارد و مستقیماً علیه اسرائیل است. این واقعیت که در هفته جاری، ۴۰ نماینده دموکرات از طرح توقف فروش تسلیحات به اسرائیل حمایت کردند، نشاندهنده درک فزایندهای است مبنی بر اینکه افکار عمومی، سیاستمداران طرفدار اسرائیل را در انتخابات بعدی مجازات خواهد کرد.
تحلیلی که روز شنبه در وبسایت «آکسیوس» منتشر شد و در آن آمده بود: «سیاستهای نتانیاهو منجر به از دست رفتن کاملِ حمایتِ یک نسل از آمریکاییها از اسرائیل شده است»، میتواند به عنوان پیامی از سوی کاخ سفید به اسرائیل در رویارویی با این فشارها تلقی شود.
با این حال، واکنشها فقط به حوزه سیاسی محدود نمیشود. افزایش قیمت جهانی نفت باعث شده است که ترامپ- که بزرگترین وعده انتخاباتی او کاهش قیمت بنزین بود – به دلیل هزینههای بالای زندگی، حمایت خود را در میان توده مردم آمریکا از دست بدهد. از همین رو، برقراری آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز از جمله نخستین اهداف دولت ترامپ است.
اگرچه ایالات متحده خود تولیدکننده نفت است و در زمره خریداران نفتی که از تنگه هرمز عبور میکند قرار ندارد، اما افزایش قیمت جهانی نفت مستقیماً در تورم این کشور منعکس میشود. در کشوری که به سوی انتخابات میاندورهای در ماه نوامبر پیش میرود، نظرسنجیها نشان میدهند که حمایت از ترامپ به طور پیوسته در حال کاهش است.
با این حال، طبق گزارش امروز «رویترز»، در حالی که مذاکرات با تمرکز اصلی بر مسائل هستهای و تنگه هرمز همچنان در جریان است، هنوز هیچ پیشرفت چشمگیری حاصل نشده است.
تشبس دو هفتهای در روز چهارشنبه، ۲۲ آوریل به پایان خواهد رسید.
در میان تمام این بلاتکلیفیها، دولت ترامپ همچنان به تقویت و تثبیت حضور نظامی خود در منطقه ادامه میدهد. تداوم ارسال نیرو و تجهیزات تسلیحاتی باعث شده است تا برخی از تحلیلگران به این گمانهزنی بپردازند که ایالات متحده و اسرائیل با خریدن زمان از طریق آتشبس، ممکن است در حال آماده شدن برای حملهای جدید علیه ایران باشند.
دولتها در اسرائیل و لبنان تحت فشارند
در لبنان، که جبهه دیگری از این جنگ است، یک آتشبس ۱۰ روزه و کاملاً شکننده از روز پنجشنبه برقرار شد؛ با این حال، اسرائیل عملاً به نقض آتشبس و ادامه حملات خود ادامه میدهد.
هر دو کشور بحثهای سیاسی داخلی شدیدی را تجربه میکنند.
آتشبس در لبنان، که دولت ترامپ اساساً آن را به اسرائیل تحمیل کرد، و بیانیه متعاقب ترامپ مبنی بر اینکه او «اسرائیل را از ادامه حملات هوایی در لبنان منع کرده است»، منجر به انتقادات شدیدی از سوی گروههای جنگطلب در اسرائیل علیه نتانیاهو شد.
به گزارش «آکسیوس»، رسانه نزدیک به کاخ سفید، توئیت ترامپ که در آن مستقیماً و در برابر افکار عمومی جهان به اسرائیل دستور میداد، موجب شوک و وحشت نتانیاهو شده است.
رسانههای اسرائیلی گزارش دادند که این موضوع همچنین باعث بروز بحثهای داغ و پرتنشی در نشست هیئت وزیران شد.
در واقعیت، توافق آتشبسی که روز پنجشنبه حاصل شد، بر روی کاغذ به سود اسرائیل است و به دلیل بند سوم آن که به اسرائیل حق میدهد حتی در طول دوره آتشبس در صورت لزوم عملیات نظامی انجام دهد، عملاً یک «تسلیمنامه» را به لبنان تحمیل میکند.
با این حال، این واقعیت که خودِ این آتشبس به دلیل ناتوانی اسرائیل در برابر فشارهای آمریکا (که ناشی از عدم تمایل ایران به کوتاه آمدن بود) امضا شد، صرفنظر از مفاد روی کاغذ، به عنوان یک شکست سیاسی برای اسرائیل تلقی گردید. در واقع، هم مقامات ایرانی و هم حزبالله و دیگر نیروهای مقاومت در لبنان، این آتشبس را یک «پیروزی» توصیف کردند.
از سوی دیگر، حتی اگر این آتشبس یک موفقیت تلقی شود، حزبالله در فضای سیاست داخلی لبنان، موج شدیدی از انتقادات را علیه دولتی که این توافق را امضا کرده به راه انداخته است.
این سازمان با محکوم کردن موضع «همدستگونه» دولت با اسرائیل، ناتوانی آن در محافظت از مردم لبنان و تلاشهایش برای غیرقانونی اعلام کردن حزبالله، در بیانیهای در پایان هفته تلویحاً اشاره کرد که در صورت لزوم، ممکن است وارد درگیری مستقیم با مقامات لبنانی شود.
در طول دوره آتشبس، تماس مستقیم مقامات لبنانی با اسرائیل – کشوری که لبنان دههها با آن در جنگ بوده و از نظر قانونی یک «دولت متخاصم» محسوب میشود – نقض پروتکلهای دیرینه بود؛ اقدامی که اگرچه باعث خشنودی ایالات متحده شد، اما در داخل لبنان موجی از انتقادات را برانگیخت.